Jak dobrowolnie poddać się odpowiedzialności skarbowej

W przypadku, gdy organ skarbowy posiada niepodważalne dowody na to, że podatnik popełnił przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, można uniknąć długotrwałego i niekiedy bardzo stresującego procesu, składając wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Jest to środek karny, a zarazem jedna z najprostszych form postępowania w sprawach o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, która przynosi korzyści obu stronom. Sprawca czynu zabronionego ponosi odpowiedzialność, wpłaca uszczuploną należność budżetową, unika wpisu w Krajowym Rejestrze Karnym, a zapłata określonej kwoty tytułem kary grzywny za przestępstwo skarbowe w drodze dobrowolnego poddania się odpowiedzialności nie stanowi przesłanki recydywy.

Zgoda sądu

Postępowanie w przedmiocie dobrowolnego poddania się odpowiedzialności przebiega dwuetapowo: przed finansowym organem postępowania przygotowawczego, do którego sprawca składa wniosek o zezwolenie, oraz przed sądem, do którego z kolei występuje finansowy organ postępowania przygotowawczego z wnioskiem o udzielenie zezwolenia. Sąd może udzielić zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, jeżeli wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości. W dodatku sąd sprawdzi, czy sprawca uiścił w całości wymagalną należność publicznoprawną, jeżeli w związku z przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie tej należności. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie jest sposobem na uniknięcie kary, dlatego też sąd sprawdzi, czy sprawca uiścił kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony oraz co najmniej zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania. Jeżeli w czasie postępowania odkryto przedmioty, które powinny podlegać przepadkowi (np. przemycane towary), sprawca będzie też musiał wyrazić zgodę na ich przepadek. Jeżeli przedmioty zostały zniszczone lub z innych powodów nie będzie możliwie ich przekazanie, sąd sprawdzi, czy podatnik uiścił ich równowartość pieniężną. Sąd nie wyrazi zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w przypadkach kiedy podatnik popełnił przestępstwo zagrożone karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności. Z tej procedury nie będzie mógł też skorzystać sprawca, który popełnił przestępstwo w warunkach, które zobowiązują sąd do nadzwyczajnego zaostrzenia kary (np. dopuścił się czynu zabronionego, używając przemocy albo gdy sprawca działa w zorganizowanej grupie przestępczej). Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie będzie mogło być też orzeczone, jeżeli zgłoszono interwencję co do przedmiotu podlegającego przepadkowi.

Wniosek sprawcy

Osoba, wobec której wszczęte zostało postępowanie przygotowawcze, powinna zostać pouczona przed pierwszym przesłuchaniem o prawie złożenia wniosku w sprawie dobrowolnego poddania się odpowiedzialności.

Następnie sprawca, który chce skorzystać z tego sposobu załatwienia sprawy, powinien złożyć wniosek do organu finansowego, który prowadzi postępowanie. Najczęściej takim organem będzie urząd skarbowy lub urząd celny. Jednak należy pamiętać o tym, że wniosek taki trzeba wnieść, zanim organ wystąpi z aktem oskarżenia do sądu. Może być on zgłoszony na piśmie albo ustnie do protokołu. Do wniosku podatnik jest obowiązany dołączyć dowody na to, że uiścił uszczuplony podatek, karę grzywny oraz zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania.

Kara grzywny za przestępstwo skarbowe waha się w granicach: 500 - 14 400 000 zł. Natomiast w przypadku grzywny za wykroczenie skarbowe: 150 zł - 30 000 zł.

Zryczałtowane koszty postępowania wynoszą obecnie 150 zł w sprawie o przestępstwo skarbowe i 125 zł w sprawie o wykroczenie skarbowe. Jeżeli za czyn zabroniony, o który toczy się postępowanie, przewidziane jest obowiązkowe orzeczenie przepadku przedmiotów, sprawca, składając wniosek, jest obowiązany wyrazić zgodę na ich przepadek. Warto podkreślić, że urzędnicy mogą zażądać, aby sprawca wpłacił tytułem kary grzywny dodatkową kwotę, nieprzekraczającą jednak łącznie z kwotą już wpłaconą wysokości połowy sumy odpowiadającej górnej granicy ustawowego zagrożenia za dany czyn zabroniony.

Jeżeli wniosek nie będzie odpowiadał wymaganiom formalnym, a braki te są poważne, organ wezwie wnioskodawcę do ich usunięcia. Sprawca będzie miał na to 7 dni. Jeżeli dotrzyma tego terminu i usunie niedopatrzenia, wniosek wywoła skutki od dnia jego wniesienia. Jednak jeżeli w wyznaczonym terminie sprawca nie usunie braków, wniosek uznaje się za bezskuteczny. Organ powinien pouczyć o tym przy doręczeniu wezwania do usunięcia braków.

Warto podkreślić, że organ finansowy zasadniczo nie jest obowiązany do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli odmówi wniesienia wniosku do sądu o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, to wyda w tej kwestii postanowienie na które przysługuje zażalenie.

Jeżeli wniosek zostanie rozpatrzony pozytywnie, urzędnicy prześlą do sądu zamiast aktu oskarżenia wniosek o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Urzędnicy nie muszą zbyt długo uzasadniać takiego wniosku, mogą ograniczyć się do wskazania dowodów świadczących o tym, że wina sprawcy i okoliczności popełnienia czynu zabronionego nie budzą wątpliwości. Z wnioskiem do sądu przesłane zostaną sądowi akta postępowania wraz z załącznikami.

