Podatnik może dobrowolnie poddać się karze i warto z tego skorzystać

Prawo karne skarbowe stanowi odrębną gałąź prawa, która usytuowała się na pograniczu prawa karnego, finansowego i administracyjnego. Jak wyjaśnia Marcin Matyka, dyrektor działu doradztwa podatkowego w DLA Piper, normuje ono przestępstwa i wykroczenia karne skarbowe w obszarach obowiązków podatkowych, obowiązków celnych oraz obrotu towarowego z zagranicą, obrotu dewizowego, a także w zakresie organizacji gier i zakładów wzajemnych oraz prywatyzacji mienia Skarbu Państwa.

- Obszar regulacji, jak widać, jest kompletny i pokrywa działania i zaniechania dotyczące szeroko rozumianych należności publicznoprawnych. Prawidłowością działania w tych obszarach jest zainteresowany zarówno zwykły podatnik - rozliczanie podatku dochodowego, ulgi podatkowe, podatki od spadków i darowizn, jak i przedsiębiorca, który prowadzi ogromne operacje handlowe z udziałem kontrahentów zagranicznych zarówno z państw Unii Europejskiej, jak i spoza niej - wyjaśnia Marcin Matyka.

Przestępstwa karne skarbowe są przestępstwami powszechnymi, tzn. każdy, kto podlega obowiązkom w zakresie podatków, ceł czy prawa dewizowego, może swoim czynem wypełnić znamiona jakiegoś przestępstwa lub wykroczenia karnego skarbowego. Ponieważ w obszarze należności publicznoprawnych oraz działalności gospodarczej bardzo różnie wygląda odpowiedzialność poszczególnych uczestników obrotu gospodarczego, ustawodawca ułatwił sobie sposób wskazania osoby odpowiedzialnej za przestępstwa lub wykroczenia skarbowe.

Marcin Matyka wskazuje, że w art. 9 par. 3 kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.) wprowadzono pojęcie quasi-sprawstwa. Według tego przepisu za przestępstwa lub wykroczenia karne skarbowe nie będzie odpowiadał tylko rzeczywisty ich sprawca, ale także osoba, która zastępuje dany podmiot w sprawach gospodarczych, a w szczególności finansowych. Tak jak sprawca może odpowiadać także ten, kto zajmuje się sprawami gospodarczymi podatnika na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy albo faktycznie takie sprawy wykonuje.

- Stąd wzięło się powszechne przekonanie, że za czyny na podstawie kodeksu karnego skarbowego zawsze będzie odpowiadał członek zarządu lub główny księgowy - wyjaśnia Marcin Matyka.

Z czego wynika takie unormowanie? Marcin Matyka odpowiada, że w części szczególnej k.k.s. podmiot czynów jest określany w sposób generalny: płatnik, podatnik, rezydent, inkasent, importer. Tak określony podmiot może być zarówno osobą fizyczną, jak i osobą prawną albo jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której odrębne przepisy taką zdolność przyznają.

- Ponieważ odpowiedzialność karną skarbową, tak jak każdą odpowiedzialność karną, można przypisać tylko osobie fizycznej, ustawodawca stworzył konstrukcję quasi-sprawstwa, gdyż czynu nie można przypisać jednostce gospodarczej - stwierdza Marcin Matyka.

Wskazuje też, że nie jest prowadzeniem spraw gospodarczych prowadzenie działalności gospodarczej.

Tak jak sprawca będą odpowiadały wszystkie osoby wchodzące w skład organów spółki, gdyż są one zawsze osobami zajmującymi się sprawami gospodarczymi. Według Marcina Matyki takie twierdzenie poparte jest licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego.

Sprawami gospodarczymi można zajmować się na podstawie innych przepisów, np. kodeksu spółek handlowych czy ustawy o fundacjach. Sprawami gospodarczymi podmiotu gospodarczego zajmuje się członek zarządu, likwidator, wspólnik, dyrektor, główny księgowy. Na podstawie umowy sprawami gospodarczymi spółki może zajmować się pełnomocnik, radca prawny, doradca podatkowy.

Jak uniknąć zastępczej odpowiedzialności? Zdaniem Marcina Matyki najważniejsze w takiej sytuacji jest zorganizowanie przejrzystej organizacji wewnątrz podmiotu gospodarczego. Dotyczy to przede wszystkim delegowania odpowiedzialności przez osoby zajmujące stanowiska zarządcze na poszczególnych pracowników, co więcej - taka delegacja powinna być potwierdzona pisemnym zakresem obowiązków. Ważne jest także, aby osoba, która odpowiada za wyodrębnioną część spraw gospodarczych podmiotu, była świadoma takiej odpowiedzialności.

- Jeżeli chodzi o osoby, które zajmują się sprawami gospodarczymi na podstawie umowy, to podstawą odpowiedzialności takiej osoby bądź jej mocodawcy są szczegółowe zapisy takiej umowy - argumentuje ekspert w DLA Piper.

W kodeksie karnym skarbowym brak jest definicji działalności gospodarczej, w związku z czym działalność taka to wszystkie czynności faktyczne i prawne, podejmowane w związku z działalnością jednostki gospodarczej, a dotyczące sfery organizacji oraz wymiany dóbr i usług

Każdy, kto popełnił przestępstwo bądź wykroczenie karne skarbowe, a nie może już skorzystać z dobrodziejstwa czynnego żalu (więcej o czynnym żalu patrz - ekspert wyjaśnia), może wystąpić z wnioskiem o zezwolenie na dobrowolne poddanie się karze.

Z informacji Marcina Matyki wynika, że z takiej możliwości możemy skorzystać w przypadku, jeżeli wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa karnego skarbowego lub wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości. Dodatkowo zezwolenie na takie działanie może być uzależnione od uiszczenia uszczuplonej kwoty należności publicznoprawnej, o ile takie uszczuplenie miało miejsce, wyrażenia zgody na przepadek przedmiotów, uiszczenia co najmniej zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania.

Nasz ekspert dodaje, że zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności udziela sąd. Jednak wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności kieruje do sądu finansowy organ dochodzenia i z tym organem negocjujemy warunki zezwolenia. Udzielając zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, sąd jest związany kwotą grzywny uiszczoną przez sprawcę.

Nie zawsze jednak z dobrowolnego poddania się odpowiedzialności można skorzystać. Z tej instytucji nie można skorzystać w następujących sytuacjach: kiedy przestępstwo skarbowe jest zagrożone karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności, kiedy przestępstwo zagrożone karą grzywny zostało popełnione w warunkach recydywy, nastąpiło uszczuplenie należności publicznoprawnej o dużej wartości, sprawca uczynił sobie z popełniania przestępstw skarbowych stałe źródło dochodu, sprawca popełnia przestępstwo karne skarbowe w zorganizowanej grupie przestępczej albo popełnia przestępstwo skarbowe, używając przemocy.

- Warto skorzystać z dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, przede wszystkim dlatego, że takie zezwolenie wydane przez sąd ma takie same skutki prawne jak orzeczenie kończące postępowanie. Jednak takie orzeczenie nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego, a grzywna uiszczona w tym trybie nie stanowi przesłanki recydywy skarbowej - podsumowuje Marcin Matyka.

Członek zarządu nie musi odpowiadać zawsze za przestępstwa karne skarbowe, jednak w sytuacji, w której nie zadbał o właściwą delegację obowiązków, może odpowiadać tak jak sprawca czynu

jest na cofnięcie wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Okres ten liczony jest od daty złożenia wniosku oraz przed wniesieniem wniosku do sądu

ewa.matyszewska@infor.pl