Jakie uprawnienia ma policja w czasie kontroli kierowców

Jednym z podstawowych zadań policji jest czuwanie nad bezpieczeństwem i porządkiem ruchu na drogach, kierowanie ruchem i jego kontrolowanie. Z tych powodów jej funkcjonariuszom przyznano liczne uprawnienia w związku z wykonywaniem czynności kontroli ruchu drogowego.

Podstawowym jest prawo do legitymowania kierowców oraz wszystkich innych uczestników ruchu i wydawania im wiążących poleceń co do sposobu korzystania z drogi lub używania pojazdu. W celu przeprowadzenia kontroli kierowców i samochodów policja ma prawo wydawać polecenia i sygnały.

Policjant może żądać od kierującego lub innej osoby, w stosunku do której zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mogła kierować pojazdem (np. w przypadku zatrzymania po pościgu), badania na zawartość alkoholu w organizmie. Może to robić przy użyciu alkometru, natomiast funkcjonariusze nie mają uprawnień do pobierania próbek krwi do dalszych badań laboratoryjnych. Policjanci mogą także poddać zatrzymanego do kontroli badaniom na obecność środków odurzających w organizmie (przy użyciu narkotestów).

Policja ma ponadto prawo sprawdzania stanu technicznego zatrzymanego pojazdu. Może skontrolować jego wyposażenie, ładunek, wymiary, masę lub nacisk osi. Kierowcy większych pojazdów, które mają zainstalowane tachografy, mogą być również być poproszeni o okazanie zapisów takiego urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku.

Kierowcy zatrzymani przez policję do kontroli drogowej nie muszą okazywać certyfikatu legalności oprogramowania GPS. Takie żądanie można uznać za nadużycie uprawnień przez funkcjonariusza.

Zabezpieczenie nawigacji samochodowej jest możliwe tylko w przypadku istnienia uzasadnionego podejrzenia, że urządzenie pracuje na nielegalnym oprogramowaniu. Obowiązują tu więc takie zasady jak w przypadku sprawdzania legalności oprogramowania komputerów (funkcjonariusze nie wybierają przypadkowych mieszkań, w których przeprowadzają przeszukanie. Każdą taką czynność poprzedzają szczegółowymi ustaleniami). Policja musi mieć wiarygodne informacje o tym, że w danym samochodzie znajduje się GPS z pirackim oprogramowaniem, lub znaleźć wskazujące na to dowody. Nie może opierać się na swoich domysłach ani przeprowadzać takich czynności rutynowo przy każdej kontroli drogowej.

Jeśli jednak istnieją powody, by zabezpieczyć nawigację, to musi się to odbywać według ściśle określonej procedury. Po zakończeniu wykonywania czynności służbowych policjant powinien ustnie poinformować osobę, wobec której czynności te podjęto, o prawie złożenia zażalenia do właściwego miejscowo prokuratora na sposób przeprowadzenia tych czynności. Sprzęt musi zostać odebrany kierowcy za pokwitowaniem, zabezpieczony, a następnie poddany ocenie biegłych.

Kierowca musi zastosować się do poleceń i sygnałów oraz wskazówek wydawanych przez policjanta. W przypadku podania sygnału do zatrzymania kierujący pojazdem musi go zatrzymać, ułożyć ręce na kierownicy i nie wysiadać z pojazdu, chyba że zażąda tego kontrolujący. Na polecenie policjanta powinien również wyłączyć silnik pojazdu oraz włączyć światła awaryjne. Kierujący pojazdem lub pasażer pojazdu mogą wysiadać z kontrolowanego pojazdu wyłącznie za zezwoleniem kontrolującego.

Polecenie do zatrzymania pojazdu powinno być podane z dostatecznej odległości, tak aby mógł je zauważyć kierowca i bezpiecznie zatrzymać się w miejscu wskazanym przez policjanta. Pojazd powinien być zatrzymany w miejscu, gdzie nie utrudnia to ruchu i nie zagraża jego bezpieczeństwu.

W celu dojazdu do miejsca, gdzie może być w bezpiecznych warunkach przeprowadzona kontrola, policjant może wydać kierowcy polecenie jazdy za pojazdem policyjnym. Inne zasady postępowania obowiązują w razie konieczności zatrzymania pojazdu: w wyniku prowadzonych działań pościgowych lub co do którego zachodzi uzasadnione podejrzenie, iż może on zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego ze względu na swój stan techniczny lub zachowanie się kierującego.

Pojazd policyjny powinien być w miarę możliwości ustawiony za zatrzymanym pojazdem.

W przypadku zatrzymania pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione, kierujący pojazdem policyjnym przed przystąpieniem do kontroli włącza niebieskie światło błyskowe.

