Sankcje za lekceważenie zasad bhp

Dla popełnienia wykroczenia wystarczające jest nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. W przypadku bardziej istotnych naruszeń odpowiedzialność ta może być znacznie surowsza, ponieważ czyny takie stanowią przestępstwo.

Przestępstwo takie popełnione być może w podobnych okolicznościach jak odpowiadające mu wykroczenie, to jest poprzez niedopełnienie obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Podstawową cechą odróżniającą te dwa czyny jest to, że w przypadku przestępstwa niedopełnienia obowiązków w zakresie bhp musi się wiązać z narażeniem pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 220 par. 1 kodeksu karnego).

Krąg osób, które mogą ponieść odpowiedzialność za wskazany czyn, podobnie jak ma to miejsce przy wykroczeniu z art. 283 par. 1 kodeksu pracy, obejmuje osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo i higienę pracy. Do omawianego przestępstwa dojść może przede wszystkim w wyniku zaniechania należytego wypełnienia obowiązków. Do wypełnienia znamion omawianego przestępstwa nie jest jednak konieczne wystąpienie śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pracownika, ponieważ wystarczające jest już samo narażenie na nie. Jeśli skutki takie jednak wystąpią, nastąpi kumulatywny zbieg z odpowiednim przestępstwem przeciwko życiu lub zdrowiu.

Przestępstwo narażenia pracownika na utratę życia lub zdrowia z art. 220 k.k. można popełnić zarówno umyślnie (gdy sprawca przewiduje możliwość narażenia życia lub zdrowia pracownika, godząc się z tym, albo bezpodstawnie przypuszcza, że takie narażenie nie nastąpi), jak i nieumyślnie (gdy narusza swe obowiązki, nie przewidując sprowadzenia zagrożenia mimo możliwości i powinności takiego przewidywania). W pierwszym przypadku za jego popełnienie grozi kara w wymiarze od miesiąca do trzech lat pozbawienia wolności, w drugim sprawca podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Karze nie podlega natomiast taka osoba, która dobrowolnie uchyliła grożące niebezpieczeństwo. Jeśli odpowiedzialność karną ponosi sam pracodawca, liczyć się musi z możliwością orzeczenia wobec niego dodatkowo środka karnego w postaci zakazu prowadzenia działalności gospodarczej (art. 41 par. 2 k.k.).

Przestępstwem zagrożonym karą grzywny do 180 stawek dziennych lub karą ograniczenia wolności jest również naruszenie obowiązków dotyczących zgłoszenia wypadków przy pracy i chorób zawodowych (art. 221 k.k.). Przestępstwo to popełnić można w trzech formach:

● niezawiadomienia właściwego organu o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej,

● niesporządzenia wymaganej dokumentacji dotyczącej wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,

● nieprzedstawienia wymaganej dokumentacji dotyczącej wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Okolicznością pozwalającą odróżnić to przestępstwo od wykroczenia z art. 283 par. 2 pkt 6 k.p. o podobnych znamionach jest umyślność sprawcy, która występuje tylko w przypadku przestępstw.

Ustalając zakres odpowiedzialności sprawcy czynu z art. 220 k.k., sąd może mieć na względzie także stopień przyczynienia się pokrzywdzonego pracownika, na przykład jego rażące niedbalstwo w zakresie przestrzegania zasad bhp

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 220-221 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny