Oskarżyciel posiłkowy może skarżyć brak pełnomocnika

Chociaż przepisy kodeksu postępowania karnego nie mówią nic o możliwości zażalenia na decyzję o odmowie przyznania pełnomocnika z urzędu oskarżycielowi posiłkowemu, to takie uprawnienie należy wysnuć wprost z konstytucji - orzekł Sąd Okręgowy w Częstochowie.

Oskarżyciel posiłkowy występujący w sprawie karnej wystąpił do sądu o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Gdy mu tego odmówiono, złożył zażalenie. Sąd Rejonowy w Myszkowie odmówił jednak jego przyjęcia. Powód? W przepisach k.p.k. nie ma regulacji, która przewidywałaby taką możliwość.

Sprawa trafiła do II instancji, a w niej uchylono to postanowienie i nakazano rozpoznanie zażalenia na odmowę przyznania pełnomocnika z urzędu. Sąd przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. (sygn. akt K 30/11), w którym orzeczono niekonstytucyjność art. 81 par. 1 k.p.k. w zakresie, w jakim nie przyznaje on prawa do zaskarżenia decyzji o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu. Wyrok ten znalazł swoje odzwierciedlenie w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W postanowieniu z 13 marca 2014 r. (IV KZ 13/14) uznał on, że dopóki nie dojdzie do zmiany przepisów, możliwość zaskarżania odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu należy wywodzić wprost z konstytucji.

Co ciekawe, sąd pierwszej instancji znał zarówno wyrok TK, jak i postanowienie SN. Przytoczył bowiem je w swym postanowieniu. Zauważył jednak, że nie odnoszą się one do rozpoznawanej przez niego sprawy, gdyż ta dotyczy nie wyznaczenia obrońcy, tylko przyznania pełnomocnika z urzędu oskarżycielowi posiłkowemu. Z takim podejściem nie zgodził się sąd II instancji.

"Co prawda zarówno wyrok TK, jak i przywołane postanowienie SN dotyczą kwestii odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu, jednak w ocenie Sądu Okręgowego w składzie sprawę rozpoznającym, zaprezentowane poglądy winny mieć zastosowania także do decyzji skutkujących odmową wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, zarówno dla oskarżyciela posiłkowego, jak i dla oskarżyciela prywatnego" - napisano w uzasadnieniu postanowienia.

Sąd zauważył, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest rozpoznawany w takim samym trybie, jak wniosek o ustanowienie obrońcy. Dlatego też w taki sam sposób powinien być dekodowany wynikający wprost z konstytucji tryb zaskarżenia zarządzenia o odmowie przyznania pełnomocnika. Skład orzekający powołał się dodatkowo na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 grudnia 2013 r. (sygn. Akt II AKz 714/13) wskazujący, że prawo zaskarżenia przysługuje także przy odmowie wyznaczenia pełnomocnika w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie.

"Jak trafnie podkreślił sąd w powołanym judykacie, przyjęcie odmiennego poglądu doprowadziłoby do trudnej do zaakceptowania sytuacji, w której wnioskodawca, oskarżyciel subsydiarny, powód cywilny (a także oskarżyciel prywatny) zostaliby pozbawieni możliwości zweryfikowania w drodze kontroli instancyjnej decyzji odmawiającej przyznania im pełnomocnika z urzędu, co stawiałoby oskarżonego w toku postępowania karnego w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do wymienionych podmiotów" - zaznaczono w uzasadnieniu.

Możliwość zaskarżania odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu należy wywodzić z konstytucji

Sławomir Wikariak

slawomir.wikariak@infor.pl

ORZECZNICTWO

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Częstochowie z 27 listopada 2014 r., sygn. akt VII Kz 681/14