Nieczytelne zdjęcie z fotoradaru nie jest podstawą do ukarania

Właściciele pojazdów, którzy zostaną wezwani na policję, po to by wskazać osobę, która prowadziła ich samochód na okazanym zdjęciu z fotoradaru, nie mogą zostać ukarani za niepodanie danych kierowcy. Stosowana przez funkcjonariuszy podstawa prawna do nakładania takich mandatów jest kwestionowana przez coraz więcej sądów.

Brak możliwości wskazania sprawcy wykroczenia zarejestrowanego na nieczytelnym zdjęciu z fotoradaru kończy się dzisiaj najczęściej kilkusetzłotowym mandatem. Nie jest to jednak grzywna za przekroczenie prędkości czy niezapięte pasy, ale kara za to, że właściciel pojazdu nie chce lub nie może podać, kto kierował jego autem w danym czasie i miejscu.

Do wystawiania takich mandatów funkcjonariusze wykorzystują art. 78 pkt 4 prawa o ruchu drogowym, na podstawie którego właściciel lub posiadacz pojazdu ma obowiązek wskazać na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Wyjątkiem jest tylko sytuacja, kiedy pojazd został użyty wbrew woli właściciela i nie mógł temu zapobiec, np. w razie kradzieży.

Policjanci i strażnicy podpierają się przy tym art. 97 kodeksu wykroczeń, który pozwala na nałożenie grzywny na osobę, która wykracza przeciwko przepisom o bezpieczeństwie lub o porządku ruchu na drogach publicznych. Zamiennie używany jest też tutaj jako podstawa nałożenia mandatu art. 65 par. 2 kodeksu wykroczeń wprowadzający odpowiedzialność za umyślne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza.

Stosowana od lat praktyka karania za niewskazanie sprawcy wykroczenia stała się normą, bo nikt wnikliwie nie przeanalizował przepisów, które są podstawą nakładania takich mandatów. Zrobiło to Stowarzyszenie Bezprawiu i Korupcji STOP z siedzibą w Starogradzie Gdańskim.

Trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że ustawodawca umieścił art. 78 pkt 4 prawa o ruchu drogowym w innym dziale ustawy i przepis dotyczy generalnie nabycia lub zbycia pojazdu. Uprawnionym organem jest tutaj wyłącznie starosta, a więc policja i straż miejska wkroczyły w jego kompetencje.

Policja zapomina też o tym, że podstawową przesłanką odpowiedzialności art. 65 par. 2 kodeksu wykroczeń jest umyślność w działaniu kierowcy. To policja lub straż miejska, prowadząc postępowanie wyjaśniające, musi wykazać ją w działaniu sprawcy. Błędna jest też kwalifikacja takiego czynu z art. 97 kodeksu wykroczeń, gdyż przepis ten nie dotyczy w ogóle bezpieczeństwa lub porządku ruchu na drogach publicznych. Nie ma żadnego związku pomiędzy wiedzą o personaliach kierowcy a odpowiedzialnością za naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Jak podkreślał już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny normy kompetencyjnej nie można domniemywać i konstruować w drodze wykładni prawa, musi być ona wyraźnie w ustawie określona (uchwała NSA z 15 grudnia 2004 r., FPS 2/04).

Kierowcy, którzy jeszcze do niedawna przyjmowali ze spuszczoną głową mandaty z powodu nieczytelności zdjęć zrobionych przez przydrożne fotoradary, postanowili walczyć o swoje prawa na drodze sądowej. Sądy po kolei przyznają im rację i uchylają nałożone mandaty.

W jednej z takich spraw Sąd Rejonowy w Kościerzynie (postanowienie z 14 grudnia 2009 r., sygn. II Ko. 417/09) orzekł, że nie można w żadnym wypadku mówić o powstaniu odpowiedzialności wykroczeniowej właściciela pojazdu z tytułu nieudzielenia informacji o sobie samym, jak i o osobie popełniającej wykroczenie.

Podobne orzeczenie wydał ostatnio także Sąd Rejonowy w Zamościu. Umorzył on postępowanie, uznając że niewskazanie osoby, której powierzono pojazd, choć co do zasady pozostaje w sprzeczności z art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym, to nie wyczerpuje znamion wykroczenia określonego w art. 97 kodeksu wykroczeń. Nie dotyczy bezpieczeństwa lub porządku ruchu na drogach publicznych (sygn. akt VII W 223/09). W obronie niesłusznie ukaranego właściciela pojazdu stanął także 12 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy w Tczewie (sygn. akt II W 1021/09). Uniewinnił on Tadeusza G. od zarzutu przekroczenia prędkości z wniosku Straży Gminnej w Gniewie. Sąd uznał, że tożsamość sprawcy wykroczenia nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości.

Z kolei Sąd Okręgowy w Tarnowie doszedł do wniosku, że właściciel pojazdu narusza obowiązek wskazania osoby użytkującej pojazd tylko wtedy, gdy celowo odmówi wskazania tej osoby albo nie udzieli odpowiedzi na pytanie zadane mu ustnie lub na piśmie przez policjanta (sygn. akt II Waz 191/2004).

Osoba, którą funkcjonariusze chcą ukarać grzywną za to, że nie potrafi wskazać sprawcy wykroczenia uwiecznionego na nieczytelnym zdjęciu z fotoradaru, ma prawo do odmowy przyjęcia mandatu karnego. Wówczas funkcjonariusz kieruje sprawę do rozpoznania przez sąd. Na uniknięcie kary mają też szanse właściciele pojazdów, którzy zostali już ukarani mandatem karnym. Służy im prawo do złożenia wniosku do sądu o jego uchylenie w trybie art. 101 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Prawomocny mandat karny podlega uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący wykroczeniem.

Uchylenie następuje na wniosek ukaranego złożony w terminie zawitym siedmiu dni od daty uprawomocnienia się mandatu lub z urzędu. Wniosek taki nie podlega opłacie. Uprawniony do uchylenia prawomocnego mandatu karnego jest sąd rejonowy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna. Osoby, które nie odwołały się w siedmiodniowym terminie, nie mają niestety szans na zwrot zapłaconych grzywien. Postępowanie mandatowe nie podlega tutaj wznowieniu.

● nie widać na nim wyraźnie sprawcy wykroczenia, a właściciel pojazdu nie jest w stanie wskazać kierowcy

● fotoradar, którym zostało zrobione zdjęcie nie posiadał ważnego świadectwa legalizacyjnego

● na zdjęciu są uwidocznione dwa auta jadące obok siebie

● od czasu popełnienia wykroczenia uwiecznionego na fotoradarze upłynął rok i nie wszczęto postępowania

@RY1@i02/2010/089/i02.2010.089.183.0010.001.jpg@RY2@

Wzór

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Ustawa z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Ustawa z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2008 r. nr 133, poz. 848 z późn. zm.).