Termin do wystąpienia z żądaniem biegnie od zakończenia postępowania

Jeżeli dłużnik nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości w ciągu roku od dnia, w którym obowiązany był to uczynić, roczny termin przewidziany w art. 377 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, w brzmieniu obowiązującym przed 2 maja 2009 r., do złożenia wniosku o orzeczenie zakazu z art. 373 tej ustawy biegnie od dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu lub zakończeniu postępowania upadłościowego wszczętego z wniosku wierzyciela, albo od dnia oddalenia tego wniosku na podstawie art. 13 ustawy.

Z.Z. pełnił funkcję członka zarządu spółki z o.o. do 30 sierpnia 2004 r. Pomimo wykazania straty w działalności spółki za 2002 r., nie złożył on wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Wniosek taki złożył wierzyciel spółki dopiero w grudniu 2008 r., Postanowieniem z 17 lutego 2009 r. sąd wniosek ten oddalił na podstawie art. 13 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 373 ze zm. - dalej: p.u.n.), z uwagi na to, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania. 4 marca 2009 r. wierzyciel złożył wniosek o orzeczenie wobec Z.Z. zakazu prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnienia określonych funkcji w podmiotach gospodarczych przez okres 10 lat. Sąd rejonowy oddalił ten wniosek, jako złożony po upływie rocznego terminu z art. 377 p.u.n., liczonego od dnia odwołania uczestnika z funkcji członka zarządu. Sąd uznał, że tylko ten termin może wchodzić w rachubę, gdyż po zaprzestaniu pełnienia funkcji w spółce uczestnik utracił możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Przy rozpoznawaniu apelacji wierzyciela od tego rozstrzygnięcia sąd okręgowy przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: czy roczny termin do złożenia wniosku o zakazanie prowadzenia działalności gospodarczej należy liczyć od zaprzestania pełnienia przez funkcji członka zarządu niewypłacalnej spółki, czy od daty oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej spółki.

Sąd Najwyższy przypomniał, że obecnie termin do złożenia wniosku o zakazanie prowadzenia działalności gospodarczej wynosi trzy lata. Ponieważ jednak wniosek w sprawie został złożony przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, ma w niej zastosowanie art. 377 p.u.n. w brzmieniu poprzednim, przewidującym termin roczny. Zdaniem SN wątpliwości co do początkowej daty liczenia rocznego terminu z art. 377 p.u.n. wynikają stąd, że przepis ten przewiduje liczenie początku tego terminu od różnych zdarzeń. Zgodnie z jego treścią sprzed nowelizacji, nie orzeka się zakazu, o którym mowa w art. 373, jeżeli postępowanie w tej sprawie nie zostało wszczęte w terminie roku od umorzenia lub zakończenia postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13, a gdy nie złożono wniosku o ogłoszenie upadłości, od dnia, w którym dłużnik obowiązany był taki wniosek złożyć. Stosownie zaś do art. 373 ust. 1 pkt 1, orzeczenie zakazu pozbawienia prawa działalności gospodarczej następuje w stosunku do osoby, która ze swej winy będąc do tego zobowiązana z mocy ustawy nie złożyła - w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości - wniosku w tym przedmiocie. Podstawowa wątpliwość, jaką podnoszono na tle obu tych przepisów, dotyczy sytuacji, w której wniosek o orzeczenie zakazu z art. 373 ust. 1 pkt 1 zgłoszony został w stosunku do osoby, która na skutek zaprzestania sprawowania funkcji członka zarządu spółki sama utraciła legitymację do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, ze względu na upływ terminu z art. 373.

Sąd Najwyższy, rozpoznając zagadnienie prawne przychylił się do stanowiska dominującego w judykaturze. Zgodnie z nim - jeżeli żaden z wierzycieli nie chce podjąć próby dochodzenia swoich roszczeń w postępowaniu upadłościowym, ograniczając się do żądania wykluczenia dłużnika z obrotu gospodarczego, termin do wystąpienia z żądaniem orzeczenia zakazu należy liczyć od chwili powstania po stronie dłużnika obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Jeśli jednak któryś z wierzycieli zainicjował to postępowanie, roczny termin do złożenia wniosku o orzeczenie zakazu z art. 373 ust 1 p.u.n. biegnie od dnia zakończenia lub umorzenia postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 p.u.n.

Opracowała Teresa Siudem

adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

@RY1@i02/2010/124/i02.2010.124.087.004b.001.jpg@RY2@

Fot. W. Górski

Piotr Schramm adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

Zgadzam się z rozstrzygnięciem SN, mimo kontrowersji związanych z relacją treści art. 373 i art. 377 ustawy p.u.n., a także treści samego art. 377 p.u.n. Art. 373 p.u.n. stanowi normę pozwalającą na orzeczenie wobec wskazanej osoby sankcji w postaci pozbawienia prawa prowadzenia działalności gospodarczej / pełnienia funkcji - osoby, która ze swej winy, będąc do tego zobowiązaną, nie złożyła - w terminie dwóch tygodni od dnia powstania obowiązku - wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponieważ art. 373 p.u.n. nie określa terminu, w jakim zakaz taki może być orzeczony - należy terminu tego poszukiwać w dalszych regulacjach p.u.n. Art. 377 p.u.n. stanowi (co do stanu faktycznego sprawy), iż zakazu wynikającego z art. 373 k.s.h. nie orzeka się, jeśli (m.in.) postępowanie w sprawie orzeczenia zakazu nie zostało wszczęte w terminie roku od dnia umorzenia lub zakończenia postępowania upadłościowego lub oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Wątpliwości pojawiają się jednak w związku z redakcją końcową przepisu, który stanowi, że zakazu nie orzeka się, jeśli postępowanie w tej sprawie nie zostało wszczęte w terminie roku (obecnie trzech lat) od dnia, kiedy dłużnik obowiązany był złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Mimo wątpliwości uważam, iż wydanie w sprawie orzeczenia o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości otwiera roczny termin na wszczęcie postępowania w przedmiocie orzeczenia zakazów, o jakim mowa w art. 373 p.u.n. także wtedy, kiedy minął roczny termin od dnia, w którym wniosek o ogłoszenie upadłości winien złożyć dłużnik.