Powiązania kapitałowe nieoczekiwanie mogą się stać przyczyną dyskryminacji w banku

Aby sprostać oczekiwaniom rynku lub osiągać większe dochody, wielu przedsiębiorców decyduje się na rozszerzenie działalności i tworzy kolejne spółki lub zakłada firmy połączone z innymi spółkami. Powstają podmioty powiązane kapitałowo lub osobowo. Nie każdy zdaje sobie sprawę, że prowadzenie dwóch uzupełniających się przedsiębiorstw lub jakakolwiek kooperacja pomiędzy nimi niesie ze sobą nie tylko skutki prawne, lecz także komplikacje przy otwieraniu zwykłego konta firmowego w banku czy pozyskiwaniu środków w postaci kredytu.

Wspólny biznes

Najczęściej spotykać się można z powiązaniami wynikającymi z tworzenia wielu spółek przez te same osoby fizyczne albo spółki z o.o. Kiedy taka firma ma zamiar otworzyć konto w banku lub uzyskać kredyt, może spotkać się z odmową lub dodatkowymi komplikacjami. Banki w swojej polityce kredytowej lub wewnętrznych regulaminach określają warunki, jakie spółka musi spełnić, aby zostać klientem banku. [tabela]

Główną przyczyną szczególnego zainteresowania i ostrożności banków w kontakcie z takimi podmiotami jest podejrzenie o możliwość transferu dochodów pomiędzy nimi. Przedsiębiorcy, którzy dokonują wzajemnych transakcji, podlegają szczegółowej kontroli ze względu na prawdopodobieństwo zawierania transakcji na warunkach odbiegających od rynkowych oraz przeksięgowywania dochodów w celu zoptymalizowania zobowiązań podatkowych. Poza tym przy spółce cywilnej bardzo często wymagane jest, aby jej wspólnik (o ile jest osobą fizyczną) został jednocześnie poręczycielem kredytu.

Miks spółek

Jednym z najczęściej występujących powiązań jest sytuacja, gdy wspólnikiem spółki cywilnej nie jest osoba fizyczna, lecz np. spółka z o.o. Do pierwszego jej kontaktu z bankiem dojdzie na ogół przy okazji zakładania rachunku bankowego. Zazwyczaj chodzi o konto firmowe w najprostszej formie rachunku rozliczeniowego. Wyróżnia go to, że jest rachunkiem wspólnym. Musi być on wskazany w zgłoszeniu identyfikacyjnym spółki (NIP-2).

W związku z tym, że spółka cywilna w rozumieniu prawa cywilnego nie jest odrębnym podmiotem prawa, rachunek bankowy nie należy do spółki, ale jest wspólnym rachunkiem wspólników. Możliwość utworzenia takiego konta przewiduje art. 51 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.; dalej: p.b.). Zgodnie z tym przepisem rachunek bankowy może być prowadzony dla kilku osób fizycznych albo kilku jednostek samorządu terytorialnego (rachunek wspólny). W sytuacji najczęściej spotykanej, kiedy wspólnikami spółki cywilnej są osoby fizyczne, banki zakładają rachunki i umożliwiają korzystanie z wszystkich ich produktów każdemu wspólnikowi na tych samych warunkach.

Problem może się pojawić w przypadku, kiedy w spółce cywilnej występuje jako wspólnik osoba prawna, np. spółka z o.o. Banki, powołując się na art. 51 p.b., odmawiają w takiej sytuacji założenia rachunku, gdyż wspólnikami nie są wyłącznie osoby fizyczne. Taka wykładnia art. 51 p.b. może doprowadzić do sprzeczności z przepisami kodeksu spółek handlowych, który pozwala na stworzenie podmiotu, gdzie wspólnikiem będzie nie tylko osoba fizyczna, lecz także prawna (m.in. spółka z o.o.), a także ułomna osoba prawna (np. spółka jawna).

Poza tym wprowadzenia do spółki cywilnej spółki z o.o. nie wyklucza kodeks cywilny. Jego przepisy, w szczególności art. 860 par. 1, nie zawierają norm ograniczających kategorie podmiotów mających zdolność do bycia wspólnikiem. Przywołany artykuł stanowi, że przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów - bez wyraźnego wskazania, że wspólnikiem może być np. wyłącznie osoba fizyczna. W takiej sytuacji przyjąć należy, że wspólnikiem może być każdy podmiot mający zdolność prawną - tj. osoba fizyczna oraz osoba prawna, w tym spółka z o.o.

Propozycje i podpowiedzi

Jako alternatywne rozwiązanie w przypadku, kiedy bank odmówi założenia konta dla spółki cywilnej połączonej z inną spółką, proponowane jest niekiedy założenie rachunku powierniczego. Niestety nie rozwiązuje to do końca problemu wspólników spółki cywilnej niebędących osobami fizycznymi. Na rachunku powierniczym mogą być bowiem gromadzone wyłącznie środki pieniężne powierzone jego posiadaczowi przez osobę trzecią na podstawie odrębnej umowy. Nawet jeśli można uznać umowę spółki cywilnej za taką odrębną umowę, to z pewnością wspólników tej spółki nie sposób traktować jako osoby trzecie w stosunku do wspólnika, który byłby posiadaczem rachunku (powiernikiem). Jedynie w sytuacji, gdyby stroną rachunku powierniczego była osoba lub podmiot niebędący wspólnikiem spółki cywilnej, wspólnicy tej spółki mogliby zostać uznani za osoby trzecie na potrzeby prowadzenia rachunku powierniczego.

Rozwiązaniem tego problemu może być założenie rachunku wspólnego przez wspólników spółki cywilnej będących osobami fizycznymi i uczynienie wspólnika (lub wspólników) niebędącego osobą fizyczną pełnomocnikiem do tego konta. W takiej sytuacji będzie on miał prawo do wglądu i dysponowania rachunkiem w granicach określonych regulaminem danego banku.

Trudniej o pieniądze

Utrudnienia czy nawet dyskryminacja spółki cywilnej w kontakcie z bankami może również pojawić się w momencie, kiedy zechce ona uzyskać kredyt. Będzie to problematyczne nawet wtedy, gdy spółkę tworzą osoby fizyczne.

Sama spółka cywilna jest jedynie umową i nie stanowi samodzielnego podmiotu prawa. W związku z brakiem osobowości prawnej spółka cywilna nie ma własnego mienia. Wszelkie prawa i zobowiązania zaciągane są na rachunek wspólników i wchodzą do ich wspólnego majątku. Wspólnicy dysponują majątkiem, który stanowi ich współwłasność łączną. [przykład 1]

Banki, analizując wniosek o udzielenie kredytu spółce cywilnej, bardzo wnikliwie weryfikują jej wspólników. Każdy z nich jest traktowany i sprawdzany we wszystkich bazach bankowych tak jak osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. Wymagania (np. ocena punktowa czy inne parametry scoringowe) są znacznie bardziej rygorystyczne niż w sytuacji, kiedy o kredyt stara się spółka z o.o.

Zdolność kredytowa spółki cywilnej jest sumą zdolności kredytowej jej wspólników. Spółka nie może zaciągać kredytu, mogą zaciągać go wspólnicy. Każdy z nich odpowiada swoim majątkiem za to, co robią inni wspólnicy.

Jeśli jako udziałowiec w spółce cywilnej występuje inny podmiot prawny, np. spółka z o.o., bank również może odmówić udzielenia kredytu. Jeśli jakiś bank zechce uruchomić dla takiej firmy dodatkowe środki, będzie sprawdzał powiązania spółek, przepływ środków pomiędzy nimi, weryfikował kontrahentów.

Dwa w jednym

Inny trudny przypadek występuje wtedy, gdy o kredyt w banku będzie się starała spółka z o.o., a jej udziałowcami są inne spółki z o.o. [przykład 2] Taka struktura spółki od razu zdyskwalifikuje ją we wstępnym procesie ubiegania się o dofinansowanie, gdyż może to być niezgodne z polityką kredytową banku.

Kodeks spółek handlowych nie reguluje, jakie warunki czy właściwości miałby posiadać wspólnik, podobnie jak nie rozróżnia między wspólnikami założycielami a wspólnikami, którzy następczo uzyskali ten status. Udziałowcem spółki z o.o. może być każdy podmiot prawa cywilnego, tj. osoba fizyczna, osoba prawna (zarówno krajowa, jak i zagraniczna) oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną.

Jeśli wśród udziałowców spółki z o.o. znajdują się inne spółki z o.o., bank najpierw bada, jaki procent udziałów jej przysługuje. Analizie poddaje się spółkę posiadającą procentową większość udziałów. Głównym celem jest wtedy ustalenie, czy w tej spółce (będącej głównym udziałowcem) w składzie wspólników są osoby fizyczne, czy też inne spółki. Jeśli są to osoby fizyczne, to na tym etapie proces się kończy - bank może poprosić jedynie o dane tych osób, np. adres i numery PESEL. Jeśli natomiast jest to inna spółka z o.o., sprawdza się dalej - aż do dotarcia do osoby fizycznej.

