Objęte ochroną są także interesy potencjalnych klientów

Przedmiotem ochrony nie są interesy indywidualnego konsumenta czy też nawet jakieś grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich aktualnych lub potencjalnych klientów, do których wzorzec zawierający postanowienia niedozwolone ma zastosowanie lub którzy mogliby zostać związani treścią takiego wzorca.

Decyzją prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania spółki, polegające na stosowaniu w Warunkach uczestnictwa w imprezach powódki 19 wskazanych w decyzji postanowień wzorców umów, które wpisano do rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, nakazując zaniechanie ich stosowania i za to działanie wymierzył karę pieniężną w kwocie 68 343 zł. Od decyzji w części dotyczącej kary spółka wniosła odwołanie. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie, co zostało zaskarżone apelacją powódki.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Powódka nie wykazała, że nie zaniechała przypisanej jej praktyki, naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu postanowień wzorca umów, wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Mimo wycofania części z nich z nowych Warunków uczestnictwa, zakazane postanowienia nadal obowiązywały wobec pozostawania w obrocie prawnym umów zawartych jeszcze na dotychczasowych warunkach. Samo zaakceptowanie przez powódkę decyzji prezesa UOKiK, wyrażające się w niezaskarżeniu jej w części zakazującej naruszeń lub nawet deklarowanie zamiaru dokonania zmiany wzorca w oczekiwanym zakresie, nie są dla stwierdzenia zaprzestania stosowania określonej praktyki wystarczające. Z kolei takie okoliczności, jak: fakt dokonania przez przedsiębiorcę zmiany we wzorcu i wyrażana w toku postępowania administracyjnego chęć zmiany oraz nieutrudnianie postępowania, były brane pod uwagę przy ocenie przesłanek warunkujących wysokość nałożonej kary.

Zastosowanie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 o ochronie konkurencji i konsumentów (u.o.k.i.k.) wyczerpuje ustalenie, że wzorzec, jakim posługuje się przedsiębiorca, zawiera niedozwolone postanowienia. Praktyka określona w tym przepisie nie odnosi się do konkretnych umów z klientami. Nie jest więc istotna liczba konsumentów, których interesy zostały naruszone ani czy którykolwiek z nich odniósł szkodę. Chodzi tu o działania przedsiębiorcy, adresowane do nieograniczonego kręgu konsumentów, jak i określonych grup.

Interesem, który podlega ochronie, jest interes prawny konsumenta, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta, zasługujące w ocenie ustawodawcy na szczególną ochronę. Nie jest natomiast przedmiotem tej ochrony interes ekonomiczny konsumenta.

Oceniając jako znaczny stopień naruszenia przepisów ustawy, sąd okręgowy słusznie podniósł, że zarzuty stosowania niedozwolonej praktyki w przypadku powódki dotyczyły 19 klauzul wpisanych do rejestru postanowień niedozwolonych, z których 8 wpisano na podstawie orzeczeń wydanych w sprawach z udziałem powódki jako strony, z czego tylko 4 powódka zmieniła. Uwzględniając treść tych kwestionowanych postanowień, sąd okręgowy podkreślił, że stosowane przez powódkę niedozwolone klauzule w sposób istotny naruszały prawa konsumentów, uniemożliwiając m.in. dochodzenie konsumentom ich roszczeń. Wskazał zasadnie, że na stopień naruszenia ma wpływ również czas trwania tego naruszenia. Im jest on dłuższy, tym stopień naruszenia jest większy. W tym przypadku chodziło o stosowanie postanowień blisko przez 3 lata. Wbrew zarzutom apelacji, nie jest też wadliwa ocena trzyletniego okresu naruszania ustawy jako długotrwałego.

Sąd okręgowy prawidłowo też wyjaśnił, dlaczego nie znalazł podstaw do odstąpienia od nałożenia kary. Akcentowana w apelacji okoliczność, że do naruszenia przepisów u.o.k.i.k. przez powódkę doszło po raz pierwszy, nie oznacza automatycznie obowiązku odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. Fakt naruszenia przepisów przez przedsiębiorcę po raz pierwszy może mieć znaczenie przy ustalaniu wysokości kary. W przepisie art. 111 u.o.k.i.k., regulującym zasady wymiaru kary pieniężnej, uprzednie naruszenie przepisów ustawy wskazano jako jedną z normatywnych przesłanek podlegających ocenie. Tak zwana recydywa deliktu antymonopolowego może stanowić okoliczność obciążającą, wpływającą na ustalenie kary w wyższej wysokości. Tymczasem w przypadku powódki fakt, że naruszyła ona ustawę po raz pierwszy, zarówno prezes UOKiK, jak i SOKiK zasadnie potraktowali jako okoliczność łagodzącą. Nieporozumieniem jest z kolei utożsamianie przez powódkę faktu naruszenia przepisów u.o.k.i.k. po raz pierwszy z brakiem winy umyślnej. Są to dwie zupełnie różne kwestie. Fakt, że powódka usunęła tylko 4 z niedozwolonych postanowień, mogło świadczyć o winie umyślnej. W myśl art. 106 u.o.k.i.k. nałożenie kary może nastąpić choćby przedsiębiorca działał nieumyślnie. Przy ocenie powagi naruszenia znaczenie ma okoliczność, że przedsiębiorca jako profesjonalny uczestnik obrotu w branży turystycznej powinien znać normy prawne i sam ocenić, że jego zachowanie jest bezprawne. Brak świadomości stosowania klauzul niedozwolonych nie jest w tym przypadku usprawiedliwieniem. Ostateczny wymiar kary, odpowiadającej 0,6 proc. przychodów powódki w stosunku do maksymalnego, jaki ustawodawca dopuszcza (10 proc. przychodów), jest odpowiedni.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zgodnie z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Dopuszczenie się praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zagrożone jest karą pieniężną, którą może wymierzyć przedsiębiorcy prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Kara taka pełni funkcję prewencyjną (zapobieganie naruszeniom), represyjną (dolegliwość finansowa dla naruszyciela) i egzekucyjną (przymuszającą do wykonania nakazu). Kara przewidziana w art. 106 ww. ustawy ma charakter samoistny - do jej nałożenia konieczne jest wszczęcie odrębnego postępowania administracyjnego.