Były wspólnik nie ma zdolności upadłościowej

Wspólnik spółki jawnej traci zdolność upadłościową, w razie wystąpienia ze spółki.

M.S. na przełomie września i października 2006 r. złożył oświadczenie - przyjęte przez spółkę - o wystąpieniu ze spółki jawnej. W maju 2007 r. został złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości, a w dniach 22 października 2007 r., i 31 marca 2008 r. wnioski o ogłoszenie upadłości dłużnika M.S. złożyły wierzycielki M.Z. i K.R. Dłużnik domagał się ich oddalenia, podnosząc zarzut utraty zdolności upadłościowej wskutek wcześniejszego wystąpienia ze spółki. Wskazywał, że już 14 listopada 2006 r. został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego jako wspólnik uprawniony do reprezentacji spółki. Sąd rejonowy postanowieniem z 14 kwietnia 2008 r. ogłosił upadłość M.S. Upadły je zaskarżył. Sąd okręgowy, rozpoznając jego zażalenie, skierował do Sądu Najwyższego pytanie prawne, czy wspólnik spółki jawnej, który wystąpił z tej spółki, ma zdolność upadłościową.

Sąd Najwyższy przypomniał, że zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników (upadłość) reguluje ustawa z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm. - dalej p.u.n.). Artykuł 1 ust. 1 wskazuje przedsiębiorców jako zasadniczą grupę mającą potencjalną zdolność upadłościową, zastrzegając jednak (ust. 2) objęcie tym postępowaniem innych podmiotów określonych w ustawie. Wśród przedmiotowych przesłanek zdolności upadłościowej uczestnictwa w postępowaniu upadłościowym jest prowadzenie we własnym imieniu działalności gospodarczej lub zawodowej (art. 5 p.u.n.). Artykuł 5 ust. 3 wprowadza wyjątki od przedstawionej reguły, postanawiając, że przepisy ustawy stosuje się także do wspólników osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem. W rozpoznawanej sprawie odpowiedzialność wspólnika nie budzi wątpliwości, wynika bowiem z art. 22 ust. 2 k.s.h. stanowiącego, że każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. W przepisie brak jednak regulacji temporalnych uwarunkowań tej odpowiedzialności, pożądanej ze względu na potencjalną liczbę zmiennych, pozostających ze sobą w związku, np. rejestracji spółki, wstąpienia lub wystąpienia z niej wspólnika, powstania zobowiązania, wymagalności, stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Z kolei artykuł 8 p.u.n. określa skutki wygaśnięcia innej przesłanki odpowiedzialności, tj. statusu przedsiębiorcy, ze względu na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W takim wypadku, podobnie jak w razie śmierci przedsiębiorcy, zdolność upadłościowa utrzymuje się tylko przez jeden rok. Z przesłanek tych wynika wymaganie istnienia przesłanek ogłoszenia upadłości w dniu orzekania i normowania ograniczeń czasowych w razie odstępstwa od reguły upadłości przedsiębiorców.

Zdaniem SN - wyjątki od tej zasady określone w art. 5 ust. p.u.n. - podlegają wykładni ścisłej, ponieważ zdolność upadłościowa obejmuje ograniczony krąg dłużników. Nie ma zatem podstawy do uznania luki normatywnej i rozszerzania tego kręgu w drodze analogii, a interpretacja ust. 3 powinna wpierw uwzględnić metodę językową. Ponieważ status wspólnika spółki prawa handlowego określa ustawa - według SN - przeczyłoby regułom logiki utożsamianie wspólnika i byłego wspólnika, zwłaszcza gdyby taka dowolna interpretacja miała kształtować treść odrębnego aktu normatywnego o istotnym znaczeniu społecznym wyrażonym przez określenie go mianem prawa.

Uznanie, że po wystąpieniu ze spółki status wspólnika pozostaje niezmieniony, podważałoby sens regulacji np. następstw wyłączenia wspólnika (art. 63 par. 2 k.s.h.) oraz regulacji odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej (art. 31 ust. 3, art. 32 k.s.h.) ze względu na chwilę powstania zobowiązania (art. 31 ust. 3 lub przystąpienia wspólnika do spółki.

adwokat, wspólnik w Kancelarii Gessel

SN przesądził dwie kwestie istotne: wskazał, iż o zdolności upadłościowej byłego wspólnika spółki jawnej, który wystąpił ze spółki - decyduje stan z chwili orzekania przez sąd o kwestiach upadłości, nie zaś stan z chwili powstania zobowiązania. Wskazał też, że zdolność upadłościową należy ściśle odróżniać od odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej, który wystąpił ze spółki, za zobowiązania tej spółki. Oba te zakresy nie wyłączają się również co do możliwości skierowania jednego roszczenia/wniosku przy jednoczesnym braku możliwości skierowania drugiego z nich. Sąd oparł się m.in. na treści art. 5 ust. 3 pkt 2 p.u.n., wcześniej dokonując analizy, czy przepis ten dotyczy również byłego wspólnika spółki jawnej. Skoro jednak, przynajmniej według brzmienia art. 1 p.u.n. do 31 marca 2009 r., zdolność upadłościową posiadali przedsiębiorcy - to wyjątku od owej reguły ogólnej polegającego na tym, iż przepisy p.u.n. są stosowane też do wspólników osobowych spółek handlowych (art. 5 ust. 3 pkt 2 p.u.n.) nie można stosować do osób, które status ten utraciły. O sprawie tej orzekał SN w czasie, gdy art. 1 u.p.u.n. nie przewidywał tzw. upadłości konsumenckiej. Nowela jednak rozszerzająca zakres podmiotów posiadających zdolność upadłościową pozostawałaby bez wpływu na ww. rozstrzygnięcie, bowiem skoro mimo wprowadzenia zdolności upadłościowej osób fizycznych zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ppkt (b) p.u.n. pozostawiono nadal redakcję par. 5 ust. 3 pkt 2 p.u.n. w treści dotychczasowej, to w przypadku utraty przez wspólnika spółki prawa handlowego owego przymiotu, utraci on zdolność upadłościową, o jakiej mowa w art. 5 p.u.n.