Do sprzedaży firmy niezbędne jest umocowanie szczególne

Prokura jest najszerszym ze wszystkich pełnomocnictw, jakie przewiduje kodeks cywilny (dalej k.c.). Udzielać mogą jej wyłącznie przedsiębiorcy wpisywani do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (zwanego dalej KRS). Tak więc prokury nie będzie mogła udzielić osoba fizyczna, prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, jako że nie jest ona wpisywana do wyżej wymienionego rejestru, ale do Ewidencji Działalności Gospodarczej.

Prokura z mocy ustawy obejmuje uprawnienie do dokonywania wszystkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Tak więc prokurenta nigdy nie należy pytać, do czego jest umocowany, czy też prosić o dokument wskazujący na zakres umocowania. Ponieważ z mocy samego prawa prokurent może dokonywać wszystkich czynności prawnych. Od zasady tej ustawodawca przewidział wyjątek wyrażony w art. 109³ k.c. Zgodnie z tym przepisem do zbycia przedsiębiorstwa, do oddania go do czasowego korzystania oraz do zbywania i obciążania nieruchomości jest wymagane pełnomocnictwo szczególne.

W spółkach osobowych do ustanowienia prokury dochodzi jednomyślną uchwałą wspólników uprawnionych do reprezentacji spółki. Odwołać może ją każdy z nich. Ustawodawca przyjął, że utrata zaufania choćby jednego ze wspólników jest wystarczającym powodem do odwołania prokury. W przypadku spółek kapitałowych (sp. z o.o. i SA) prokura jest ustanawiana analogicznie, to jest jednomyślną uchwałą wszystkich członków zarządu, natomiast odwołać może ją każdy z nich. Z uwagi na niejednoznaczność przepisów istnieje i taki pogląd, zgodnie z którym prokurę ustanawia się w spółkach zgodnie z zasadami reprezentacji.

Po powołaniu prokurenta powinno nastąpić jego wpisanie do KRS, od czego uiszcza się opłatę sądową w wysokości 400 zł oraz 250 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Wpis taki ma charakter deklaratoryjny (informacyjny). To znaczy, że prokurentem zostaje się od chwili powołania, a nie od chwili dokonania wpisu. Z uwagi na wysokie koszty wpisu prokurentami zostają najczęściej osoby zajmujące najwyższe stanowiska w firmie (dyrektorzy handlowi, dyrektorzy generalni...). Zaś posiadanie przez nich tak szerokiego pełnomocnictwa ma znaczenie po części prestiżowe - świadczy o dużym zaufaniu ze strony wspólników czy też członków zarządu.

Kodeks cywilny przewiduje trzy rodzaje prokury: łączną, oddzielną i oddziałową. Rodzaje te ujawniane są w odpisie z KRS, stąd też warto umieć je odróżniać. Pierwsza z nich - łączna oznacza, że prokurent może działać tylko razem z innym prokurentem. Czasami mylnie przyjmuje się, że prokura łączna dotyczy też działania z innym członkiem zarządu, co nie jest właściwe. Prokura oddzielna to taka, kiedy pełnomocnik może działać sam; natomiast oddziałowa to taka, kiedy może dokonywać czynności prawnych w zakresie spraw wpisanych do rejestru oddziału.

Natomiast kodeks spółek handlowych przewiduje jeszcze czwarty sposób reprezentacji, polegający na działaniu wspólnika, względnie członka zarządu razem z prokurentem.

Sposób reprezentacji spółki przez prokurentów został uregulowany w przepisach kodeksu cywilnego. Natomiast sposób działania przez członków zarządu i wspólników, w przepisach kodeksu spółek handlowych. Zasady reprezentacji wynikające z tych dwóch ustaw nie zawsze muszą się ze sobą pokrywać. Tak na przykład w rubryce odpisu z KRS dot. prokury może zostać wpisana prokura oddzielna, co będzie oznaczać, że prokurent może działać sam. Z drugiej natomiast strony w tym samym odpisie w rubryce pierwszej działu drugiego dot. zarządu może się pojawić adnotacja, że członek zarządu może reprezentować spółkę tylko razem z prokurentem. Zapisy takie na pozór będą się wydawać sprzeczne i rodzić pytanie, czy prokurent w takim przypadku ma działać sam, czy też z członkiem zarządu. Należy je interpretować w ten sposób, że w takim przypadku prokurent może reprezentować spółkę samodzielnie, zaś członek zarządu tylko łącznie z prokurentem.

Agnieszka Lisak

radca prawny w firmie windykacyjnej Euleo