Odpowiadają własnym majątkiem

Zasady odpowiedzialności za zobowiązania spółki jawnej wynikają przede wszystkim z braku regulacji określających wymagania co do minimalnej wysokości wkładów wnoszonych przez wspólników do spółki oraz z niezabezpieczenia wierzycieli przed uszczupleniem majątku spółki, które istnieją w spółkach kapitałowych. Majątek spółki nie daje zatem gwarancji wierzycielom w spełnieniu przysługujących im zobowiązań. Takie zabezpieczenie stanowią regulacje dotyczące odpowiedzialności wspólników spółki jawnej.

Prawo wierzyciela do żądania zapłaty

Za zobowiązania spółki jawnej każdy wspólnik odpowiada bez ograniczenia całym swoim majątkiem osobistym. W przeciwieństwie do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy akcyjnej prawo nie przewiduje zatem możliwości wyznaczania górnej granicy odpowiedzialności za długi spółki. Takie ograniczenia są wprawdzie dopuszczalne w stosunkach między wspólnikami, ale nie mają one skutku w stosunkach z osobami trzecimi.

W spółce jawnej każdy wspólnik spółki odpowiada solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz z samą spółką. Oznacza to, że wierzyciel może żądać zapłaty zobowiązania w całości lub części od wszystkich wspólników łącznie, bądź od kilku z nich lub też od każdego z osobna. Jeżeli jeden wspólnik spłaci cały dług, może potem wystąpić z roszczeniami regresowymi wobec pozostałych wspólników o zwrot części zapłaconej sumy.

Zasada nieograniczonej i solidarnej odpowiedzialności wspólników w spółce jawnej oznacza to, że każdy wspólnik staje się z mocy prawa osobistym dłużnikiem wierzyciela spółki. Taką sytuację złagodzono jednak wprowadzając zasadę odpowiedzialności subsydiarnej. Dzięki temu wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Bezskuteczność egzekucji stanowi główną przesłankę odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej.

Wprowadzenie odpowiedzialności subsydiarnej powoduje, że spółka jawna jest dużo atrakcyjniejsza i bezpieczniejsza dla wspólników niż porównywana do niej często spółka cywilna. Wspólnik spółki jawnej nie odpowiada bezpośrednio swoim majątkiem osobistym za zobowiązania spółki jawnej względem jej wierzycieli. Należy pamiętać, że spółka jawna jest odrębnym podmiotem, który posiada swój własny majątek. Spółka cywilna natomiast swojego majątku nie posiada. Rzeczy wniesione do spółki cywilnej przez wspólników stają się ich współwłasnością. Wspólnicy spółki cywilnej nie korzystają z warunku bezskuteczności egzekucji w stosunku do spółki.

Jako regułę przyjmuje się zatem odpowiedzialność spółki jawnej za zaciągnięte zobowiązania. Wspólnicy natomiast ponoszą odpowiedzialność niejako w drugiej kolejności, w razie niemożności wyegzekwowania należności od samej spółki. Podstawową przesłanką ich odpowiedzialności jest oczywiście rzeczywiste istnienie długu, czyli przysługujące wierzycielowi skuteczne roszczenie względem spółki.

Wniesienie powództwa przeciwko wspólnikom

Odpowiedzialność subsydiarna wspólników nie stanowi natomiast przeszkody do wniesienia przeciwko nim powództwa jeszcze zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Takie powództwo może być zrealizowane dopiero w razie bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce. Wytaczanie osobnego powództwa przeciwko wspólnikom nie jest konieczne, jeżeli pozew wniesiono wyłącznie przeciwko spółce. Sąd, wydając tytuł egzekucyjny przeciwko spółce, może jednocześnie nadać klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikom spółki jawnej, jeżeli egzekucja przeciw spółce się nie powiedzie, a także, gdy z góry wiadomo, że będzie bezskuteczna. Natomiast taki schemat nie działa w drugą stronę. Tytuł egzekucyjny wystawiony przeciwko wspólnikowi nie stanowi podstawy do prowadzenia egzekucji z majątku spółki. Ponadto sąd może nadać klauzulę wykonalności przeciwko każdemu wspólnikowi, który był nim w chwili powstania długu spółki, a więc także przeciw byłemu wspólnikowi. Wykreślenie spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców nie wyłącza nadania klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi.

