Jakimi uprawnieniami dysponują strażnicy miejscy

Czy strażnik miejski to funkcjonariusz

Zostaliśmy wylegitymowani przez patrol straży miejskiej. Byliśmy pod wpływem alkoholu. Kolega nie chciał pokazać dokumentu i wulgarnie zwracał się do strażników. Teraz ma sprawę karną o znieważenie funkcjonariusza. Czy strażnik miejski to taki sam funkcjonariusz jak policjant?

@RY1@i02/2013/044/i02.2013.044.18300150e.813.jpg@RY2@

Funkcjonariuszem publicznym jest także każda osoba będąca pracownikiem samorządu terytorialnego, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe. Do osób takich zaliczają się m.in. strażnicy gminni (miejscy). Potwierdził to Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z 21 września 2005 r. (sygn. akt I KZP 28/2005) orzekł, że strażnicy gminni (miejscy) jako pracownicy gminy, wykonujący czynności określone w art. 10-12 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych, są funkcjonariuszami publicznymi. Zgodnie z tymi przepisami strażnicy mają prawo legitymowania osób w uzasadnionych przypadkach w celu ustalenia ich tożsamości.

W związku z posiadaniem statusu funkcjonariusza publicznego strażnikowi miejskiemu przysługuje wzmocniona ochrona prawna. Osoba, która uderzy lub w inny sposób naruszy nietykalność cielesną funkcjonariusza podczas lub w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych, może odpowiadać na podstawie art. 222 par. 1 k.k. Przepis ten stanowi, że za naruszenie nietykalności funkcjonariusza publicznego grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 3. Naruszenie nietykalności cielesnej innych obywateli jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku i nie jest ścigane z urzędu. Surowszej odpowiedzialności podlegają również osoby, które znieważą strażnika podczas i w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych (art. 226 par. 1 k.k.). Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Podstawa prawna

Art. 115 par. 13 pkt 4 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Czy mogłem zostać poddany kontroli osobistej

Siedziałem na ławce w parku. Podeszli do mnie strażnicy miejscy i kazali mi otworzyć plecak. Powiedzieli, że przed chwilą w okolicznym sklepie z AGD/RTV dokonano kradzieży. Kiedy im odmówiłem, chwycili mnie za ręce i przeszukali odzież i plecak. Czy mieli do tego prawo?

@RY1@i02/2013/044/i02.2013.044.18300150e.814.jpg@RY2@

Straż miejska ma od 24 grudnia 2009 r. prawo do dokonywania kontroli osobistej i przeglądania podręcznych przedmiotów i bagaży. Prawo do dokonywania przeszukania jest jednak ograniczone do wyjątkowych przypadków, głównie gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary. Strażnicy mają także prawo doprowadzania osób nietrzeźwych do izby wytrzeźwień lub miejsc zamieszkania. Mogą skorzystać z tych uprawnień, pod warunkiem że osoby te swoim zachowaniem dają powód do zgorszenia w miejscu publicznym, znajdują się w okolicznościach zagrażających ich życiu lub zdrowiu albo zagrażają życiu i zdrowiu innych osób. Przeszukanie jest również dopuszczalne, gdy strażnik, wykonując prawem dozwolone zadania, ujmie osobę stwarzającą w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia i niezwłocznie doprowadzi ją do najbliższej jednostki policji.

Dokonywanie kontroli osobistej i przeszukania rzeczy bez podstawy prawnej może być potraktowane jako nadużycie władzy i działanie na szkodę przez funkcjonariusza publicznego. Straż w toku przeszukania ma ustawowy obowiązek respektowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw człowieka. Czynności te powinny być wykonywane w sposób możliwie najmniej naruszający dobra osobiste osoby, wobec której zostają podjęte.

Podstawa prawna

Art. 12 ust. 1 pkt 3a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz.U. nr 123, poz. 779 z późn. zm.).

Czy strażnik może posiadać broń palną

Strażnicy miejscy mogą dzisiaj używać siły fizycznej, kajdanek czy paralizatorów. Czy tak samo jak policjanci mogą nosić broń palną i jej używać?

@RY1@i02/2013/044/i02.2013.044.18300150e.815.jpg@RY2@

W trakcie prac nad nowelizacją ustawy o strażach gminnych, która weszła w życie pod koniec 2009 r., został podniesiony postulat dotyczący przyznania strażnikom prawa do posiadania broni palnej w trakcie wspólnych patroli z policjantami. Pracujący nad ustawą posłowie doszli jednak do wniosku, że straż jako formacja powołana do ochrony porządku na terenie gminy z założenia jest instytucją pozamilitarną. Ustawodawca nie określił, że będzie ona wykonywać zadania w zakresie bezpieczeństwa publicznego i tym samym rozszerzanie jej uprawnień do posiadania broni w wyniku poprzednich konsultacji zostało uznane za nieuzasadnione. Straż nie prowadzi ponadto centralnie zorganizowanego szkolenia strzeleckiego, a prowadzi je tylko na podstawie różnych programów, co ma bezpośrednie przełożenie na jakość wyszkolenia strzeleckiego strażników.

Strażnik może stosować jedynie środki przymusu bezpośredniego określone w ustawie, i to tylko wobec osób uniemożliwiających wykonanie przez niego zadań. Takimi środkami są siła fizyczna w postaci chwytów obezwładniających oraz podobnych technik obrony, kajdanki, pałki obronne wielofunkcyjne, psy i konie służbowe, paralizatory i ręczne miotacze gazu.

Podstawa prawna

Art. 14 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz.U. nr 123, poz. 779 z późn. zm.).

