Wystarczyło przesłanie protokołu z posiedzenia rady

Rada pracownicza przedsiębiorstwa ma prawo wypowiedzenia się w sprawie dokonania czynności prawnej dotyczącej sprzedaży udziałów w spółce, a przesłanie do ministra skarbu protokołu z jej posiedzenia jest spełnieniem obowiązku zawiadomienia organu założycielskiego o zamiarze dokonania takiej czynności. Niewyrażenie zgody przez ministra w ciągu miesiąca oznaczało jego zgodę.

Rada Pracownicza przedsiębiorstwa Polska Żegluga Morska podjęła 14 maja 1998 r. uchwałę wyrażająca zgodę na zbycie sześciu udziałów w Naftoport sp. z o.o. Następnie PŻM wysłała do Ministerstwa Skarbu listem poleconym protokół z posiedzenia Rady i pismo to zostało doręczone 21 maja. 19 sierpnia zawarła umowę z Mazowieckimi Zakładami Rafineryjnymi i Petrochemicznymi w Płocku, poprzednikiem prawnym Koncernu Naftowego Orlen umowy sprzedaży trzech udziałów, bo minister skarbu państwa nie zawiadomił o niewyrażeniu na to zgody. W dniach 4, 7 i 17 lutego 2005 r. na stronach internetowych ministerstwa ukazały się komunikaty, w których minister zawiadamiał, że został zakończony ostatni etap przejęcia przez Skarb Państwa kontroli nad spółką Naftoport. A 14 kwietnia 2005 r. doszło do nabycia przez PERN Przyjaźń udziałów w spółce Naftoport, w tym 24 udziałów PKN Orlen. Gdy okazało się, że wśród udziałów Orlenu są nabyte od PŻM, minister skarbu państwa wystąpił do sądu przeciwko PŻM i Orlenowi o stwierdzenie nieważności umowy, którą te firmy zawarły, bo PŻM nie dochowała obowiązku wynikającego z art. 46a ust. 1a ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych w treści wówczas obowiązującej. Z przepisu tego wynikło, że minister, jako organ założycielski, powinien być zawiadomiony o zamiarze sprzedaży udziałów lub akcji, a w ciągu miesiąca od zawiadomienia mógł nie wyrazić na to zgody.

Sąd I instancji oddalił powództwo. Uznał, że obowiązek zgłoszenia organowi założycielskiemu zamiaru zbycia może być wyrażony przez każde zachowanie, a więc także przesłanie protokółu. A miesięczny termin do wyrażenia przez ministra braku zgody minął. Minister odwołał się, a sąd II instancji zmienił wyrok i powództwo uwzględnił. Stwierdził, że PŻM nie wykazała, żeby minister został zawiadomiony o zamiarze zbycia. Wniesienie pozwu świadczy zaś o tym, że się nie zgadzał. Od tego wyroku skargę kasacyjną wniósł Orlen, a Sąd Najwyższy uchylił wyrok sadu apelacyjnego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku stwierdził m.in, że już w uchwale z 26 marca 2002 r. (III CZP 15/02), którą podziela, SN stwierdził, że art. 46a wspomnianej ustawy nie wspomina o następstwie prawnym sprzedaży udziałów lub akcji bez uprzedzenia o tym organu założycielskiego. Wobec tego wyrażenie zgody osoby trzeciej należy oceniać przez pryzmat art. 63 kodeksu cywilnego. A z niego wynika, że jeśli zgody nie ma, to czynność nie jest bezwzględnie nieważna, ale zawieszone są jej skutki prawne w okresie oczekiwania na decyzję organu założycielskiego. Dopiero gdy nie ma zgody tego organu, a sąd uzna jej brak za uzasadniony, można przyjąć, że czynność (z mocą wsteczną) jest bezwzględnie nieważna. Wobec tego przesłanie protokółu było zgłoszeniem zamiaru zbycia udziałów, a protokół zawierał uzasadnienie tej czynności i warunki, na jakich ma być dokonana.

Rozpatrując sprawę po raz drugi, sąd apelacyjny oddalił apelację ministra. Uznał, że związany jest wykładnią SN. Minister wniósł od tego wyroku skargę kasacyjną, ale SN oddalił ją. W ustnym uzasadnieniu podkreślił, że za pierwszym razem SN dokonał wykładni art. 46 a i nie była to wykładnia abstrakcyjna. Stwierdził, że zamiar zbycia udziałów może być wyrażony przez radę pracowniczą, a protokół został doręczony. Ponieważ minister nie wyraził braku zgody, sprzedaż jest ważna.

Artykuł 46a ust. 1 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych w treści obowiązującej w czasie, której dotyczy sprawa, mówił, że jeśli minister nie chciał wyrazić zgody na dokonanie czynności, miał na to miesiąc.