Wierzyciel nie musi wykazywać podstawy prawnej zobowiązania

Ważność indosu nie jest uzależniona od stosunków prawnych zachodzących między indosantem a indosatariuszem. Z tego też względu nie zasługują na uwzględnienie zarzuty apelacji w zakresie odnoszącym się do nabycia przez powódkę (indosatariusza) wierzytelności z naruszeniem zasad współżycia społecznego i nadużycia przez nią prawa.

We wrześniu i w październiku 1997 r. leasingodawca i pozwany zawarli umowy leasingu. Obie umowy zabezpieczono jednym wekslem in blanco z wystawienia pozwanego. Kolejną umowę leasingu strony zawarły w czerwcu 1998 r. Ona także zabezpieczona została wekslem własnym in blanco, wystawionym przez pozwanego. Pozwany nie wywiązywał się z płatności i przed terminami zakończenia umów przedmioty leasingu zostały zwrócone. Leasingodawca wypełnił weksle wystawione przez pozwanego, a następnie przeniósł je przez indos na powódkę. Pozwanemu nie przedstawiono rozliczenia umów leasingowych, nie wezwano go do zapłaty ani nie został on zawiadomiony o wypełnieniu weksli przed ich indosowaniem. Powódka, powołując się na posiadanie dwóch weksli własnych indosowanych, wystawionych przez pozwanego, wniosła o zasądzenie od niego kwoty 1 504 925 zł. Sąd okręgowy uznał indos za skuteczny. Uznał też, że powódka, nabywając weksle, działała na szkodę pozwanego. Sąd ten zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 835 295 zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Od wyroku apelację wniósł pozwany.

Sąd apelacyjny uchylił wyrok w zaskarżonej części i sprawę przekazał sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania. Zauważył, że prawo wekslowe wyłącza możliwość podnoszenia zarzutów opartych na stosunkach osobistych dłużnika z posiadaczem poprzednim weksla. Przeciwko osobie, która nabyła weksel w złej wierze, dłużnik wekslowy może jednak bronić się zarzutami, jakie ma przeciwko poprzednikom tej osoby.

Powódka, nabywając weksle, działała na szkodę dłużnika, a w konsekwencji pozwanemu przysługiwało prawo zasłaniania się zarzutami opartymi za jego stosunkach osobistych z poprzednim posiadaczem weksla. Dłużnik może zatem podnieść wszelkie zarzuty, jakie przysługują mu na podstawie przepisów prawa cywilnego z tytułu stosunku prawnego będącego podstawą wystawienia i wręczenia weksla. Ważność indosu nie jest uzależniona od stosunków prawnych zachodzących między indosantem a indosatariuszem.

W niniejszej sprawie pozwany podnosił, że jego zadłużenie wynikające z umów leasingu operacyjnego nie istnieje albo jest wielokrotnie niższe. Wysokość tego zadłużenia sąd okręgowy ustalił, co wynika wprost z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, na podstawie o opinii biegłego sądowego.

Sąd okręgowy przyjął, że do rozwiązania umów leasingu doszło z datą zwrotu przedmiotów leasingu przez pozwanego, a zatem nie może być mowy o bezumownym korzystaniu z przedmiotów leasingu przez leasingobiorcę, a co za tym idzie - naliczaniu z tego tytułu opłat. Przedmioty leasingu zostały zwrócone w ostatnich dniach kwietnia i lipca 2000 r. Tymczasem biegły sporządził opinię przy założeniu, że wszystkie trzy umowy leasingu zostały rozwiązane z ostatnim dniem czerwca 1999 r. Takie założenie w sposób oczywisty wpłynęło na treść opinii, w szczególności na ustalenie wysokości podlegających dyskontowaniu płatności na dzień rozwiązania umowy, o których mowa w ogólnych warunkach leasingu operacyjnego. Trafnie przy tym podnosi apelacja, że w dacie indosowania weksli nie została zakończona ostatnia z umów leasingowych, łączących pozwanego z leasingodawcą, co może mieć wpływ na określenie zadłużenia pozwanego. Z opinii biegłego wynika, że oparta ona została między innymi na dokumentacji złożonej do akt sprawy przez leasingodawcę. Dokumenty te zostały złożone w postaci kserokopii, zaś zestawienie wpłat przez pozwanego to zestawienie niemające charakteru dokumentów źródłowych, nie może być zatem podstawą stanowczych ustaleń sądu. Zasadnie zarzuca apelacja, że dokumentacja ta nie została zweryfikowana w szczególności poprzez zażądanie oryginałów dokumentów i wszystkich materiałów źródłowych oraz zbadanie przez biegłego całości dokumentacji leasingowej znajdującej się w dyspozycji leasingodawcy, w tym dotyczącej rozliczenia sald, nie zaś dokumentów wyselekcjonowanych przez leasingodawcę. Zaskarżonym wyrokiem sąd I instancji uwzględnił powództwo do kwoty 825 295 zł; kwota ta nie została pomniejszona o koszt zagospodarowania pojazdów, tj. 216065 zł. W okolicznościach sprawy opinia biegłego nie mogła stanowić podstawy stanowczych ustaleń sądu, oparcie zaś na niej wyroku wynika z nierozpoznania przez sąd podnoszonych przez pozwanego zarzutów dotyczących stosunku podstawowego.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zgodnie z art. 10 prawa wekslowego, jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Powyższy przepis odnosi się tylko do weksli in blanco (niezupełnych w chwili wystawienia). Hipotezą tego przepisu są objęte weksle in blanco przeniesione na nabywcę przed ich wypełnieniem przez remitenta, jak i po ich wypełnieniu. Dla wierzyciela dochodzącego wierzytelności wekslowej wystarczającym jest powołanie się na treść weksla; nie musi on wykazywać podstawy prawnej zobowiązania. Dłużnik wekslowy może, przy braku skutecznych zarzutów wekslowych, podnieść zarzuty oparte na stosunku podstawowym i na ich podstawie podważać istnienie i rozmiar zobowiązania wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym.