Sposoby na uczestnictwo w zyskach i stratach spółki jawnej

Z końcem każdego roku obrotowego, który zazwyczaj pokrywa się z rokiem kalendarzowym, uczestnik spółki jawnej może domagać się podziału i wypłaty całości lub części zysku. Dopuszczalne jest jednak ustalenie w umowie tego podmiotu krótszych okresów rozliczeniowych. Regułą jest równa partycypacja w zyskach (czyli zwiększeniu w przyjętym okresie sprawozdawczym kapitału własnego spółki lub zmniejszeniu jego niedoboru w inny sposób niż na skutek wniesienia środków przez wspólników) i stratach (czyli zmniejszeniu w przyjętym okresie sprawozdawczym kapitału własnego spółki lub zwiększeniu jego niedoboru w inny sposób niż poprzez wycofanie środków przez wspólników), bez względu na rodzaj i wartość wkładu. Kontrakt spółki może jednak wprowadzać odmienne zasady. Wspólnicy mogą bowiem postanowić, iż udział w zyskach nie będzie odpowiadał uczestnictwu w stratach albo też stopień udziału w zyskach czy stratach uzależniony będzie od wartości wnoszonych wkładów.

W sytuacji zaś, w której powstaną wątpliwości co do skali uczestnictwa wspólnika w stratach, należy odnieść się do dyrektywy zawartej w art. 51 par. 2 k.s.h. Zgodnie z nią - w takim przypadku - zastosowanie znajdzie określony w umowie stopień uczestnictwa w zyskach. Jeżeli kontrakt podmiotu go nie precyzuje, obowiązuje wówczas ogólna reguła równego udziału w zyskach i stratach spółki (art. 51 par. 1 k.s.h.).

Umowa spółki może zwolnić wspólnika od partycypacji w stratach. Jednakże - w świetle wyroku Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2009 r. (sygn. IV CSK 558/08) - nie modyfikuje to jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki na podstawie art. 22 par. 2 k.s.h. Udział w stratach będzie wtedy obciążał w większym stopniu pozostałe osoby stanowiące skład podmiotu. Umowę zaś wolno w tym zakresie zmienić również zwykłą większością głosów (w oparciu o art. 9 k.s.h.). Wspólnik opowiadający się przeciwko zmianom przewidującym zwolnienie od partycypacji w stratach, a który następnie nie został z niej zwolniony, może bronić się zarzutem naruszenia swobody kontraktowania. Nie sposób natomiast uwolnić od uczestnictwa w stratach wszystkich wspólników.

Sąd Najwyższy w wyroku z 23 października 2008 r. (sygn. V CSK 172/08) wyraził stanowisko, iż wspólnik spółki jawnej może dochodzić wypłaty udziału w zysku (art. 52 par. 1 k.s.h.) tylko wobec spółki. Po otwarciu jej likwidacji przysługuje mu jedynie roszczenie, o którym mowa w art. 82 par. 2 zdanie trzecie k.s.h. (a więc o wypłatę nadwyżki dzielonej między wspólników w takim stosunku, w jakim uczestniczą oni w zysku), co nie wyklucza roszczenia odszkodowawczego wobec innych wspólników za szkodę poniesioną w związku z niewypłaceniem w terminie udziału w zysku. W spółce jawnej, w odróżnieniu od spółek kapitałowych (art. 191 par. 1 oraz art. 347 par. 1 k.s.h.), do wypłaty zysku nie jest niezbędne podjęcie przez wspólników uchwały. Zysk określany jako nadwyżka majątku spółki ponad wartość wkładów wspólników ma charakter obiektywny. Powstaje i istnieje niezależnie od tego, czy wspólnicy podejmą uchwałę o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy. W spółkach sporządzających sprawozdanie finansowe zysk wynika z bilansu spółki. Roszczenie wspólnika o wypłatę zysku w takiej spółce staje się wymagalne z upływem czasu wyznaczonego przez ustawę z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223) do sporządzenia i zatwierdzenia sprawozdania finansowego za dany rok obrotowy (wyrok Sądu Najwyższego z 3 lipca 2008 r. (sygn. IV CSK 101/08). Z kolei w judykacie z 5 marca 2009 r. (sygn. III CSK 290/08) Sąd Najwyższy podniósł, że w razie nieosiągnięcia zysku wspólnik, który za zgodą wszystkich pobrał kwotowe zaliczki na poczet udziału w zysku, nie ma obowiązku zwracać do kasy spółki jakiejkolwiek kwoty tytułem rozliczenia tej zaliczki. Rozliczenie zaliczki następuje w kolejnym okresie obrachunkowym, kiedy spółka osiągnie zysk. Gdy wskutek poniesionej przez spółkę straty zmniejszył się udział kapitałowy wspólnika, zysk - w pierwszej kolejności - przeznacza się na uzupełnienie tego udziału.

Wspólnik, niezależnie od zysku, może także - z końcem każdego roku obrotowego (chyba że przyjęto inny okres rozliczeniowy) - żądać wypłaty odsetek od jego udziału kapitałowego, tj. od wartości wkładu rzeczywiście wniesionego do spółki. Ich wysokość może być ustalona na innym poziomie niż - wskazany w art. 53 k.s.h. - próg 5 proc.

WAŻNE

Wspólnik, niezależnie od zysku, może także - z końcem każdego roku obrotowego (chyba że przyjęto inny okres rozliczeniowy) - żądać wypłaty odsetek

@RY1@i02/2013/005/i02.2013.005.21500030a.803.jpg@RY2@

Anna Borysewicz adwokat prowadzący kancelarię w Płocku

Anna Borysewicz

adwokat prowadzący kancelarię w Płocku

Podstawa prawna

Art. 9, 50 par. 1 oraz 51-53 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.).