Kto skontroluje kontrolujących?

Quis custodiet ipsos custo des? Ta rzymska paremia oddaje dylematy przy budowaniu modelu kontroli śledztw motywowanych politycznie. O tym, na jakim szczeblu prokuratury powinno dochodzić do takiej weryfikacji, muszą decydować dwie kwestie: niezależność procedur kontrolnych i szybkość ich wdrożenia. Z perspektywy niezależności weryfikacji obecnie zarówno Prokuratura Krajowa, jak i prokuratury regionalne powinny być przygotowane na przeprowadzenie audytu. Doszło już do zmian na stanowiskach funkcyjnych, a więc wykluczona jest zależność pomiędzy osobami kierującymi jednostkami odpowiedzialnymi za weryfikacje a samymi weryfikowanymi. Formalnie przynajmniej nie powinno być w tym przypadku konfliktu interesów, chociaż realia nakazywałyby umiejscowić zespół weryfikujący w Prokuraturze Krajowej, podległej bezpośrednio prokuratorowi generalnemu.

Ponadto sprawy motywowane politycznie najczęściej są skomplikowane. Stwierdzenie, że doszło do zmiany kierunku śledztwa, wymaga zapoznania się z niuansami wynikającymi z akt sprawy. Przykładem może być zbieżność zmiany kierunku śledztwa ze zmianą prokuratora. W takiej sytuacji bardziej realne narzędzia do kontroli istnieją po stronie prokuratur regionalnych, które mają dostęp do akt spraw karnych oraz do prowadzących je prokuratorów. Ponadto w ramach jednostek prowadzących istnieje często ogólna wiedza o sposobie prowadzenia spraw. W tych jednostkach należałoby jednak zapewnić dodatkowe kadry, które mogłyby zająć się przede wszystkim procedurami kontrolnymi. Aby nie powstało ryzyko, że prokuratorowi kontrolującemu można by postawić podobne zarzuty.