Policjant zatrzymujący pojazd musi podać kierującemu stopień, imię i nazwisko oraz przyczynę zatrzymania. Policjant umundurowany musi okazać legitymację służbową na żądanie kontrolowanego kierowcy. Z kolei policjant nieumundurowany musi pokazać legitymację służbową bez wezwania. Legitymacja służbowa powinna być okazana w sposób umożliwiający kontrolowanemu uczestnikowi ruchu odczytanie numeru służbowego policjanta oraz nazwy organu, który wydał legitymację.

Przystępując do kontroli, policjant może wydać polecenie unieruchomienia silnika pojazdu. W przypadkach uzasadnionych względami bezpieczeństwa lub uwarunkowanych charakterem kontroli policjant może wydać kierującemu pojazdem lub pasażerowi pojazdu polecenie opuszczenia pojazdu.

Kierowca zatrzymany przez policjanta do kontroli powinien mieć przy sobie i okazywać na żądanie funkcjonariuszy policji dokumenty wymagane dla danego rodzaju pojazdu lub kierującego. Jest to przede wszystkim dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem i dokument stwierdzający dopuszczenie pojazdu do ruchu (dowód rejestracyjny lub pozwolenie czasowe). Policjant może też zawsze sprawdzić zaświadczenie potwierdzające zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub stwierdzający opłacenie składki tego ubezpieczenia.

Kontroli drogowej mogą być poddawane także pojazdy uprzywilejowane. W takich przypadkach policjant może sprawdzić, czy osoba kierująca nim ma zaświadczenie wydane przez pracodawcę, potwierdzające jej zatrudnienie oraz posiadanie okresowych badań lekarskich i psychologicznych. Funkcjonariusze mogą też wymagać od kierowców innych dokumentów, jeśli taki obowiązek wynika z odrębnych ustaw.

Czuwanie nad bezpieczeństwem i porządkiem ruchu drogowego wiąże się prawem do wydawania wiążących poleceń osobom, które spowodowały przeszkodę utrudniającą ruch drogowy lub zagrażającą jego bezpieczeństwu, albo osobie odpowiedzialnej za utrzymanie drogi.

Policjanci mogą także przedsięwziąć wszelkie konieczne środki do tego, aby uniemożliwić kierowanie pojazdem osobie znajdującej się w stanie nietrzeźwości (powyżej 0,5 promila we krwi) lub w stanie po użyciu alkoholu (od 0,2 do 0,5 promila we krwi) albo środka działającego podobnie do alkoholu. Z niespodziewaną przerwą w korzystaniu z pojazdu muszą liczyć się także kierowcy pojazdów, których stan techniczny, ładunek, masa lub nacisk osi zagrażają bezpieczeństwu lub porządkowi ruchu, powodują uszkodzenie drogi albo naruszają wymagania ochrony środowiska. Podobnie będzie, gdy pojazdem będzie kierowała osoba niemająca wymaganych dokumentów uprawniających do kierowania pojazdem lub używania go.

Policjanci mogą używać przyrządów kontrolno-pomiarowych. Są to urządzenia w szczególności do badania pojazdu, określania jego masy czy nacisku osi oraz urządzenia do kontroli prędkości, takie jak fotoradary czy ręczne mierniki prędkości. Funkcjonariusze mogą także używać różnego rodzaju przyrządów służących do stwierdzania naruszenia wymagań ochrony środowiska oraz do stwierdzania stanu trzeźwości kierującego.

W postępowaniu mandatowym, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, funkcjonariusz uprawniony do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego może ją nałożyć, jedynie gdy schwyta sprawcę wykroczenia na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia (nałożenie grzywny może nastąpić przed upływem 14 dni od daty ujawnienia czynu). Może też to zrobić, w razie gdy stwierdzi popełnienie wykroczenia naocznie pod nieobecność sprawcy albo za pomocą urządzenia pomiarowego lub kontrolnego. Nie może tutaj jednak zachodzić wątpliwość co do osoby sprawcy czynu - w tym także w razie potrzeby po przeprowadzeniu w niezbędnym zakresie czynności wyjaśniających, podjętych niezwłocznie po ujawnieniu wykroczenia, nałożenie grzywny może nastąpić aż do upływu 30 dni od daty ujawnienia czynu.

Wysokość mandatów reguluje art. 96 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Zgodnie z tym przepisem można nałożyć grzywnę w granicy do 500 zł (minimalna wysokość to 20 zł), a w przypadku, o którym mowa w art. 9 par. 1 kodeksu wykroczeń, do 1 tys. zł.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Ustawa z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 18 lipca 2008 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. nr 132, poz. 841 z późn. zm.).