Sądowy tytuł wykonawczy nie traci mocy automatycznie

1. Sądowy tytuł wykonawczy wydany przeciwko dłużnikowi, co do którego następnie ogłoszono upadłość, nie traci z mocy prawa wykonalności w części, co do której wierzytelność nim stwierdzona została umieszczona na prawomocnej liście wierzytelności sporządzonej w toku postępowania upadłościowego.

2. Samo umieszczenie wierzytelności na prawomocnej liście wierzytelności, sporządzonej w toku postępowania upadłościowego, nie stanowi zdarzenia określonego w art. 840 par. 1 punkt 2 k.p.c.

Sąd rejonowy pozbawił w części wykonalności nakaz zapłaty wydany przez sąd okręgowy w zakresie, w jakim stwierdzona nim wierzytelność wobec powoda B.P. została ujęta na liście wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Sąd okręgowy, rozpoznając apelację strony pozwanej powziął wątpliwość czy sądowy tytuł wykonawczy wydany przeciwko dłużnikowi, co do którego następnie ogłoszono upadłość traci z mocy prawa wykonalność w części, w której stwierdzona nim wierzytelność została umieszczona na liście wierzytelności sporządzonej w toku postępowania upadłościowego, a w braku ku temu podstaw czy umieszczenia jej na tej liście stanowi zdarzenie określone w art. 840 par.1 pkt 2 k.p.c. uzasadniające pozbawienie wykonalności sądowego tytułu wykonawczego w tym zakresie. Zagadnienia te przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Zdaniem Sądu Najwyższego przedstawione przez sąd okręgowy zagadnienie prawne wiąże się z oceną relacji istniejących pomiędzy sądowym tytułem wykonawczym i prawomocną listą wierzytelności sporządzoną w postępowaniu upadłościowym, obejmującą także wierzytelność stwierdzoną tym tytułem. Przy uwzględnieniu jednak, że wyciąg z listy wierzytelności stanowi w świetle przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 dalej – u.p.n.) tytuł egzekucyjny. – Prawo upadłościowe nie reguluje tej kwestii w sposób kompleksowy. Jedynie art. 295 ust. 1 u.p.n. odnoszący się wyłącznie do upadłości z możliwością zawarciu układu stanowi, że ujęcie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym na liście wierzytelności w tym postępowaniu powoduje utratę mocy uprzednio wydanego tytułu wykonawczego z mocy prawa. W literaturze prezentowane jest natomiast stanowisko, że przepis ten powinien być w drodze analogii stosowany również w przypadku ujęcia wierzytelności na liście w postępowaniu upadłościowym, obejmującym likwidację majątku upadłego.

Zatwierdzona w postępowaniu upadłościowym lista wierzytelności stanowi tytuł egzekucyjny upoważniający wierzyciela do prowadzenia egzekucji. Możliwość powstania w związku z tym kolejnego tytułu wykonawczego stwarza zagrożenie dla interesów dłużnika, jednak, nie pozbawia go możliwości obrony przed niesumiennym zachowaniem wierzyciela. Nie stanowi również zdarzenia uzasadniającego pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Nie mieści się bowiem w katalogu przesłanek uzasadniających tego rodzaju żądanie, wymienionych w sposób wyczerpujący w art. 840 k.p.c. Sąd okręgowy odwołał się do podstawy z art. 840 par. 1 pkt 2 k.p.c. związanej z zdarzeniami, które powodują, że zobowiązanie stwierdzone tytułem wykonawczym nie może być egzekwowane. Na gruncie tego przepisu zdarzeniem, które uniemożliwia prowadzenie egzekucji jest niewątpliwie przedawnienie roszczenia. Nie jest natomiast takim zdarzeniem wejście przez wierzyciela w posiadanie kolejnego tytułu wykonawczego. W tym wypadku istnieje bowiem nadal możliwość egzekwowania wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym a zagadnienie sprowadza się jedynie do ograniczenia możliwości korzystania przez wierzyciela z różnych tytułów wykonawczych znajdujących się w jego posiadaniu. Podobna kwestia powstaje w sytuacji wydania wierzycielowi dalszych tytułów wykonawczych na podstawie art. 793 k.p.c. Powstanie kolejnego tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi, w tym wypadku w wyniku zatwierdzenia listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, nie stanowi zdarzenia o charakterze wyjątkowym. Taka możliwość istnieje w wypadku bankowych tytułów egzekucyjnych i aktów notarialnych stanowiących tytuły egzekucyjne, gdy ich posiadacze wytoczą następnie powództwo przeciwko dłużnikowi, mimo posiadania już pozasądowego tytułu egzekucyjnego.

Dla pozbawienia wykonalności takiego tytułu wykonawczego może mieć natomiast znaczenie wynik postępowania upadłościowego. Jeżeli w jego toku wierzytelność ujęta na liście została w całości lub w części zaspokojona to w tym zakresie wcześniej powstały tytuł wykonawczy może być pozbawiony wykonalności z uwagi na wygaśnięcie zobowiązania.

radca prawny, WEH Koksztys Inwestycje

Do czasu wydania omawianej uchwały w doktrynie funkcjonował pogląd, iż jeśli wierzytelność zatwierdzona została w postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego, to w zakresie wpisanym na listę tytuł wykonawczy tracił moc przy zastosowaniu analogii art. 295 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze. Mimo braku przepisu w tym przedmiocie sądy orzekały o utracie tytułu wykonawczego wykonalności wpisanego na listę wierzytelności w postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku w takim zakresie, w jakim wpisano wierzytelność na listę, choć ww. przepis dotyczy i reguluje tylko postępowanie układowe. Wydana uchwała słusznie nie podzieliła panującego poglądu wskazując, że analogią w prawie należy posługiwać się ostrożnie. Powstawanie tytułów wykonawczych, ich wygaśnięcie, realizację etc. regulują w sposób ścisły przepisy prawa i nie powinny podlegać wykładni rozszerzającej. Tytuły wykonawcze są następnie wykonywane w drodze przymusu państwowego i choćby dlatego słusznie SN uznał, że stosowanie analogii w tym zakresie nie może mieć miejsca. SN wypowiedział się ponadto, że umieszczenie wierzytelności na liście w postępowaniu upadłościowym nie może stanowić podstawy do wszczęcia powództwa przeciwegezkucyjnego. Faktem jest, że wierzytelność zatwierdzona w postępowaniu upadłościowym upoważnia wierzyciela do prowadzenia egzekucji zatem wierzyciel będzie dysponował dwoma tytułami wykonawczymi, dłużnik zaś będzie się bronił środkami obrony wynikającymi z k.p.c. przed bezpodstawnie prowadzoną egzekucją. W uzasadnieniu uchwały SN poczynił rozważania w przedmiocie wyczerpanego uregulowania zdarzeń, które mogą stanowić podstawę do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności wymienionych w art. 840 k.p.c.