System komputerowy weryfikuje orzeczenie sędziego

Sąd rejestrowy dokonuje wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych zgodnie z treścią prawomocnego orzeczenia sądowego będącego podstawą wpisu, także wtedy, gdy treść tego orzeczenia – ze względu na nieobjęcie nim wszystkich zakazów przewidzianych w art. 55 pkt 4 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 ze zm.) w zw. z art. 373 ust. 3 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm.) nie jest zgodna z systemem informatycznym Krajowego Rejestru Sądowego.

Sąd rejonowy (sąd rejestrowy) wpisał do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych (KRS–RDN) J. W., jako osobę pozbawioną prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym i spółdzielni. Tymczasem prawomocnym postanowieniu będącym podstawą tego wpisu sąd upadłościowy orzekł o zakazie pełnienia przez J.W. wymienionych funkcji jedynie w spółce handlowej. Sąd rejonowy, dokonując rozszerzonego wpisu uznał bowiem, że odpowiada on treści art. 55 pkt 4 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, (u.k.r.s.) oraz treści par. 131 pkt 2a rozporządzenia z 21 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. nr 117, poz. 1237 ze zm.).

Sąd okręgowy rozpoznając apelację od tego postanowienia przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: czy sąd rejestrowy jest władny dokonać wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych uczestnika na podstawie art. 55 pkt 4 u.k.r.s., mimo że treść postanowienia będącego podstawą wpisu nie odpowiada treści tego przepisu, a w szczególności, gdy uczestnik nie został prawomocnie pozbawiony prawa pełnienia funkcji we wszystkich podmiotach tam wymienionych.

Krajowy Rejestr Sądowy prowadzony jest w formie elektroniczne, dlatego sąd, dokonując wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych w odpowiedniej rubryce i polu posługuje się danymi generowanymi elektronicznie, które odpowiadają treści przepisów dotyczących KRS-RDN – stwierdził Sąd Najwyższy. W świetle art. 12 ust. 3 u.k.r.s., który przewiduje możliwość wykreślenia przez sąd rejestrowy danych niedopuszczalnych ze względu na obowiązujące przepisy prawa – wpisem takim jest wpis, który zawiera dane niedopuszczalne ze względu na obowiązujące przepisy prawa. Kognicję sądu rejestrowego określa natomiast art. 23 ust. 2 u.k.r.s., przyznając temu sądowi kompetencję w zakresie badania zgodności z przepisami prawa treści dokumentów dołączonych do wniosku. W postępowaniu wszczętym z urzędu (taki charakter miało postępowanie rejestrowe) nie występują jednak dokumenty dołączone do wniosku, a więc nie istnieje przedmiot badania.

Zdaniem Sądu Najwyższego – nie sposób zaś przyjąć, by sformułowanie przewidziane w art. 12 ust. 3 u.k.r.s.: jeżeli zamieszczone dane są niedopuszczalne ze względu na obowiązujące przepisy prawa, sąd rejestrowy (...) wykreśla je z urzędu obejmowało możliwość dokonywania przez sąd rejestrowy oceny pod kątem zgodności z prawem treści prawomocnego postanowienia sądu upadłościowego, który orzekł o zakazie przewidzianym w art. 373 u.p.u.n. Stoi temu na przeszkodzie art. 365 k.p.c., zgodnie z którym prawomocne orzeczenie sądu wiąże inne sądy.

Okoliczność, że sąd upadłościowy nie orzekł o zakazie pełnienia przez dłużnika funkcji we wszystkich podmiotach wymienionych w art. 373 ust. 3 u.p.u.n. nie uchyla związania sądu rejestrowego prawomocnym orzeczeniem wydanym w postępowaniu upadłościowym (por. opubl. w OSP 2009, nr 3, poz. 34 postanowienie SN z 22 sierpnia 2007 r., III CSK 45/07, stwierdzające, że sąd nie jest związany wnioskiem, o którym mowa w art. 373 u.p.u.n.). Nie oznacza to, że orzeczenie sądu upadłościowego zawiera – jak stanowi art. 12 ust. 3 ustawy o KRS – dane niedopuszczalne ze względu na obowiązujące prawo. Nie jest więc źródłem wpisu niedopuszczalnego.

Sąd uznał, że brak kompatybilności tego orzeczenia z systemem informatycznym Krajowego Rejestru Sądowego, opracowanym zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym do ustawy o KRS jest problemem technicznym, nie zaś prawnym. Orzeczenie stanowiące podstawę wpisu w KRS–RDN, nawet w przypadku uznania, że jest ono wadliwe z punktu widzenia regulacji przyjętej w art. 373 u.p.u.n. nie może więc podlegać swego rodzaju korekcie, polegającej na tym, że sąd rejestrowy dokona – w celu zachowania zgodności wpisu z systemem informatycznym KRS–RDN – wpisu nieodpowiadającego treści takiego orzeczenia.

adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

Zagadnienie rozpatrywane przez Sąd Najwyższy jest wręcz fundamentalne. Sąd rozstrzygał, czy jeśli postanowieniem będącym podstawą wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych, jednostka została pozbawiona prawa pełnienia określonej – to treść wpisu dokonywanego na tej podstawie w rejestrze dłużników może być szersza co do zakazów. Sąd stwierdził, że brak kompatybilności orzeczenia (postanowienia źródłowego) z systemem informatycznym KRS, opracowanym zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym, jest problemem technicznym, nie zaś prawem, a mimo to przesądził o możliwości dokonania szerszego wpisu. Orzeczenie oceniam krytycznie. Zdaniem SN de facto o treści wpisu utrudniającego prowadzenie działalności przez jednostkę decyduje nie postanowienie sądu, lecz wpisy automatycznie generowane przez system komputerowy. Sąd nie miał wątpliwości, że merytorycznie sam wpis (szerszy) nie odpowiada treści źródłowego postanowienia, a jednocześnie wskazał, że skoro wpisy w systemie zawierają gotowe dane, generowane przez system informatyczny, to sam wpis – nawet zbyt szeroki – nie może być podważony. Oznacza to, że obowiązki i sytuację jednostek kształtuje nie tylko ustawa, ale również system komputerowy i jego uwarunkowania. Nie podzielam argumentacji SN powołującej się na przepisy, które stanowiły podstawę jej dokonania. Właśnie dlatego, że zgodnie z art. 365 k.p.c. sąd jest związany treścią prawomocnego orzeczenia, nie powinien dokonać zakresowo szerszego wpisu w rejestrze, nawet jeśli na inny nie pozwala komputerowy system. Sąd odwołał się do art. 12 ust. 3 ustawy o KRS, mówiącego o wykreśleniu z urzędu danych niedopuszczalnych ze względu na przepisy prawa, nie uznając jednak zakazów zbyt szerokich za niedopuszczalne, mimo iż konsekwencją wpisów nieorzeczonych jest domniemanie ich prawdziwości. Nasuwa się pytanie, jak zwycięstwo systemu komputerowego traktowane być może w świetle art. 30, 45, 47 czy 51 konstytucji.