6 sposobów na uniknięcie kar za wykroczenia z fotoradaru

Właściciele pojazdów, którzy zostaną wezwani na policję, po to by wskazać osobę, która prowadziła ich samochód na okazanym zdjęciu z fotoradaru, nie zawsze mogą zostać ukarani za niepodanie danych kierowcy. Brak możliwości wskazania sprawcy wykroczenia zarejestrowanego na nieczytelnym zdjęciu z fotoradaru kończy się dzisiaj najczęściej kilkusetzłotowym mandatem. Do wystawiania takich mandatów funkcjonariusze wykorzystują art. 78 pkt 4 prawa o ruchu drogowym (p.r.d.), na podstawie którego właściciel lub posiadacz pojazdu ma obowiązek wskazać, komu powierzył pojazd w oznaczonym czasie. Wyjątkiem jest tylko sytuacja, kiedy pojazd został np. skradziony. Policjanci i strażnicy podpierają się przy tym art. 97 kodeksu wykroczeń (k.w.), który pozwala na nałożenie grzywny na osobę, która wykracza przeciwko przepisom o bezpieczeństwie lub o porządku ruchu na drogach publicznych. Zamiennie używany jest też tutaj jako podstawa nałożenia mandatu art. 65 par. 2 k.w. wprowadzający odpowiedzialność za umyślne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza.

Stosowana praktyka karania za niewskazanie sprawcy była wielokrotnie kwestionowana przez kierowców na drodze sądowej. Wskazywali oni, że ustawodawca umieścił art. 78 pkt 4 p.r.d. w innym dziale ustawy i przepis dotyczy generalnie nabycia lub zbycia pojazdu. Uprawnionym organem jest zaś tutaj wyłącznie starosta. Z kolei podstawową przesłanką odpowiedzialności art. 65 par. 2 kodeksu wykroczeń jest umyślność w działaniu kierowcy. Zdaniem części osób, błędna jest też kwalifikacja takiego czynu z art. 97 k.w., gdyż przepis ten nie dotyczy w ogóle bezpieczeństwa lub porządku ruchu na drogach publicznych. Nie ma to żadnego związku z wiedzą o personaliach kierowcy. Do powyższej argumentacji przychyla się część sądów rozpoznających odwołania kierowców.

Do kwestii tych odniósł się ostatnio Sąd Najwyższy, którego zdaniem niewskazanie przez właściciela lub posiadacza pojazdu na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w okolicznościach, o których mowa w art. 78 ust. 4 p.r.d., może stanowić wykroczenie z art. 97 k.w.

Postanowienie Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I KZP 8/10

Fotografia zrobiona przez fotoradar może być dowodem popełnienia wykroczenia drogowego, jeżeli spełnia pewne wymagania. Musi być na niej przede wszystkim dobrze widać numer rejestracyjny auta. Zdjęcie z fotoradaru najczęściej nie może być podstawą mandatu w sytuacji, gdy są na nim dwa auta jadące obok siebie. Ponadto fotoradar jest przyrządem pomiarowym podlegającym prawnej kontroli metrologicznej, który może być użytkowany, gdy posiada ważne świadectwo legalizacyjne. Powinno być ono dołączone do zdjęcia z wykroczeniem.

Osoba, którą funkcjonariusze chcą ukarać grzywną także w sytuacji, kiedy zarejestrowany czyn nie jest wykroczeniem (zdarzały się przypadki, że fotoradar obejmował miejsca poza terenem zabudowanym, będąc wyczulony na przekroczenie 50 km/h), ma prawo do odmowy przyjęcia mandatu karnego. Wówczas funkcjonariusz kieruje sprawę do rozpoznania przez sąd. Na uniknięcie kary mają też szanse właściciele pojazdów, którzy zostali już ukarani mandatem karnym. Służy im prawo do złożenia wniosku do sądu o jego uchylenie w trybie art. 101 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Prawomocny mandat karny podlega uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono tylko za czyn niebędący wykroczeniem.

Art. 101 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. nr 106, poz. 1148 z późn. zm.).

Z uwagi na wysokie koszty zakupu i obsługi fotoradarów część gmin decyduje się na ich dzierżawę od prywatnych firm. W zamian za możliwość korzystania z urządzenia zlecają niektóre czynności związane z obsługą fotoradaru firmie będącej jej właścicielem. Współpraca straży gminnej z firmą wydzierżawiającą fotoradar musi się opierać na zawartej wcześniej umowie. Należy pamiętać, że wybór miejsca usytuowania fotoradaru, jak również kierunku i parametrów pomiaru należy do wyłącznej kompetencji właściwego komendanta straży miejskiej lub strażnika miejskiego. Jeśli straż gminna zgodnie z przepisami wskaże technikowi firmy zewnętrznej miejsce, kierunek i parametry pomiaru, to jego zadanie powinno się ograniczyć tylko do ustawienia urządzenia pomiarowego i nadzoru nad jego prawidłową pracą, tj. korekta optyki itp.

Przede wszystkim strażnicy gminni muszą wykonywać wszelkie czynności związane z użytkowaniem na drodze dzierżawionych fotoradarów. Muszą oni np. uczestniczyć przy ustawianiu urządzenia pomiarowego. Dopuszczalny jest podział czynności związanych z przetworzeniem materiału zarejestrowanego na stanowisku komputerowym (np. zgrywanie materiałów dokumentujących zarejestrowane wykroczenia). Pracownicy firmy zewnętrznej mogą wprowadzać również dane osobowe kierowców do komputera, drukować zdjęcia czy adresować wezwania do kierowców. Należy pamiętać o tym, że pracownicy prywatnych firm nie mogą wystawiać mandatów za wykroczenia drogowe, a jeśli tak się zdarzy to jest on nieważny.

