Zmowa cenowa groźna dla rynku, kosztowna dla uczestników

Informacja o ujawnieniu zmowy cenowej wstrząsnęła przemysłem budowlanym. Największe polskie cementownie, które opanowały prawie w stu procentach rynek, zapłacą 411,5 mln zł kary za udział w nielegalnym porozumieniu. Uczestniczyło w nim siedem cementowni. Mają zapłacić po 5-10 proc. przychodu za 2008 rok. Zmowa polegała na utrzymywaniu na stałym poziomie cen cementu przez 11 lat. Takich wykrytych praktyk było w historii polskiej gospodarki przynajmniej kilkanaście.

Zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku. Zmowa cenowa polega na ustalaniu, bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaży towarów. Do takiego porozumienia doszło także np. w Izbie Architektów. Zakazała ona swoim członkom uczestnictwa w przetargach na prace projektowe, w których jedynym kryterium jest cena.

Do zmów cenowych należy zaliczyć też uzgadnianie przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu, warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny.

Porozumienia ustalające ceny są w całości lub w odpowiedniej części nieważne.

Zasadniczo zakazane jest nie tylko sztywne ustalanie cen, lecz również ustalanie składników cen czy marż. Jednak dopuszczalna jest rekomendacja cen. Należy zastrzec, że nie chodzi tu o ustalanie cen produktów w umowach cywilnoprawnych dotyczących zakupu lub sprzedaży zwieranych pomiędzy stronami porozumienia, lecz o ustalanie cen odsprzedaży produktów użytkownikom pozostającym poza porozumieniem.

Porozumienia dotyczące ustalania cen zawarte pomiędzy dużą liczbą konkurentów, może doprowadzić nawet do wyeliminowania konkurencji na danym rynku.

Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, wyłączyć spod zakazu porozumienia, które przyczyniają się do polepszenia produkcji, dystrybucji towarów lub do postępu technicznego. A zatem chodzi o te porozumienia, które zapewniają nabywcy lub użytkownikowi odpowiednią część wynikających stąd korzyści. Na przykład umowy, które nie nakładają na zainteresowanych przedsiębiorców ograniczeń, są dozwolone.

Zmowa cenowa należy do najcięższych naruszeń prawa antymonopolowego. Uczestnicy mogą zostać ukarani kwotą do 10 proc. ubiegłorocznego przychodu. Ustalenie ceny na oferowany asortyment wpływa bezpośrednio na ograniczenie konkurencji na rynku.

Z orzecznictwa sądów wynika, że nie jest przy tym istotne, dla stwierdzenia praktyki porozumienia cenowego, czy doszło do realizacji założeń porozumienia. Naruszeniem jest już samo ustalenie takich warunków współpracy. Przedsiębiorca, jako profesjonalny uczestnik rynku, powinien bowiem mieć świadomość, że podejmuje się działań o charakterze antykonkurencyjnym. Takie wnioski wynikają m.in. z orzeczenia Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie zmowy cenowej między dużymi sklepami z materiałami budowlanymi z 2008 roku (SigmaKalon Cieszyn, Leroy Merlin Polska w Warszawie, Praktiker Polska, OBI i innych). Ceny maksymalne i zalecane z reguły nie mają negatywnego wpływu na konkurencję. Natomiast narzucanie cen minimalnych lub stałych prowadzi do całkowitego wyeliminowania konkurencji wewnętrznej. Ułatwia też konkurentom zawarcie zmowy. Może ono powodować utrzymywanie cen na nieuzasadnionym wysokim poziomie.

Często spotykanym zjawiskiem jest zmowa między uczestnikami przetargu.

W sprawie elektrowni warszawskich z 2007 roku, zespół arbitrów orzekł, że w ustawie - Prawo zamówień publicznych, jak i ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie ma uregulowań zakazujących ubiegania się o zamówienie publiczne w jednym postępowaniu przez podmioty zależne i dominujące.

Odwołujący się przedsiębiorca zarzucił spółkom, że uczestniczą w zmowie cenowej, która jest możliwa dzięki powiązaniom kapitałowym. Powiązania kapitałowe między spółkami mogą mieć wpływ na korzystny wynik przetargu. Jednak należałoby udowodnić, że np. sporządzają skonsolidowane sprawozdanie finansowe, o którym mowa w przepisach o rachunkowości.

● Największa zmowa dotyczyła szyb samochodowych. Na uczestników nałożono w 2008 roku 1,4 mld euro grzywny.

● Producentów gazu ukarano w 2009 roku za zmowę ponad 1,1 mld euro.

● Zmowa producentów wind i schodów ruchomych w 2007 roku kosztowała ich niemal 1 mld euro.

● 164 mln zł zapłaciło 20 banków za ustalanie wysokości opłat pobieranych za transakcje dokonywane kartami płatniczymi Visa i MasterCard.

● 110 mln zł grzywny ukarano Polifarb Cieszyn-Wrocław i właścicieli siedmiu marketów budowlanych.

katarzyna.zaczkiewicz@infor.pl

art. 6 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2007, poz. 331 ze zm.)