Dofinansowanie spółki z o.o. poprzez ustanowienie dopłat od wspólników

Umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat - powinny one być nakładane i uiszczane równomiernie w stosunku do udziałów. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Od pożyczki różni się przede wszystkim tym, że wspólnikowi, który uiścił należną dopłatę, w odróżnieniu od pożyczkodawcy, nie przysługuje roszczenie o zwrot przekazanej kwoty (chyba że zarządzono zwrot dopłat). Dopłata nie jest formą podwyższenia kapitału zakładowego (chyba że zostanie za taki zaliczona przy zwrocie), ale powiększa majątek spółki. Wpisywana do kapitału rezerwowego nie powiększa wartości udziałów wspólników w kapitale zakładowym. Pomimo faktu, że dopłata jest formą przymusowej, tj. narzuconej sobie przez wspólników pożyczki, nie mogą oni pobierać od niej odsetek. Umowa spółki jest jedynym źródłem, w którym może być wprowadzony obowiązek dopłat.

Dopłaty są określone w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziałów. Wartość musi więc być stosunkowa, tj. określać relacje między udziałem a dopłatą. Możliwe są więc określenia odnoszące się do wielokrotności wartości udziału, określonej części udziału, może to być więc określenie iloczynowe, ilorazowe, procentowe. Nie można zatem zastosować obowiązku dopłat przez określenie konkretnej kwoty, choćby w konsekwencji dała się ona odnieść jednocześnie do stosunku do udziału. Niemniej jednak w przedstawionym stanie faktycznym jest wymagana zgoda wszystkich wspólników objętych dopłatami. Jak wskazał SA w Katowicach w wyroku z 3 kwietnia 2003 r. (sygn. akt I ACa 1186/02, OSA z 2004 r. nr 8, poz. 24): w sytuacji gdy dopłaty nie są przewidziane w umowie spółki, zmiana umowy, polegająca na wprowadzeniu postanowienia przewidującego możliwość nakładania dopłat, wymaga jednomyślności jako zmiana zwiększająca świadczenia wspólników. Bez względu na sposób sformułowania postanowienia wprowadzającego do umowy spółki instytucję dopłat zawsze wymagana jest zgoda wszystkich wspólników, do których ta konstrukcja się odnosi. Wysokość i terminy dopłat oznaczane są w miarę potrzeby uchwałą wspólników. Jeżeli wspólnik nie uiścił dopłaty w określonym terminie, obowiązany jest do zapłaty odsetek ustawowych; spółka może również żądać naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

Przechodząc do zwrotu dopłat, to 8 stycznia 2009 r. zmieniono termin zwrotu. Zgodnie z art. 179 par. 1 k.s.h. dopłaty mogą być zwracane wspólnikom, jeżeli nie są wymagane na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym. Zwrot może nastąpić po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia o zamierzonym zwrocie w piśmie przeznaczonym do ogłoszeń spółki. Powinien być dokonany równomiernie wszystkim wspólnikom, a zwróconych dopłat nie uwzględnia się przy żądaniu nowych dopłat. Dopłaty mogą być zatem zwracane, tylko jeżeli nie są potrzebne na pokrycie strat bilansowych. Wymóg ten z uwagi na zasadę ochrony kapitału zakładowego traktować należy jako bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że nie może być on uchylony przez odmienne postanowienia umowy. Drugie wymaganie odnosi się do obowiązku ogłoszenia o planowanym zwrocie dopłat oraz o wstrzymaniu się z wypłatami dopłat przez miesiąc od dnia ogłoszenia. Rozwiązanie to ma na celu ochronę wierzycieli spółki i jako odnoszące się do stosunków zewnętrznych spółki z o.o. nie może zostać odmiennie uregulowane w umowie lub uchwale wspólników.

Zwrot dopłat następuje na podstawie uchwały wspólników (art. 228 pkt 5 k.s.h.). Umowa spółki może wyraźnie przewidywać, że wpłacone dopłaty nie podlegają zwrotowi, co wskazuje wtedy na ich bezzwrotny charakter. Zwrot ma być dokonany równomiernie wszystkim wspólnikom. Chodzi tu o zachowanie zasady proporcjonalności w stosunku do zarządzonej wielkości dopłat, a nie w stosunku do kwot realnie wpłaconych.