Przestępstwa skarbowe, w zależności od popełnionego czynu, przedawniają się po pięciu lub dziesięciu latach

W postępowaniu karnym skarbowym, tak jak w każdym rodzaju postępowania karnego, następuje taki moment, w którym nie jest już możliwe prowadzenie postępowania karnego skarbowego, a co za ty idzie jest możliwe pociągnięcie do odpowiedzialności sprawcy przestępstwa czy wykroczenia skarbowego.

Marcin Matyka, partner, szef działu doradztwa podatkowego w DLA Piper, wskazuje, że przestępstwo skarbowe przedawnia się:

n po pięciu latach, gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą trzech lat;

n po dziesięciu latach, gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności przekraczającą trzy lata.

Karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustaje, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności - tłumaczy Marcin Matyka.

Dodaje, że bieg przedawnienia przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej rozpoczyna się z końcem roku, w którym upłynął termin płatności tej należności. Jeżeli sprawca przestępstwa skarbowego dopuścił się uszczuplenia lub narażenia na uszczuplenie należności celnej, bieg jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem, w którym powstał dług celny. Natomiast kiedy nie jest możliwe oznaczenia dnia powstania długu celnego, bieg przedawnienia przestępstwa skarbowego rozpoczyna się z dniem najwcześniejszym, w jakim istnienie długu celnego zostało ustalone.

Jeżeli w okresie biegu przedawnienia wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy, karalność popełnionego przez niego przestępstwa skarbowego zostaje wydłużona o kolejne pięć lub dziesięć lat.

- Zasada ta została wyrażona w art. 44 par. 5 kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.) i nie pozostawia wątpliwości co do tego, że podwojenie okresu przedawnienia karalności przestępstw skarbowych dotyczy tylko sytuacji, w których postępowanie karne skarbowe toczy się przeciwko osobie, a więc przedstawione zostały sprawcy zarzuty - podkreśla Marcin Matyka.

Przypomina też, że jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 26 czerwca 1997 r. - czynnością, która przerywa bieg przedawnienia, jest postanowienie o przedstawieniu zarzutów popełnienia przestępstwa skarbowego, wydane w stosunku do sprawcy.

W razie uchylenia prawomocnego orzeczenia przedawnienie biegnie od dnia wydania orzeczenia w tym przedmiocie, chyba że karalność przestępstwa skarbowego już ustała.

Marcin Matyka podaje, że karalność wykroczenia karnego skarbowego ustaje, jeżeli od jego popełnienia upłynął rok. Jeżeli w okresie trwania biegu przedawnienia wszczęto przeciwko sprawcy wykroczenia karnego skarbowego postępowanie, karalność popełnionego przez niego wykroczenia ustaje z upływem dwóch lat od zakończenia tego okresu.

Oczywiste jest, że przedawnienie karalności wykroczenia może nastąpić wcześniej niż przedawnienie należności publicznoprawnej.

- Nieprawidłowe jest interpretowanie przepisów dotyczących przedawnienia karalności wykroczenia w ten sposób, że przedawnienie karalności wykroczenia skarbowego nie może nastąpić wcześniej niż przedawnienie należności publicznoprawnej - argumentuje Marcin Matyka.

Stwierdza też, że termin przedawnienia karalności wykroczenia skarbowego wynosi rok, a gdy w tym okresie wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy, wynosi łącznie trzy lata od czasu jego popełnienia, gdy w większości przypadków termin przedawnienia należności podatkowych jest pięcioletni. Zastosowanie w przedmiotowej sytuacji ma więc generalna reguła z art. 51 par. 2 k.k.s., wskazująca na trzyletni termin przedawnienia.

- Nie ma natomiast możliwości, by karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustała wcześniej, niż przedawni się należność publicznoprawna - dodaje ekspert DLA Piper.

Zdarza się również tak, że jednym czynem zostaną uszczuplone różne rodzaje należności prawnej (kumulatywna kwalifikacja), tzn. podatek i cło, które przedawniają się w różnych terminach, wówczas należy odrębnie liczyć terminy przedawnienia dla każdej z tych należności. Marcin Matyka przypomina, że przedawnienie zobowiązania podatkowego przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, natomiast należność celna przedawnia się z upływem trzech lat od daty zarejestrowania długu celnego.

Przedawnia się także wykonanie środków karnych określonych w kodeksie karnym skarbowym. Środki karne to: przepadek przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ściągnięcie równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów, przepadek korzyści majątkowej, ściągniecie równowartości przepadku korzyści majątkowej, zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, wykonywania określonego zawodu lub zajmowania określonego stanowiska, podanie wyroku do publicznej wiadomości, pozbawienie praw publicznych.

- W tym przypadku stosuje się art. 103 par. 1 pkt 3 kodeksu karnego i przedawnienie, czyli możliwość wykonania środka karnego, upływa po dziesięciu latach po uprawomocnieniu się wyroku skazującego. Zatarcie skazania orzeczonego środka karnego nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania - wyjaśnia nasz ekspert.

Środków zabezpieczających, które stosuje się wobec sprawcy przestępstwa skarbowego, który nie ponosi odpowiedzialności ze względu na niepoczytalność lub na ograniczoną poczytalność oraz wobec sprawcy, który ponosi odpowiedzialność za popełnienie przestępstwa w związku z uzależnieniem od alkoholu lub podobnie działającego środka, nie można wykonać, jeżeli od uprawomocnienia się orzeczenia minęło dziesięć lat.

- W przypadku wykroczeń orzeczenie kary lub środka karnego uważa się za niebyłe po upływie dwóch lat od wykonania, darowania albo przedawnienia ich wykonania, chyba że kodeks stanowi inaczej. Przypomnijmy, że karą za wykroczenia skarbowe jest kara grzywny określona kwotowo, zaś środkami karnymi są: przepadek przedmiotów, ściągniecie równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów - mówi Marcin Matyka.

Natomiast nałożenie kary grzywny w drodze mandatu uważa się za niebyłe z upływem roku od uiszczenia lub ściągnięcia tej grzywny albo od przedawnienia jej wykonania.

Jeżeli jednym czynem zostaną uszczuplone różne rodzaje należności prawnej, tzn. podatek i cło, które przedawniają się w różnych terminach, to należy odrębnie liczyć terminy przedawnienia dla każdej z tych należności

Jeżeli dokonanie przestępstwa skarbowego zależy od nastąpienia określonego skutku, bieg przedawnienia rozpoczyna się od czasu, w którym skutek nastąpił

ewa.matyszewska@infor.pl