Inspektor pracy w nowej roli – prokuratora. Biznes drży

Rola i pozycja procesowa inspektora pracy znacznie się wzmocni. Wszystko za sprawą rządowego projektu ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (druk 1627). Przewiduje on nadanie inspektorowi pracy kompetencji oskarżyciela publicznego w postępowaniach o naruszenie jej przepisów. Katalog przestępstw, w których będzie mógł pełnić taką funkcję, został jasno określony. Będzie to miało miejsce w przypadku odmowy podjęcia rokowań nad zawarciem lub zmianą układu zbiorowego pracy, nieprzekazania przez pracodawcę przedstawicielom organizacji związkowych informacji o swojej sytuacji ekonomicznej w zakresie objętym rokowaniami, naruszenia przez przedstawicieli organizacji związkowych tajemnicy przedsiębiorstwa czy niedokonania zgłoszenia do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy układu zbiorowego pracy. W sprawach tych będzie groziła kara grzywny lub ograniczenia wolności.

Wykroczenie czy przestępstwo

Jak zauważają eksperci, przy takim określeniu sankcji można co prawda zastanawiać się, czy wymienione czyny stanowić będą wykroczenie, czy też przestępstwo. Szczególnie że jak zauważają prawnicy, Sąd Najwyższy wskazał, iż o zakwalifikowaniu czynu do kategorii wykroczeń decyduje dodatkowy przepis stanowiący o tym, w ramach jakiej procedury organ prowadzi postępowanie (por. post. SN z 24 lutego 2006 r., I KZP 52/05, OSNKW 2006, nr 3, poz. 23). Projekt ustawy jednak przesądza, że inspektor pracy ma mieć prawo do prowadzenia dochodzeń oraz wnoszenia i popierania aktu oskarżenia w trybie i na zasadach określonych w ustawie z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 46 i 304). Nie ulega zatem wątpliwości, że inspektor pracy zastąpi prokuratora. Szczególnie że pomysłodawcy projektu przyznają, że co do zasady postępowania przygotowawcze w polskim systemie prawnym prowadzone są przez policję lub prokuratora, podobnie podmioty te zyskują rolę oskarżyciela na etapie postępowania jurysdykcyjnego. Zdaniem projektodawcy w tym przypadku należy jednak poczynić wyjątek z uwagi na szczególną materię przestępstw dotyczących zbiorowego prawa pracy. Z tego względu w ustawie zaproponowano powierzenie ścigania tych czynów inspekcji pracy, która ma już doświadczenie występowania jako oskarżyciel publiczny w sprawach o wykroczenia dotyczące prawa pracy. Zwrócono też uwagę, że dotychczasowa praktyka dotycząca zbiorowego prawa pracy pokazuje, że powierzenie dochodzeń z zakresu tej gałęzi prawa policji czy prokuraturze jest nieefektywne z uwagi na to, że organy te nie mają z reguły do czynienia z materią szeroko pojętego prawa pracy. Nadanie nowej kompetencji inspekcji pracy spowoduje, zdaniem ustawodawcy, pełniejszą realizację funkcji prewencyjnej prawa karnego.