Wyrok jest przełomowy, ale oskarżeni nieprędko z niego skorzystają

Trybunał Konstytucyjny orzekł we wtorek, że jeżeli sąd odmawia podejrzanemu czy oskarżonemu przyznania pomocy obrońcy z urzędu, to musi istnieć prawnie zagwarantowana możliwość zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia (sygn. akt K 30/11). Sędzia sprawozdawca Marek Zubik wskazał, że brakuje w przepisach takiego mechanizmu. Kiedy zatem oskarżeni będą mogli skorzystać z możliwości, którą otworzył TK?

Wyrok jest przełomowy dla zapewnienia ochrony praw podejrzanych oraz oskarżonych w postępowaniu karnym, jednak jego skutki nie przyniosą natychmiastowej poprawy ich sytuacji procesowej. Wyrok wszedł co prawda w życie z dniem jego ogłoszenia. To zaś oznacza, że wskazane w nim przepisy kodeksu postępowania karnego (k.p.k.), które są niezgodne z konstytucją, utraciły moc obowiązującą z dniem 8 października 2013 r. Utrata mocy obowiązującej art. 81 par. 1 oraz art. 78 par. 2 k.p.k. w zakresie orzeczonym przez trybunał nie oznacza jednak jednoczesnego wprowadzenia zaskarżalności tych przepisów.

Jaka jest więc na dziś - dwa dni po wydaniu wyroku TK - sytuacja podsądnych?

Zgodnie z art. 459 k.p.k. zażalenie przysługuje na postanowienia sądu zamykające drogę do wydania wyroku - chyba że ustawa stanowi inaczej - a także na postanowienia co do środka zabezpieczającego oraz inne postanowienia w wypadkach przewidzianych w ustawie. W świetle zaś art. 466 k.p.k. przepisy dotyczące zażaleń na postanowienia stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia. Takie zażalenie na zarządzenie prezesa rozpoznaje sąd odwoławczy. Z tego wynika, że skoro postanowienie sądu wydane na podstawie art. 78 par. 1 k.p.k. oraz zarządzenie prezesa sądu wydane w oparciu o art. 81 par. 1 k.p.k. nie zamykają drogi do wydania wyroku, ich przedmiotem nie jest środek zabezpieczający ani ustawa nie przewiduje możliwości zaskarżenia tych postanowień i zarządzeń, to po orzeczeniu trybunału oskarżonym nadal nie przysługuje prawo zaskarżenia przedmiotowych postanowień i zarządzeń.

Ale powiedział Pan, że wyrok jest przełomowy...

Jest przełomowy w tym sensie, że stanowi bodziec dla ustawodawcy do wszczęcia procesu legislacyjnego mającego na celu nowelizację przepisów procedury karnej. Jest więc impulsem do wprowadzenia zaskarżalności zarządzeń prezesa sądu w przedmiocie odmowy ustanowienia obrońcy z urzędu oraz postanowień sądu w przedmiocie cofnięcia obrońcy. Co do możliwości zaskarżenia zapadłego przed dniem 8 października 2013 r. postanowienia sądu lub zarządzenia prezesa sądu w ramach toczącego się obecnie procesu karnego, to już rozstrzygną przepisy przejściowe nowelizacji k.p.k. Trzeba pamiętać, że orzeczenie TK samo w sobie nie stanowi podstawy zaskarżenia zażaleniem wydanych dotychczas postanowień lub zarządzeń. Co ważne jednak, postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem podlega wznowieniu na korzyść strony jedynie, jeżeli sąd konstytucyjny orzekł o niezgodności z ustawą zasadniczą przepisu, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. A podważone przepisy nie stanowią podstawy dla orzeczeń kończących postępowanie.

@RY1@i02/2013/197/i02.2013.197.183001200.802.jpg@RY2@

Prof. Marek Chmaj Chmaj i Wspólnicy Kancelaria Radcowska

Rozmawiała Ewa Maria Radlińska