Obowiązujące przepisy ograniczają swobodę umieszczania zakazów w umowie z franczyzobiorcą

Zakaz konkurencji to zobowiązanie franczyzobiorcy do nieangażowania się w działalność handlową bądź usługową, która byłaby podobna do działalności prowadzonej w ramach systemu franczyzowego. Franczyzobiorca nie może prowadzić działalności konkurencyjnej bezpośrednio, ale również nie może związać się nawet pośrednio z inną firmą, która konkuruje na rynku z franczyzodawcą, np. przez nabywanie jej akcji. Taka klauzula jest standardową częścią umowy franczyzowej. Dlatego nie powinna podlegać negocjacjom. Należy jednak przeanalizować, czy zapisy umowne o zakazie konkurencji są zgodne z przepisami prawa.

Wprowadzanie do umowy franczyzowej klauzuli dotyczącej zakazu konkurencji, który obowiązuje w trakcie trwania umowy, nie jest dla franczyzodawcom źródłem problemów. Jest nim natomiast zakaz konkurencji, który ma obowiązywać franczyzobiorcę po rozwiązaniu umowy. Zdarza się, że franczyzodawcy nie określają terminu, w jakim ten zakaz umowny ma obowiązywać, albo wprowadzają terminy zbyt długie. Tymczasem kwestia okresu obowiązywania zakazu konkurencji, także w umowach franczyzowych, jest uregulowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z 13 sierpnia 2002 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję. Zostało ono wydane na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumenta.

Zgodnie z par. 8 pkt 11 rozporządzenia dozwolone jest formułowanie uregulowań zobowiązujących franczyzobiorcę do nieangażowania się bezpośrednio lub pośrednio w podobną działalność handlową nawet po ustaniu stosunku umownego. Zakaz ten nie może obowiązywać dłużej niż przez jeden rok i powinien obowiązywać wyłącznie na obszarze, na którym franczyzobiorca posługiwał się pakietem franczyzowym.

Przepis ten dowodzi, że umieszczenie w umowie klauzuli wskazującej na nieokreślony czas zakaz konkurencji lub na okres dłuższy niż jeden rok od rozwiązania umowy jest zapisem bezprawnym. Istotne jest też określenie terenu, na którym franczyzobiorca nie może prowadzić działalności konkurencyjnej. Z przytoczonego przepisu rozporządzenia wynika, że obszar ten powinien ograniczać się do obszaru wyłączności terytorialnej przyznanej w umowie franczyzobiorcy.

Z praktyki wynika, że umowny zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej może dotyczyć nie tylko samego franczyzobiorcy. Często umowy zobowiązują do nieangażowania się w działalność konkurencyjną także jego małżonka, a nawet najbliższą rodzinę. Wprawdzie przepisy nie dają podstawy do precyzyjnego uregulowania tej kwestii w umowie, jednak zbyt szerokie stosowanie zakazu zostanie na pewno podważone przez sąd w przypadku sporu, np. w jednej z umów franczyzowej sieci usługowej zakazem konkurencji objęto krewnych franczyzobiorcy aż do trzeciego stopnia pokrewieństwa.

Od zakazu prowadzenia działalności konkurencyjnej należy odróżnić zakaz ujawniania informacji poufnych, które stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Ustawa z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności (art. 11 pkt 4). Jako informacje poufne traktuje się też informacje zawarte w podręczniku operacyjnym, cennikach oraz wszelkich dokumentach mających związek z systemem franczyzowym.

Dopuszczalność zawierania w umowie franczyzowej zakazu ujawniania informacji poufnych wynika z par. 8 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję. Przepis ten dopuszcza zobowiązanie franczyzobiorcy do nieujawniania osobom trzecim know-how przekazanego przez franczyzodawcę. Nie określa jednak ram czasowych obowiązywania zakazu. Dlatego też franczyzodawca może nawet zapisać w umowie bezterminowy zakaz ujawniania informacji poufnych. Wtedy wiąże on franczyzobiorcę i jego pracowników, którzy mają dostęp do tych informacji.

partner w kancelarii Sołtysiński Kawecki & Szlęzak

O tajemnicy przedsiębiorstwa mówi przede wszystkim art. 11 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Czynem nieuczciwej konkurencji jest przekazywanie, ujawnianie lub wykorzystywanie cudzych informacji, stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. Jest nim także nabycie takich informacji od osób nieuprawnionych. Ustawa ta dotyczy wszystkich przedsiębiorców. Wymaga ona od pracowników, by nie ujawniali informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. Za tajemnicę przedsiębiorstwa uznaje się przede wszystkim informacje, które nie są ujawnione do wiadomości publicznej. Chodzi tu o informacje techniczne, technologiczne, dotyczące organizacji przedsiębiorstwa i inne informacje posiadające wartość ekonomiczną. Katalog tego rodzaju informacji jest zatem otwarty, zależny od konkretnego przedsiębiorcy – mogą to być informacje personalne, bazy klientów, listy klientów, stawki, metody działalności itp.