Wspólnik pozwany za zobowiązania spółki nie pozostaje jednak bezbronny. Może on podnieść przed sądem wszystkie zarzuty przysługujące spółce, w granicach, w jakich spółka sama mogłaby się na nie powołać. Wspólnik może również przeciwstawiać wierzycielowi zarzuty przysługujące mu osobiście. Kolejnym rozwiązaniem jest przedstawienie wierzycielowi spółki do potrącenia wierzytelności osobistej wspólnika. Wspólnik jako dłużnik nie może natomiast przedstawiać swojemu osobistemu wierzycielowi wierzytelności innego wspólnika lub spółki do potrącenia.

Odpowiedzialność za długi spółki

Każdy, kto zawiera umowę spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym, który jako wkład wniósł do spółki przedsiębiorstwo, powinien również pamiętać, że jako wspólnik będzie odpowiadać także za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki jawnej. Odpowiedzialność wspólnika jest jednak ograniczona do wartości przedsiębiorstwa według stanu z chwili wniesienia oraz cen z chwili zaspokojenia wierzyciela.

Kolejnym aspektem jest zakres odpowiedzialności wspólników, którzy zostali wyłączeni z ponoszenia strat spółki. Zgodnie z kodeksem spółek handlowych umowa spółki jawnej może zwolnić wspólnika od udziału w stratach. Taki zapis umowy spółki nie zwalnia wspólnika z solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania tej spółki wobec jej wierzycieli. Wierzyciel spółki zgodnie z zasadami ogólnymi może więc domagać się spłaty całego lub części długu od każdego ze wspólników, bez względu na to, jak ukształtowany jest ich udział w zyskach i stratach. W praktyce w przypadku zawarcia przez spółkę umowy pożyczki, obowiązek jej spłaty obciąża również wspólnika zwolnionego od udziału w stratach, jeżeli wierzyciel skieruje przeciwko niemu egzekucję przysługującej mu należności.

Należy pamiętać, że odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki obejmuje również okres poprzedzający ich wstąpienie do spółki. W związku z tym konkretny wspólnik odpowiada również za długi zaciągnięte przez spółkę bez jego wiedzy i woli, o których zadecydowali pozostali wspólnicy w czasie, gdy nie był jeszcze w spółce. Każda osoba wstępująca do spółki jawnej już istniejącej powinna zapoznać się z jej zobowiązaniami, żeby uniknąć późniejszej odpowiedzialności.

Natomiast za zobowiązania powstałe w okresie pomiędzy zawarciem umowy spółki jawnej a jej wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego odpowiadają solidarnie osoby, które w tym czasie podejmowały działania w imieniu spółki.

W przypadku przekształcenia spółki jawnej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółkę akcyjną odpowiedzialność byłych wspólników nie wygasa. Kodeks wskazuje, że wspólnicy przekształcanej spółki jawnej odpowiadają za zobowiązania spółki powstałe przed dokonaniem przekształcenia solidarnie z przekształconą spółką kapitałową na dotychczasowych zasadach (osobiście, bez ograniczenia całym majątkiem, solidarnie i subsydiarnie) przez trzy lata.

Zasady odpowiedzialności

Wspólnicy odpowiadają:

● osobiście,

● całym swoim majątkiem,

● w sposób nieograniczony,

● solidarnie z innymi wspólnikami i spółką,

● po bezskutecznej egzekucji z majątku spółki.

Przykład: Zaległe opłaty za czynsz

Czytelnik będący osobą fizyczną zawarł umowę najmu ze spółką jawną. Niestety spółka zalega z płatnościami czynszu. Czy może domagać się zapłaty bezpośrednio od jednego ze wspólników? Wierzyciel musi w pierwszej kolejności skierować swoją egzekucję do majątku spółki. Dopiero, gdy okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna, gdyż spółka nie dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi, może skierować egzekucję do majątku jednego, kilku lub wszystkich wspólników spółki.

Przykład: Brak zapłaty za materiały

Czytelnik przystąpił do spółki w lipcu 2009 r. W lutym spółka nie zapłaciła kontrahentowi za odebrane materiały do produkcji wyrobów kosmetycznych. Czy czytelnik odpowiada za zobowiązanie powstałe w czasie, gdy jeszcze nie był wspólnikiem? Osoba przystępująca do spółki musi pamiętać, że będzie odpowiadać również za zobowiązania spółki powstałe przed dniem jej przystąpienia. Warto zatem dokładnie przeanalizować sytuację finansową spółki przed przystąpieniem do niej.

Agnieszka Bobowska

agnieszka.bobowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).