Tańszy i szybszy podział spółek kapitałowych

Agnieszka Pietrzak, adwokat, Kaczor Klimczyk Pucher Wypiór, adwokaci Spółka Partnerska

W wyniku nowelizacji kodeksu spółek handlowych z 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. z 2009 nr 13, poz. 69) ustawodawca dodał nowy artykuł 538 (1) k.s.h. Zgodnie z nim sporządzenie oświadczenia, o którym mowa w art. 534 par. 2 pkt 4, a także badanie planu podziału przez biegłego i jego opinia nie są wymagane, jeżeli wszyscy wspólnicy każdej ze spółek uczestniczących w podziale wyrazili na to zgodę. Zasadniczą zmianą w stosunku do poprzedniego stanu prawnego tj. sprzed 28 lutego 2009 r. jest zatem złagodzenie formalizmu i skrócenie procedury podziału spółek. Należy podkreślić, że dodany przepis przewiduje możliwość odstąpienia od obligatoryjnego do tej pory obowiązku sporządzenia oświadczenia o stanie księgowym spółki oraz poddania planu podziału badaniu przez biegłego powołanego przez sąd rejestrowy na wspólny wniosek spółek uczestniczących w podziale oraz załączenia jego opinii. Do czasu nowelizacji, powyższy obowiązek był elementem koniecznym procedury podziału, powodując znaczny formalizm oraz przedłużanie całego postępowania. Nie bez znaczenia były również koszty ponoszone z tego tytułu przez podmioty uczestniczące w podziale.

Możliwość odstąpienia od wymagań określonych w art. 534 par 2 ust. 4 k.s.h., oraz wymagań art. 537 k.s.h. i 538 k.s.h. nie jest jednak bezwarunkowa. Nowy przepis art. 358 (1) k.s.h. stanowi bowiem jednoznacznie, że warunkiem takiego odstąpienia jest zgoda wszystkich wspólników i to każdej ze spółek uczestniczących w podziale. Ustawodawca nie wskazał jednak expressis verbis w jaki sposób wspomniana zgoda powinna zostać przez wspólników wyrażona. Należy przyjąć że owa zgoda powinna zostać wyrażona co najmniej w formie pisemnej, zaś z ogólnych zasad rządzących podejmowaniem decyzji w spółkach kapitałowych wnioskować można, że zgoda taka powinna zostać wyrażona w formie uchwały Zgromadzenia Wspólników (w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością) bądź Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy (w spółkach akcyjnych). Należy przy tym podkreślić, że zgodę taką wyrazić muszą wszyscy wspólnicy (akcjonariusze) i to każdej z biorących udział w podziale spółek. Uchwały takie powinny być więc jednomyślne.

Przepisy znowelizowanej ustawy nie wskazują również, w jakim terminie przedmiotowa zgoda wszystkich wspólników winna być złożona w sądzie rejestrowym. Wydaje się – z uwagi na fakt, że zgoda ta zastępuje m.in. oświadczenia składne w trybie art. 534 par 2 pkt. 4 k.s.h. – powinno ona zostać wyrażona najpóźniej wraz ze złożeniem samego planu podziału.

Jak to już zostało wyżej wskazane, wprowadzenie nowego uregulowania daje możliwość odstąpienia podczas procedury podziału od wymogu złożenia wraz z planem podziału oświadczenia, o którym mowa w art. 534 par 2 pkt. 4 k.s.h., a więc oświadczenia zawierającego informację o stanie księgowym spółki, sporządzonego dla celów podziału na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu podziału, przy wykorzystaniu tych samych metod i w takim samym układzie jak ostatni bilans roczny. Przedmiotowe oświadczenia do czasu nowelizacji były jednym z obligatoryjnych załączników do planu podziału, których celem było wykazanie stanu księgowego spółek dla celów podziału.

Dodanie omawianego przepisu ma też niezwykle doniosłe znaczenie z praktycznego punktu widzenia. Przede wszystkim wprowadzone zmiany skutkują zmniejszeniem formalizmu, generują oszczędności w zakresie kosztów związanych z postępowaniem podziałowym, na które w znacznym stopniu składają się koszty związane z badaniem planu podziału przez biegłego i składaniem jego opinii.

Zgodnie z art. 537 par 2 k.s.h., wynagrodzenie to określa sąd rejestrowy. Nowelizacja stanu prawnego pozwala również na znaczne skrócenie całej procedury podziału, co ma nierzadko największe znaczenie z uwagi na interes ekonomiczny spółek biorących udział w podziale. I tak, z punktu widzenia samego harmonogramu podziału, odstąpienie przez ustawodawcę od wymogu przeprowadzenia badania planu podziału i wydawania opinii przez biegłego, co zgodnie z treścią art. 537 par 1 k.s.h. było do czasu nowelizacji obligatoryjne, pozwala na skrócenie postępowania podziałowego o co najmniej dwa miesiące. Zasadą bowiem jest nadal (ale z możliwością zastosowania dodanego art. 538¹ k.s.h.), że wyznaczony przez sąd rejestrowy biegły sporządza na piśmie opinię i składa ją wraz z planem podziału sądowi rejestrowemu oraz zarządom spółek uczestniczących w podziale, zawsze w terminie określonym przez sąd rejestrowy nie dłuższym jednak niż dwa miesiące (art. 538 par.1 k.s.h.). Należy jednak zauważyć, że termin ten miał charakter jedynie instrukcyjny i w praktyce zdarzały się przypadki jego przekroczenia.