Postępowanie sądowe

W kwestii udzielenia zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności sąd orzeka niezwłocznie na posiedzeniu. Nie jest to jednak posiedzenie tajne. Może w nim wziąć udział podatnik i jego obrońca. Jednak jeżeli się nie zjawią bez usprawiedliwienia, pomimo iż byli prawidłowo zawiadomieni o terminie rozprawy, sąd będzie mógł prowadzić posiedzenie. Jedynie obowiązkowa jest obecność organu podatkowego lub jego przedstawiciela, w szczególności tego, który złożył wniosek, jeżeli prezes sądu lub sąd tak zarządzi. Sąd, uwzględniając wniosek, orzeknie wyrokiem. Natomiast jeżeli uzna, że nie można wyrazić zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, sprawa wróci do organu finansowego.

Wyrok sądu może być zaskarżony do wyższej instancji. Jednak będzie on mógł być uchylony lub zmieniony tylko wtedy, gdy sąd orzekł grzywnę w innej wysokości, niż została uiszczona po uzgodnieniach z organem finansowym. Apelacja będzie skuteczna także wtedy, gdy sąd orzekł przepadek przedmiotów lub uiszczenie ich równowartości pieniężnej w zakresie nieobjętym zgodą sprawcy.

Kiedy nie można uwzględnić wniosku

Organ wyda postanowienie o odmowie, jeśli stwierdzi, że:

● przestępstwo skarbowe zagrożone jest karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności;

● przestępstwo skarbowe zagrożone tylko karą grzywny popełniono m.in. w warunkach recydywy, w ramach zorganizowanej grupy przestępczej;

● zgłoszono interwencję co do przedmiotu podlegającego przepadkowi, chyba że zostanie ona cofnięta przez interwenienta do czasu wniesienia aktu oskarżenia;

● z materiału dowodowego sprawy nie wynika, że wina sprawcy bądź okoliczności popełnienia czynu zabronionego nie budzą wątpliwości;

● sprawca nie wywiązał się ostatecznie z obowiązków nałożonych przepisami;

● sprawca nie spełnił dodatkowych wymagań, od których finansowy organ postępowania przygotowawczego uzależnił wniesienie do sądu wniosku;

● okoliczności sprawy, sposób działania sprawcy, charakter czynu zabronionego oraz rodzaj i rozmiar jego ujemnych następstw, rodzaj i stopień naruszenia ciążącego na sprawcy obowiązku finansowego, w szczególności zaś uzasadniony interes Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego przemawiają przeciwko zastosowaniu instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności.

PRZYKŁADY

1 Czy przemytnik papierosów może poddać się dobrowolnie odpowiedzialności karnej skarbowej

Przemyt jest przestępstwem skarbowym, zagrożonym karą grzywny albo karą pozbawienia wolności. W przypadkach mniejszej wagi, jak w przypadku naszego czytelnika, przemytnik zostanie ukarany tylko karą grzywny. Jednak sąd nie może wyrazić zgody na to, by sprawca poddał się dobrowolnie odpowiedzialności wówczas, gdy przestępstwo zostało popełnione w warunkach, które zobowiązują sąd do nadzwyczajnego obostrzenia kary. Niestety, sąd musi obostrzyć karę wówczas, gdy sprawca uczynił sobie z popełniania przestępstw stałe źródło dochodu. Oznacza to, że osoba, która zawodowo zajmuje się przemytem, nie może dobrowolnie poddać się odpowiedzialności.

2 Czy możliwe jest wycofanie wniosku złożonego w urzędzie skarbowym

Wniosek sprawcy o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności może być wycofany. Kodeks karny skarbowy nie przewiduje szczególnych regulacji odnoszących się do sposobu procedowania po cofnięciu wniosku, poza unormowaniem art. 144 par. 1 kodeksu karnego skarbowego, które wyznacza jedynie granicę czasową, od i do jakiej sprawca może zmienić swoje stanowisko w zakresie skorzystania z instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności. Przepis ten stanowi, że cofnięcie wniosku nie jest możliwe przed upływem miesiąca od jego złożenia, a także - po jego wniesieniu do sądu przez finansowy organ postępowania przygotowawczego.

Oznacza to, że nie ma możliwości cofnięcia wniosku po wniesieniu go do sądu, gdy poprzednio taka ewentualność istniała - do czasu doręczenia postanowienia o zezwoleniu na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Po wycofaniu wniosku ponowne jego złożenie nie jest możliwe. Ponadto w przypadku cofnięcia wniosku uiszczone przez sprawcę kwoty zatrzymuje się do zakończenia postępowania, jako zabezpieczenie grożących mu kar, środków karnych lub innych środków oraz kosztów postępowania.

3 Czy sąd może orzec wyższe koszty postępowania niż zapłacone przez podatnika

Sprawca zgłaszający wniosek o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności obowiązany jest uiścić: należność publicznoprawną, jeżeli czyn polegał na uszczupleniu tej należności, o ile do chwili zgłoszenia wniosku należność nie została w całości zapłacona, kwotę odpowiadającą wysokości co najmniej jednej trzeciej najniższego miesięcznego wynagrodzenia tytułem kary grzywny za przestępstwo skarbowe i co najmniej jedną dziesiątą tego wynagrodzenia tytułem kary grzywny za wykroczenie skarbowe oraz co najmniej zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania.

Sąd, udzielając zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, może zażądać uiszczenia rzeczywistych kosztów postępowania. Wskazany przepis mówi o uiszczeniu co najmniej zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania, a możliwe jest orzeczenie kosztów całkowitych.

Paulina Bąk

paulina.bak@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 17 - 18, art. 142 - 149 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.). Par. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 8 grudnia 2005 r. w sprawie wysokości zryczałtowanych kosztów postępowania związanych ze zgłoszeniem wniosku o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe (Dz.U. nr 244, poz. 2074).