Roszczenie przedawnia się po trzech latach

Do roszczeń wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko członkom jej zarządu (art. 299 k.s.h.) mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.

Sąd Najwyższy przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne: czy do roszczeń wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko członkom jej zarządu, wynikających z art. 299 par. 1 kodeksu spółek handlowych, ma zastosowanie trzyletni termin przedawnienia właściwy dla roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. W uzasadnieniu postanowienia SN wskazał, występujące w orzecznictwie rozbieżności dotyczące charakteru przewidzianej w art. 299 k.s.h. odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. Według nurtu przeważającego - członkowie zarządu spółki z o.o. ponoszą na podstawie tego przepisu odpowiedzialność odszkodowawczą. W innych orzeczeniach SN ich odpowiedzialność jest ujmowana jako ustawowa odpowiedzialność gwarancyjna za cudzy dług. To zaś pociąga za sobą konsekwencje dotyczące terminu przedawnienia roszczenia wywodzonego z tego przepisu. Uznanie, że odpowiedzialność ta stanowi ustawową odpowiedzialność gwarancyjną za cudzy dług, uzasadnia stosowanie do tego roszczenia art. 118 k.c., natomiast przyjęcie, że ma ona charakter odpowiedzialności odszkodowawczej deliktowej, uzasadnia stosowanie art. 442¹ par. 1 k.c., a w okolicznościach sprawy - ze względu na normę intertemporalną wynikającą z art. 2 ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Dz.U. nr 80, poz. 538 - art. 442 par. 1 k.c.

Sąd Najwyższy uznał za trafne stanowisko, zgodnie z którym członkowie zarządu ponoszą na podstawie art. 299 k.s.h. odpowiedzialność deliktową za szkodę w wysokości niewyegzekwowanej od spółki wierzytelności, z ewentualnymi należnościami ubocznymi, spowodowaną bezprawnym, zawinionym niezgłoszeniem przez nich wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Zasadniczym argumentem na rzecz odszkodowawczego charakteru omawianej odpowiedzialności jest przewidziana w art. 299 k.s.h. możliwość uwolnienia się od niej przez wykazanie braku szkody.

Przyjęcie, że członkowie zarządu ponoszą na podstawie art. 299 k.s.h. odpowiedzialność odszkodowawczą deliktową, wyklucza możliwość podnoszenia przez członków zarządu względem wierzycieli spółki zarzutu przedawnienia roszczenia, na którego bezskuteczność egzekucji wierzyciele się powołują. Taka możliwość obrony ze strony członków zarządu nie wchodzi przy powyższej kwalifikacji ich odpowiedzialności w grę. Przy uznaniu, że wierzycielom spółki przysługuje z mocy art. 299 par. 1 k.s.h. względem członków zarządu roszczenie o naprawienie określonej szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, wyłania się jedynie kwestia przedawnienia tego roszczenia. Kwestii tej dotyczą przede wszystkim przepisy normujące przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Obecnie są to przepisy art. 442¹ par. 1 i 2 k.c., które z dniem 10 sierpnia 2007 r. zastąpiły art. 442 k.c. Według najdonioślejszego spośród nich, tj. art. 442¹ par. 1 k.c. - odpowiadającego w istocie art. 442 par. 1 k.c., mogącemu mieć jeszcze zastosowanie z mocy normy intertemporalnej, wynikającej z art. 2 ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny - roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być jednak dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Przewidziany w art. art. 442¹ par. 1 k.c., w ślad za art. 442 par. 1 k.c., trzyletni termin przedawnienia biegnie w przypadku roszczenia wywodzonego z art. 299 par. 1 k.s.h. na ogół od dnia bezskuteczności egzekucji wierzytelności objętej tytułem egzekucyjnym wystawionym przeciwko spółce. Z reguły bowiem już w chwili, gdy egzekucja tej wierzytelności okazuje się bezskuteczna, wierzyciele spółki dowiadują się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przed dniem bezskuteczności egzekucji tej wierzytelności bieg przedawnienia roszczenia wobec członków zarządu nie może się rozpocząć, ponieważ dopiero w tym dniu powstają przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 299 k.s.h.

Tylko gdy sankcjonowane przez art. 299 k.s.h. zaniechanie członków zarządu stanowiłoby jednocześnie występek (art. 586 k.s.h.), roszczenie wierzycieli przeciwko członkom zarządu przedawniałoby się, zgodnie z art. 442¹ k.c. z upływem lat 20 od dnia popełnienia tego występku, bez względu na to, kiedy poszkodowany wierzyciel dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

radca prawny wspólnik w Kancelarii Grynhoff Woźny Maliński

Uchwała z 7 listopada 2008 r. dotyka kwestii rzadko dostrzeganej przez członków zarządu sp. z o.o. Tymczasem chodzi o istotny i coraz częściej w praktyce stosowany przepis, który statuuje osobistą odpowiedzialność członków zarządu wobec wierzycieli zarządzanej spółki. Członkowie zarządu rzadko mają świadomość, że odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki (art. 299 k.s.h.), jeżeli ich egzekucja wobec samej spółki okaże się bezskuteczna, a jednocześnie nie wykażą oni jednego spośród trzech faktów: że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, albo że jego niezgłoszenie nastąpiło nie z ich winy, lub wreszcie, że pomimo niezgłoszenia wierzyciel nie poniósł szkody.

Sąd Najwyższy rozstrzygnął sposób ustalenia terminu przedawnienia roszczeń podnoszonych przeciwko członkom zarządu przez wierzycieli spółki. Długość okresu przedawnienia jest ważna dlatego, że po jego upływie członek zarządu może uchylić się od zaspokojenia roszczenia wysuniętego przeciwko niemu. Dokonując wyboru pomiędzy ogólnym terminem określonym w art. 118 k.c. (a więc nawet 10-letnim), a terminem właściwym dla roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (w praktyce 3 lata, liczone w tym przypadku na ogół od dnia bezskutecznego zakończenia egzekucji przeciwko spółce, a w przypadku gdy roszczenie związane jest z przestępstwem popełnionym przez członka zarządu - 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa), SN opowiedział się za tym drugim rozwiązaniem. Podejmując uchwałę, SN rozstrzygnął też kontrowersyjną kwestię charakteru odpowiedzialności członków zarządu sp. z o.o., słusznie przyjmując, że ma ona charakter odszkodowawczy (art. 299 k.s.h.). Oznacza to, że członkowie zarządu odpowiadają wobec wierzycieli za szkodę wyrządzoną im własnym, bezprawnym zaniechaniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Jest to jednoznaczne z odrzuceniem koncepcji, że na podstawie tego przepisu członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność gwarancyjną za zobowiązania nie własne, ale spółki.