Jeśli nastąpiło przedawnienie, podatnik nie poniesie kary

Osoba fizyczna podlega odpowiedzialności karnej skarbowej za przestępstwa i wykroczenia przeciwko obowiązkom podatkowym. W przypadku wykroczenia skarbowego podatnik może zostać ukarany grzywną. Natomiast sprawcy przestępstwa skarbowego grożą także kary ograniczenia wolności, a nawet pozbawienia wolności. Jeżeli jednak przewinienie podatnika zostanie wykryte po upływie terminu jego karalności, to uniknie on kary. Karalność przestępstw i wykroczeń skarbowych co do zasady przedawnia się na skutek upływu określonego czasu od chwili ich popełnienia.

Wykroczeniem skarbowym jest czyn zabroniony w kodeksie karnym skarbowym (k.k.s.) pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, o ile kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności albo wartości przedmiotu czynu nie przekracza ustawowego progu, czyli pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia (obecnie jest to 6585 zł). Wykroczeniem skarbowym jest także inny czyn zabroniony, jeżeli k.k.s. tak stanowi. Przykładem pierwszego rodzaju wykroczenia może być uchylanie się od opodatkowania poprzez nieujawnianie właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania bądź nieskładanie deklaracji. Od tego, jaka jest wysokość podatkowego uszczuplenia, zależeć będzie to, czy czyn podatnika zostanie zakwalifikowany jako wykroczenie, czy też przestępstwo skarbowe. Przykładami czynów, które w k.k.s. zostały wprost zdefiniowane jako wykroczenie, mogą być uporczywe niewpłacanie podatku w terminie czy też złożenie z opóźnieniem deklaracji podatkowej. Takie zachowania podatnika zawsze będą podlegały łagodniejszej odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe.

Zgodnie z art. 51 k.k.s. zasadą jest, że karalność wykroczenia skarbowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok. Jeżeli jednak w okresie roku od popełnienia wykroczenia skarbowego wszczęte zostało postępowanie przeciwko sprawcy, to karalność popełnionego przez niego wykroczenia skarbowego ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego okresu.

Przestępstwem skarbowym jest czyn zabroniony przez kodeks karny skarbowy pod groźbą kary grzywny określonej w stawkach dziennych, kary ograniczenia wolności lub kary pozbawienia wolności. Karalność przestępstw skarbowych ustaje z upływem określonego czasu od jego popełnienia.

O przedawnieniu przestępstwa skarbowego decyduje przede wszystkim to, jaka kara jest za nie przewidziana w k.k.s. W zależności od wagi przestępstwa skarbowego ustawa wyznacza różne okresy przedawnienia karalności.

I tak karalność przestępstwa skarbowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

● 5 - gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat;

● 10 - gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata.

Szczególna regulacja dotyczy przestępstw skarbowych polegających na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej. Karalność takich przestępstw, niezależnie od zasad przedstawionych powyżej, ustaje także wówczas, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności. Jeżeli zatem zobowiązanie podatkowe się przedawni, to w takiej sytuacji podatnik nie może już ponosić odpowiedzialności karnej skarbowej.

Bieg przedawnienia karalności przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej rozpoczyna się z końcem roku, w którym upłynął termin płatności tej należności.

Przykładowo podatnik, który w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub rzeczywistych rozmiarów tej działalności posługuje się imieniem i nazwiskiem, nazwą lub firmą innego podmiotu i przez to naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie.

Przedawnienie karalności takiego przestępstwa następuje zatem z upływem 5 lat, przy czym bieg terminu przedawnienia rozpocznie się z końcem roku, w którym upłynął termin zapłaty podatku.

Jeżeli sprawca przestępstwa skarbowego dopuścił się uszczuplenia lub narażenia na uszczuplenie należności celnej, bieg jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem, w którym powstał dług celny.

Gdy nie jest możliwe określenie dnia powstania długu celnego, bieg przedawnienia przestępstwa skarbowego rozpoczyna się z dniem najwcześniejszym, w którym istnienie długu celnego zostało ustalone.

Zasady te mają odpowiednie zastosowanie w przypadku wykroczeń skarbowych polegających na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej.

W określonych przypadkach okresy przedawnienia przestępstw skarbowych mogą ulec wydłużeniu. Jeżeli w okresie przedawnienia karalności przewidzianym w art. 44 par. 1 lub 2 wszczęte zostało postępowanie przeciwko sprawcy, karalność popełnionego przez niego przestępstwa ustaje z upływem 5 albo 10 lat od zakończenia tego okresu, odpowiednio w przypadku przestępstw skarbowych zagrożonych karą grzywny, ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności do 3 lat oraz przestępstw skarbowych zagrożonych karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata.

Zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Taka zasada określona została w art. 70 Ordynacji podatkowej. Regułę tę mogą zmodyfikować czynniki powodujące zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia. Przykładowo takim czynnikiem będzie wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. W takim przypadku zawieszeniu ulega bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania (art. 70 par. 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej). Natomiast konsekwencją zastosowania wobec podatnika środka egzekucyjnego w celu ściągnięcia należności podatkowej, o którym podatnik został powiadomiony, jest przerwanie biegu terminu przedawnienia. Biegnie on na nowo od dnia następnego po zastosowaniu środka egzekucyjnego (art. 70 par. 4 Ordynacji podatkowej).

Jak wskazano powyżej, karalność przestępstwa skarbowego zagrożonego karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat ustanie dopiero po 5 latach od jego popełnienia. W przypadku przestępstwa skarbowego, za które można trafić do więzienia na dłużej niż 3 lata, termin przedawnienia karalności wynosi aż 10 lat. Jeśli w tym czasie nie zostaną one wykryte, ich sprawcy nie mogą być ukarani. Jeśli czyn polega na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej, jego karalność ustaje także wówczas, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności. Szanse sprawców przestępstw skarbowych na bezkarność za uszczuplenia podatku wykrytego przy okazji kontroli przeprowadzanej przez urzędników skarbowych do czasu przedawnienia zobowiązań są praktycznie żadne. W praktyce nie wystąpi sytuacja, w której karalność przestępstwa skarbowego przedawni się wcześniej niż zobowiązanie podatkowe.

Inaczej może być w przypadku popełnienia wykroczenia skarbowego. Jego karalność przedawnia się znacznie szybciej niż samo zobowiązanie podatkowe. Może się zatem zdarzyć, że podatnik, który dopuścił się wykroczenia, nie będzie mógł zostać ukarany grzywną za wykroczenie skarbowe. Jeżeli jednak organ podatkowy wykryje przewinienie podatnika przed upływem przedawnienia zobowiązania podatkowego, to będzie on musiał zapłacić zaległy podatek wraz z odsetkami za zwłokę.

Warto wiedzieć, że podatnik ma prawo złożenia wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Podatnik może złożyć taki wniosek w postępowaniu przed finansowym organem prowadzącym postępowanie przygotowawcze, tj. urzędem skarbowym, inspektorem kontroli skarbowej albo urzędem celnym. Warunkiem skorzystania z tej możliwości jest uiszczenie należności publicznoprawnej oraz kwoty odpowiadającej co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony. W takim przypadku organ podatkowy skieruje do sądu zamiast aktu oskarżenia wniosek o udzielenie zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Zasadniczą korzyścią dla podatnika w takiej sytuacji jest zachowanie statusu osoby niekaranej.

O przedawnieniu przestępstwa skarbowego decyduje to, jaka kara jest za nie przewidziana w kodeksie karnym skarbowym. Bez znaczenia pozostaje to, na jaką karę faktycznie zasługuje sprawca danego czynu.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Ustawa z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.).