Zezwolenie przechodzi na przekształconą spółkę

Przepis art. 553 par. 2 kodeksu spółek handlowych stanowi samoistną i wystarczającą podstawę prawną do uznania, że doszło do przejścia uprawnień z zezwolenia na prowadzenie apteki ze wspólników przekształcanej spółki cywilnej na przekształconą spółkę jawną.

Decyzją z grudnia 2001 r. Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny udzielił zezwolenia na prowadzenie apteki osobom fizycznym – wspólnikom spółki cywilnej. W 2005 r. w związku z zawarciem przez wspólników spółki cywilnej umowy spółki jawnej zgłoszony został do Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego wniosek o wprowadzenie w zezwoleniu na prowadzenie apteki zmiany, polegającej na wskazaniu, iż podmiotem uprawnionym do prowadzenia apteki jest nowo powstały przedsiębiorca: spółka jawna (zwana dalej spółką). Decyzją z sierpnia 2005 r. Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny na podstawie art. 155 k.p.a. zmienił zezwolenie na prowadzenie omawianej apteki, określając przedsiębiorcę jako: osoby fizyczne i wspólnicy spółki jawnej. Jednocześnie organ określił w decyzji od spółki opłatę w kwocie 1900 zł, z powołaniem się na przepis art. 105 ust. 2 ustawy z 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne.

Odwołanie od tej decyzji wniosła spółka, domagając się jej zmiany poprzez rezygnację z obowiązku uiszczenia opłaty 1900 zł, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości. Zarzucono błędne określenie podstawy prawnej decyzji, którą stanowić powinien nie art. 155 k.p.a., lecz art. 553 par. 2 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. W myśl bowiem art. 553 par. 2 k.s.h. – spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przed jej przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej. W konsekwencji wniosek spółki nie dotyczył zmiany zezwolenia, lecz zmiany w zezwoleniu.

Główny Inspektor Farmaceutyczny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Według organu odwoławczego w zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazano art. 155 k.p.a., który stanowi podstawę prawną do zmiany każdej decyzji administracyjnej, w tym również zezwolenia na prowadzenie apteki.

WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Zdaniem sądu, ponieważ zezwolenie na prowadzenie apteki zostało pierwotnie udzielone na rzecz przedsiębiorców spółki cywilnej, nie zaś spółce cywilnej, to takie zezwolenie, jako niestanowiące majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej, nie mogło przejść na przekształconą spółkę jawną w oparciu o przepis art. 553 par. 1 k.s.h. Przekształconej spółce jawnej nie mogło bowiem przysługiwać prawo, którego nie posiadała spółka cywilna. Niezależnie od tego WSA zauważył, iż zmiana ostatecznej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. możliwa jest jedynie w odniesieniu do przedmiotu decyzji, nie zaś jej podmiotu. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej GIF NSA uchylił zaskarżone orzeczenie sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

NSA podkreślił, iż skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie stanowiska sądu I instancji, zgodnie z którym podmiotami pierwotnie wydanego zezwolenia na prowadzenie apteki byli wspólnicy spółki cywilnej nie zaś spółka cywilna. Takie ustalenie sądu I instancji znajduje bowiem jednoznaczne oparcie w treści sentencji decyzji z grudnia 2001 r., zaś za jego trafnością przemawia także i ten argument, że z dniem 1 stycznia 2001 r., tj. w związku z wejściem w życie ustawy – Prawo działalności gospodarczej, spółka cywilna nie ma już przymiotu przedsiębiorcy. W myśl art. 2 ust. 3 tej ustawy za przedsiębiorców uznaje się wspólników tej spółki w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Z drugiej strony wskazano, iż istota problemu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku wydania przez organ zezwolenia na prowadzenie apteki osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej, która następnie została przekształcona w spółkę osobową prawa handlowego, spółka przekształcona pozostaje podmiotem tego zezwolenia na podstawie art. 553 par. 2 k.s.h. W tym zakresie NSA podzielił w pełni pogląd prawny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 14 stycznia 2009 r. (sygn. akt II GPS 6/08), zgodnie z którym spółka komandytowa powstała w wyniku przekształcenia spółki cywilnej, której wspólnicy prowadzili działalność gospodarczą na podstawie udzielonego im zezwolenia, pozostaje podmiotem tego zezwolenia w rozumieniu art. 553 par. 2 k.s.h. W konsekwencji odpowiednie stosowanie na gruncie niniejszej sprawy przepisu art. 553 par. 2 k.s.h. polegać powinno na zastąpieniu wyrazów spółce przed jej przekształceniem wyrazami wspólnikom spółki cywilnej przed jej przekształceniem. Za przyjęciem takiej wykładni przemawia w ocenie NSA także wykładnia celowościowa, gdyż celem przepisów art. 551 par. 2 i 3, art. 26 par. 5 i art. 553 par. 2 k.s.h. jest ograniczenie przypadków prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej, a to z uwagi na wzgląd zwiększenia bezpieczeństwa obrotu poprzez zapewnienie udziału w nim jednostek organizacyjnych wyposażonych w podmiotowość prawną, w tym zdolność sądową i procesową, nawet przy braku osobowości prawnej.

radca prawny

Pogląd prawny wyrażony w omawianym orzeczeniu (a wcześniej w uchwale NSA z 14 stycznia 2009 r., sygn. II GPS 6/08), ma kapitalne znaczenie dla tych przedsiębiorców, którzy będąc beneficjentami określonych zezwoleń, koncesji (czyli uprawnień o charakterze administracyjnoprawnym), dokonują zmiany formy prawnej prowadzonej przez siebie działalności, przekształcając spółki cywilne w spółki prawa handlowego. Zanegowane zostało tym samym spotykane dotychczas często rozumowanie, zgodnie z którym skoro decyzja administracyjna jest instytucją prawa administracyjnego, a nie cywilnego, to władny do dysponowania nią jest wyłącznie organ administracyjny, który ją wydał, a nie podmiot, na rzecz którego została ona wydana w wyniku postępowania administracyjnego. Warto jednocześnie zaznaczyć, iż NSA nie odniósł się do zagadnień proceduralnych, tj. na podstawie jakich regulacji powinno następować (o ile uznać, że byłoby to konieczne) potwierdzanie przez organy zmiany (dokonywanej z mocy prawa) osoby beneficjenta uprawnienia (adresata decyzji). Wydaje się, iż wymogi obrotu gospodarczego wymuszą z czasem udzielenie odpowiedzi również na tak postawione pytanie.