Czy strażnicy miejscy powinni pilnować porządku

Strażnicy miejscy w mojej miejscowości zajmują się tylko wypisywaniem mandatów za złe parkowanie i obsługą fotoradaru. Nie interesuje ich zaś to, że w nocy po ulicach kręcą się chuligani i dochodzi do kradzieży z piwnic i ogródków działkowych. Czy nie powinni skupić się na pilnowaniu porządku?

@RY1@i02/2013/044/i02.2013.044.18300150e.816.jpg@RY2@

Straż miejska (gminna) jako samorządowa umundurowana formacja jest powoływana do ochrony porządku publicznego na terenie gminy i ma odgrywać służebną rolę wobec społeczności lokalnej. Wykonuje ona zadania w zakresie ochrony porządku publicznego wynikające z ustaw i aktów prawa miejscowego. W większości miast wyznaczono strażom rolę formacji wspomagającej policję w walce z przestępczością pospolitą, zakłóceniami porządku publicznego i spokoju oraz patologiami społecznymi (m.in. alkoholizmem, narkomanią). Kolejnym priorytetem są zwykle zadania związane z estetyką miasta i ochroną środowiska. Patrole straży miejskiej powinny pilnować, by mieszkańcy np. nie zaśmiecali lasów lub parków, dzięki czemu odciążają policję w karaniu drobnych wykroczeń. Dodatkowo straże miejskie bardzo często włączane są do realizacji programów prewencyjnych, w szczególności skierowanych do dzieci i młodzieży.

Jednym z ustawowych zadań straży jest też czuwanie nad porządkiem i kontrola ruchu drogowego w zakresie określonym w przepisach o ruchu drogowym. Strażnicy gminni są uprawnieni do wykonywania kontroli ruchu drogowego wobec kierującego pojazdem, który nie stosuje się do zakazu ruchu w obu kierunkach i przepisów ruchu drogowego, w przypadku ujawnienia i zarejestrowania czynu przy użyciu urządzenia rejestrującego (fotoradaru). Mogą również kontrolować każdego uczestnika ruchu naruszającego przepisy o zatrzymaniu lub postoju pojazdów, ruchu motorowerów, rowerów, wózków rowerowych, pojazdów zaprzęgowych oraz o jeździe wierzchem lub pędzeniu zwierząt czy ruchu pieszych. W ramach wykonywania takiej kontroli funkcjonariusze są upoważnieni m.in. do zatrzymywania pojazdu i sprawdzania dokumentów.

Podstawa prawna

Art. 11 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz.U. nr 123, poz. 779 z późn. zm.).

Art. 129b ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r., poz. 1137 z późn. zm.).

Czy muszę przyjmować mandat od strażnika

Straż miejska wypisała mi mandat za złamanie zakazu ruchu na zamkniętej starówce. Powiedziałem funkcjonariuszom, że jest to teren prywatny, gdzie nie można karać mandatami. Czy muszę przyjąć mandat od strażnika miejskiego?

@RY1@i02/2013/044/i02.2013.044.18300150e.817.jpg@RY2@

Niezależnie od tego, czy czynności w związku z popełnieniem wykroczenia będą podejmowane przez policjanta czy strażnika, warunkiem nałożenia mandatu za wykroczenie jest wyrażenie przez sprawcę zgody na przyjęcie takiego typu kary. Strażnik miejski, który nakłada grzywnę w drodze mandatu, ma obowiązek poinformować kierowcę o prawie odmowy jego przyjęcia i skutkach prawnych takiej odmowy, tj. o tym, że zostanie sporządzony wniosek o ukaranie do sądu. Poza tym, jeżeli kierowca jest podejrzany o wykroczenie przeciwko przepisom ruchu drogowego, musi zostać poinformowany także o liczbie punktów karnych, które zostaną wpisane na jego konto do ewidencji (informacja o punktach jest wpisywana na odcinku mandatu karnego wręczanego sprawcy wykroczenia). Przyjęcie mandatu nigdy nie jest więc obowiązkiem sprawcy wykroczenia.

Podstawa prawna

Art. 97 par. 3 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2008 r. nr 133, poz. 848 z późn. zm.).

Czy mogę otrzymać pouczenie zamiast mandatu

Strażnicy miejscy nałożyli na mnie mandat za złe parkowanie. Próbowałem wyjaśnić im, że zatrzymałem się na zakazie tylko na chwilę i poprosiłem o pouczenie. Otrzymałem informację, że straż miejska nie może dawać pouczeń i muszę dostać mandat. Zdaje się, że to nieprawda?

@RY1@i02/2013/044/i02.2013.044.18300150e.818.jpg@RY2@

Strażnik miejski, który ujawnił popełnienie wykroczenia drogowego przez kierowcę, może poprzestać na zastosowaniu pouczenia, zwróceniu uwagi, ostrzeżeniu lub na zastosowaniu innych środków oddziaływania wychowawczego. Uprawnienie do udzielania pouczeń i stosowania innych środków oddziaływania wychowawczego wynika wprost z ustawy o strażach gminnych. Pouczenie polega na wyjaśnieniu sprawcy wykroczenia, że czyn, jakiego się dopuścił, jest niezgodny z obowiązującymi normami, i ostrzeżeniu, że ponowne jego popełnienie będzie skutkować odpowiedzialnością. Okolicznościami uzasadniającymi zastosowanie środków oddziaływania wychowawczego są w szczególności: przywrócenie stanu poprzedniego (np. uprzątnięcie wyrzuconych przez kierowcę śmieci w miejscu publicznym) czy zapewnienie ze strony sprawcy, że nie popełni w przyszłości podobnego czynu zabronionego.

Podstawa prawna

Art. 41 ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2010 r. nr 46, poz. 275 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz.U. nr 123, poz. 779 z późn. zm.).

Damian Michalczuk

damian.michalczuk@infor.pl