Kierowcy prześcigają się w pomysłach przechytrzenia fotoradarów. Jednio przyklejają liść, by zasłonić tablicę rejestracyjną. Inni sięgają po metodę na torebkę, która niby przypadkiem przyczepiła się do tablicy. W okresie zimowym część kierujących specjalnie nie myje tablic rejestracyjnych, by bród uniemożliwił odczytanie numerów ze zdjęcia z fotoradaru. Metody te jednak nie pomogą oszukać takiego urządzenia i bezkarnie łamać przepisy, jeżeli kierowcy zapomną o nalepce kontrolnej, która naklejana jest w prawym dolnym rogu na przedniej szybie. Widnieje na niej bowiem numer rejestracyjny pojazdu. Zazwyczaj dobrze ją widać na zdjęciu z fotoradaru.

Kierowca, który jednak zasłonił tablice rejestracyjne może ponieść odpowiedzialność, jeżeli natknie się na kontrolę policji. Zgodnie z prawem o ruchu drogowym kierowcy nie wolno zasłaniać tablic rejestracyjnych. Za taki czyn grozi za to mandat w wysokości 100 zł. Nie dostaje się jednak punktów karnych. Policja może w takiej sytuacji zastosować ten przepis, by ukarać kierowcę za nieczytelne tablice rejestracyjne, które są np. zasłonięte przez wspomnianą torebkę lub są zabrudzone.

O tym, że kierowcy sami powinni zadbać o czytelność tablic rejestracyjnych w swoich autach, mówią także inne przepisy. Rozporządzenie ministra infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów określa, że obowiązkiem każdego kierowcy jest utrzymywanie tablic rejestracyjnych w takim stanie, aby były one czytelne. Inne rozporządzenie ministra infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów odnosi się do czytelności tablic rejestracyjnych. Mówi on jednak o oświetleniu tablic. Powinno ono zapewniać możliwość odczytania znaków na tablicy w nocy przy dobrej przejrzystości powietrza z odległości co najmniej 20 metrów. Policjanci na podstawie tej regulacji mogą sprawdzić, czy tablice można odczytać z tej odległości także w dzień. Światło dzienne tym bardziej powinno umożliwiać odczytanie tablicy z takiej odległości.

Art. 60 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra infrastruktury z 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 1997 r. nr 186, poz. 1322 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003 r. nr 32, poz. 262 z późn. zm.)

Jeżeli w ciągu 30 dni od stwierdzenia popełnienia wykroczenia, kierowca nie zostanie ukarany mandatem za czyn zarejestrowany przy użyciu fotoradaru, to ma pewną szansę, że nie poniesie konsekwencji. Tak się jednak stanie tylko wtedy, gdy policja lub straż miejska nie przekaże dalej sprawy do sądu. Tryb postępowania mandatowego jest określony w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia. Zgodnie z art. 97 par. 1 funkcjonariusz uprawniony do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego może ją nałożyć w dwóch przypadkach. W pierwszym, gdy sprawcę schwytano na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia. W drugim przypadku, gdy stwierdzi popełnienie wykroczenia za pomocą urządzenia pomiarowego lub kontrolnego, czyli np. fotoradaru. Jednak w drugiej sytuacji nie może być wątpliwości co do osoby sprawcy czynu. W pierwszej sytuacji mandat nie może być nałożony po upływie 14 dni od daty ujawnienia czynu. Natomiast w drugim przypadku (wykroczenia zarejestrowane przez fotoradar) ukaranie może nastąpić nie później niż po upływie 30 dni od ujawnienia czynu.

Za datę ujawniania czynu uznaje się dzień, w którym uprawniony organ dokonał odczytu zapisów z urządzenia. Zatem po upływie 30 dni, jeżeli kierowca nie został ukarany za wykroczenie zarejestrowane przez fotoradar, policja bądź straż miejska musi przekazać sprawę ukarania kierowcy do sądu.

Art. 97 par. 1 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. nr 106, poz. 1148 z późn. zm.).

Kierowcy motocykli i samochodów osobowych nie muszą się obawiać zdjęć zrobionych za pomocą fotoradaru wykorzystywanego przez Inspekcję Transportu Drogowego. Jednak takiego komfortu nie mają już kierowcy samochodów ciężarowych i autobusów.

Zgodnie z art. 129a ustawy - Prawo o ruchu drogowym, inspektorzy transportu drogowego są uprawnieni do kontroli ruchu drogowego, ale tylko wobec kierowców wykonujących przewóz osób lub rzeczy. Wobec tej grupy kierowców mają niemal takie same uprawnienia, jak policjanci wobec wszystkich uczestników ruchu drogowego.

Inspektorzy mogą więc nie tylko mierzyć prędkość samochodów ciężarowych i autobusów za pomocą radarów i fotoradarów. Mogą też sprawdzać dokumenty, badać trzeźwość kierujących, sprawdzać stan techniczny pojazdów.

Inspektorzy nie mają jednak uprawnień do dokonywania takiej kontroli wobec pozostałych kierowców.

Art. 129 ust. 2 i 129a ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Łukasz Kuligowski, Adam Makosz

dgp@infor.pl