Banki w takiej sytuacji mogą otworzyć rachunek bankowy dla tak powiązanej spółki kapitałowej, ale odmówić udzielenia kredytu. Wyjątek stanowi przypadek, kiedy udziałowcem spółki występującej o kredyt jest inna spółka, w której 100 proc. posiadają osoby będące małżeństwem, rodzeństwem albo krewnymi w linii prostej (rodzice, dzieci) udziałowców spółki wnioskującej o kredyt.

Banki są ostrożne i dokładnie sprawdzają nie tylko dane w Krajowym Rejestrze Sądowym, lecz także w innych dostępnych narzędziach komercyjnych pozwalających ustalić, czy np. prezes spółki nie figuruje w innych firmach z taką samą funkcją. Jeśli bank sprawdzi, że spółka została kupiona, a cały zarząd zmieniony, również nie będzie zainteresowany współpracą. Prowadząc spółkę, warto pamiętać, że nie tylko jej majątek jest dla banku ważny, lecz także osoby ją tworzące i powiązania między nimi.

Ważne

O podmiotach powiązanych mówimy wtedy, gdy relacje między nimi mają charakter powiązań kapitałowych (udziały w innym podmiocie), osobowych, kontrolnych lub zarządczych. O powiązaniach takich mówimy wtedy, gdy między osobami pełniącymi funkcje zarządcze, nadzorcze czy kontrolne istnieją zależności o charakterze rodzinnym, majątkowym lub wynikające ze stosunku pracy

Kryteria oceny

Pod uwagę jest brany wiek wszystkich wspólników, udziałowców, akcjonariuszy. Wiek każdego z nich musi się mieścić w wyznaczonym przez bank przedziale, np. min. 22, a maks. 65 lat.	Liczba wspólników, udziałowców spółki nie może przekraczać wyznaczonego poziomu, np. 6.	Wspólnikami, udziałowcami powinny być osoby fizyczne. Spółka ze strukturą mieszaną spółek jest odrzucana przy weryfikacji.	Członkowie zarządu sp. z o.o. będący jednocześnie udziałowcami muszą posiadać określony większościowy procent udziałów w spółce, np. 70 proc.	Nie mogą występować w określonym, np. 12-miesięcznym, okresie zmiany całego składu zarządu lub składu udziałowców.

Co może pomóc

Przed wystąpieniem z wnioskiem o kredyt spółka może wykonać kilka czynności, które pomogą jej uzyskać kredyt w banku:

● przygotować biznesplan - w niektórych bankach dzięki niemu można uzyskać korzystne warunki kredytowe;

● pozamykać w miarę możliwości zobowiązania prywatne (np. karty kredytowe, debety w rachunkach), które obniżają zdolność kredytową;

● skorzystać z innych produktów danego banku - głównie depozytowych lub oszczędnościowych, co stanie się argumentem przy negocjacjach na temat kredytu.

PRZYKŁAD 1

Badanie zdolności

Wspólnicy spółki cywilnej chcą dokonać zakupu nowego lokalu, w którym będzie prowadzona jej działalność. Niestety nie posiadają wystarczających środków na taką inwestycję i myślą o kredycie inwestycyjnym pod hipotekę. Wszyscy mają wspólny rachunek, za pomocą którego są dokonywane rozliczenia spółki. Bank zażądał od nich nie tylko dokumentacji samej spółki, lecz także dokumentów potwierdzających kondycję finansową każdego ze wspólników (np. wyciągów z kont osobistych, oświadczeń o posiadanych kredytach, sytuacji majątkowej w małżeństwie itp.). Przy badaniu zdolności kredytowej wspólnicy będą traktowani tak samo jak osoby fizyczne starające się o wspólny kredyt.

PRZYKŁAD 2

Kilku właścicieli

Firma Rommer sp. z o.o. nie mogła zostać klientem banku i otrzymać kredytu inwestycyjnego, ponieważ 60 proc. udziałów w niej posiadał pan Andrzej (a więc osoba fizyczna), a 40 proc. - firma Flexon sp. z o.o.

Adrian Mazur

dgp@infor.pl