Czy można łączyć funkcje w organach spółek powiązanych kapitałowo

Niejednokrotnie zdarza się, że w organach spółek powiązanych kapitałowo i wchodzących w skład jednej grupy kapitałowej zasiadają te same osoby. Dokonując wyborów członków organów, należy jednak pamiętać o zakazie łączenia funkcji w spółkach, uregulowanym szczegółowo w art. 214 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Nie zawsze bowiem możliwe jest łączenie funkcji w organach spółek dominującej i zależnej.

Przede wszystkim pamiętać należy o ogólnej zasadzie wynikającej z treści art. 214 par. 1 i 2 k.s.h. (w przypadku spółki z o.o.) i art. 387 par. 1 i 2 k.s.h. (w przypadku spółki akcyjnej). Zgodnie z nią w organach tej samej spółki członkiem rady nadzorczej (lub komisji rewizyjnej) nie może być: członek zarządu, prokurent, likwidator, kierownik oddziału lub zakładu oraz zatrudniony w spółce główny księgowy, radca prawny lub adwokat. Ponadto członkiem rady nadzorczej (lub komisji rewizyjnej) nie mogą być również inne osoby, które podlegają bezpośrednio członkowi zarządu albo likwidatorowi.

Jeśli zaś chodzi o spółki powiązane, to zgodnie z treścią art. 214 par. 3 k.s.h. (i art. 387 par. 3 k.s.h.) przepis ten wyraźnie stanowi, że członkiem rady nadzorczej (lub komisji rewizyjnej) w spółce dominującej nie może być członek zarządu i likwidator spółki zależnej. Natomiast warto dodać, że art. 214 par. 3 k.s.h. (art. 387 par. 3 k.s.h.) nie odwołuje się do par. 2, co oznacza, że osoby bezpośrednio podległe członkowi zarządu (likwidatorowi) spółki zależnej mogą być członkami rady nadzorczej albo komisji rewizyjnej w spółce dominującej. Podobnie główny księgowy, radca prawny albo zatrudniony w spółce zależnej adwokat mogą wchodzić w skład organu nadzoru albo rewizji w spółce dominującej.

Warto przypomnieć, że w swej pierwotnej wersji art. 214 par. 3 k.s.h. i art. 387 par. 3 k.s.h. do osób, które nie mogą być członkiem rady w spółce dominującej, zaliczał także osoby pełniące funkcje w organach nadzorczych w spółce lub spółdzielni zależnej. Po nowelizacji, która weszła w życie 15 stycznia 2004 r. (Dz.U. z 2003 r. nr 229, poz. 2276) zakaz ten obejmuje tylko członków zarządu i likwidatorów spółki lub spółdzielni zależnej. Nie ma więc przeszkód, aby członek rady nadzorczej spółki zależnej zasiadał w radzie nadzorczej spółki dominującej.

Kodeks spółek handlowych nie reguluje zaś kwestii odwrotnej, tj. możliwości pełnienia przez członka zarządu spółki dominującej funkcji członka rady nadzorczej w spółce zależnej. Powołany przepis art. 214 k.s.h. i art. 387 k.s.h. w żaden sposób nie ogranicza możliwości zasiadania członka zarządu spółki dominującej w radzie nadzorczej (lub komisji rewizyjnej) spółki zależnej. Oznacza to, że dopuszczalne jest pełnienie przez członka zarządu spółki dominującej funkcji członka rady nadzorczej spółki zależnej. Ponadto brak jest także ustawowego zakazu, aby członkami zarządu spółki zależnej byli członkowie zarządu spółki dominującej.

Powyższe wynika chociażby z samej definicji spółki dominującej określonej w art. 4 par. 1 ust. 4 k.s.h. Spółka dominująca to spółka handlowa w przypadku, gdy m.in.: członkowie jej zarządu stanowią więcej niż połowę członków zarządu innej spółki kapitałowej (spółki zależnej) albo spółdzielni (spółdzielni zależnej) (pkt. 4 d).

Niezwykle istotne jest, że zakaz łączenia funkcji, o którym mowa w art. 214 k.s.h., ma bezwzględny charakter i umowa czy też statut spółki nie może w żaden sposób modyfikować zasad ustanowionych powyższymi przepisami czy też ich zmieniać lub uchylać.

Powołanie członka organu w sposób naruszający zakaz łączenia funkcji, o którym mowa w art. 214 k.s.h. i art. 387 k.s.h., zawsze spowoduje bezwzględną nieważność uchwały, mocą której dokonano aktu powołania danej osoby do pełnienia funkcji w organie spółki kapitałowej. Zgodnie bowiem z treścią art. 58 par. 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. czynność prawna sprzeczna z ustawą jest nieważna.

Warto zauważyć, że naruszenie zakazu łączenia funkcji nie wpływa jednak na ważność uchwał, jeśli bez obecności osoby niewłaściwie powołanej uchwały byłyby podejmowane. W przeciwnym przypadku, gdy bez głosu nieważnie powołanego członka organu uchwały nie mogłyby zapaść, są one nieważne.

Naruszenie któregokolwiek z zakazów wprowadzonych w art. 214 k.s.h. i art. 387 k.s.h. może stanowić podstawę powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników w przedmiocie powołania członków rady nadzorczej (art. 252 par. 1 k.s.h.). W przypadku niewłaściwego powołania dojdzie do automatycznego, tj. z mocy samego prawa, wygaśnięcia mandatu członka rady nadzorczej (lub komisji rewizyjnej). Nie ma potrzeby odwoływania osoby niewłaściwie powołanej ze składu organu nadzoru.

@RY1@i02/2010/213/i02.2010.213.210.003b.001.jpg@RY2@

Sylwia Zarzycka, radca prawny, komplementariusz Casus Zarzycka & Wspólnicy Kancelaria Prawna

Sylwia Zarzycka

radca prawny, komplementariusz Casus Zarzycka & Wspólnicy Kancelaria Prawna

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).