Uprawnienia upadłego zależą od tego, jaka upadłość została ogłoszona

To zależy od tego, jaka jest to upadłość. Z momentem ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego albo upadłości z możliwością zawarcia układu i pozbawieniem upadłego prawa zarządu majątkiem na upadłym ciążą obowiązki związane ze wskazaniem i wydaniem syndykowi (zarządcy) swojego majątku. Obowiązki te obejmują również wydanie wszelkiej dokumentacji dotyczącej działalności upadłego, jego majątku i rozliczeń. W szczególności chodzi o księgi rachunkowe, inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych oraz związaną z tym korespondencję.

Kolejnym obowiązkiem nałożonym na upadłego jest udzielenie sędziemu komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących swojego majątku, np. podstawy prawnej jego nabycia, składników, obciążeń czy sposobu korzystania z niego. Sędzia komisarz może zakazać upadłemu opuszczania Polski bez jego zgody. Zakaz opuszczania kraju będzie miał również zastosowanie do członków organu zarządzającego upadłego, który nie jest osobą fizyczną. Sędzia komisarz dysponuje także środkami przymusu przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego - w razie ukrywania się upadłego lub ukrywania przez niego majątku - w postaci np. przymusu osobistego, grzywny czy odebrania ruchomości. Mogą być również zastosowane sankcje karne, a także - co jest szczególnie ważne dla przedsiębiorców - sankcje polegające na pozbawieniu upadłego prawa prowadzenia działalności gospodarczej.

Natomiast mniej dotkliwe obowiązki ciążą na upadłym, jeżeli ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu i nie pozbawiono go prawa zarządu swoim majątkiem. W takim przypadku upadły zobowiązany jest udzielać sędziemu komisarzowi i nadzorcy sądowemu wszelkich wyjaśnień dotyczących majątku. Musi też umożliwić nadzorcy sądowemu zapoznanie się z przedsiębiorstwem upadłego, zwłaszcza z księgami rachunkowymi, oraz wykonywać ewentualne inne obowiązki nałożone przez sąd w toku postępowania.

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, z której mają być następnie zaspokojeni wierzyciele upadłego. Przekształcenie majątku upadłego w masę upadłości następuje bez względu na to czy ogłoszono upadłość z likwidacją majątku upadłego, czy też upadłość z możliwością zawarcia układu. W skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości i nabyty przez upadłego w toku całego postępowania upadłościowego z pewnymi wyjątkami. Masa upadłości obejmuje zarówno majątek upadłego znajdujący się w kraju, jak i za granicą. Domniemywa się, że rzeczy ruchome będące w posiadaniu upadłego w chwili ogłoszenia upadłości również należą do majątku upadłego.

Kolejną czynnością po ogłoszeniu upadłości jest ustalenie majątku upadłego w celu zaspokojenia roszczeń wierzycieli. W zależności od tego, czy upadłość obejmuje likwidację majątku upadłego, czy też możliwość zawarcia układu, do ustalenia składu masy upadłości uprawnionymi są odpowiednio syndyk, nadzorca sądowy, jeśli nad masą został ustalony nadzór, lub zarządca. Skład masy upadłości ustalany jest na podstawie wpisów w księgach upadłego i dokumentów bezspornych. Ustalenie składu masy upadłości następuje przez sporządzenie spisu inwentarza. Dokonuje się również oszacowania majątku wchodzącego do masy upadłości.

Do masy upadłości nie wchodzi mienie, które jest wyłączone spod egzekucji, według art. 829 kodeksu postępowania cywilnego, czyli np. przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna, ubranie codzienne niezbędne dłużnikowi i będący na jego utrzymaniu członków rodziny. Ponadto wyłączone spod egzekucji jest wynagrodzenie za pracę upadłego w części niepodlegającej zajęciu Nie podlega egzekucji mienie wyłączone uchwałą zgromadzenia wierzycieli, a także nieściągalne wierzytelności oraz niezbywalne ruchomości, które zostały wyłączone z masy upadłości przez sędziego komisarza. Wyłączeniu podlega również mienie przeznaczone na pomoc dla pracowników upadłego i ich rodzin, środki pieniężne zakładowego funduszu świadczeń socjalnych zgromadzone na odrębnym rachunku bankowym. Poza masą znajdą się również mienie upadłego, które stanowi przedmiot postępowania sądowego lub administracyjnego, jeżeli syndyk masy upadłości, nadzorca sądowy bądź zarządca odmówił wstąpienia do tego postępowania albo z niego wystąpił, wierzytelności stanowiące przedmiot umowy o subpartycypację, środki pieniężne i papiery wartościowe zgromadzone i zapisane na rachunku rozliczeniowym upadłego oraz inne aktywa niezbędne do wykonywania obowiązków w ramach uczestnictwa w systemie płatności lub systemie rozrachunku papierów wartościowych, które powstały przed dniem ogłoszenia upadłości.

W zależności od tego, czy ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, czy też upadłość z możliwością zawarcia układu, różne będą uprawnienia upadłego. W pierwszym przypadku zarząd nad majątkiem przejmuje syndyk, a upadły nie ma prawa zarządu ani prawa korzystania oraz rozporządzania majątkiem wchodzącym do masy upadłości. Właścicielem majątku będzie nadal upadły, ale jego uprawnienia władcze zostają ograniczone. Utrata prawa korzystania z mienia upadłego polega na zakazie używania składników majątkowych upadłego oraz pobierania z nich korzyści. Wszelkie podejmowane przez upadłego czynności zmierzające do zbycia lub obciążenia składników masy upadłości będą więc bezskuteczne względem masy. W drugim przypadku zarząd nad mieniem wchodzącym w skład masy upadłości sprawuje wyznaczony przez sąd zarządca albo sam upadły, ale pod nadzorem nadzorcy sądowego. Taka sytuacja należy jednak do rzadkości, bowiem upadły musi dać rękojmię należytego sprawowania zarządu, a jego niewypłacalność być wynikiem wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności. Jeżeli upadły sprawuje zarząd własny, uprawniony jest do dokonywania jedynie czynności zwykłego zarządu. Czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody nadzorcy sądowego.

Po ogłoszeniu upadłości nie można obciążyć składników masy upadłości hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w celu zabezpieczenia wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości. Wpis w księdze wieczystej lub odpowiednim rejestrze dokonany z naruszeniem tej zasady podlega wykreśleniu z urzędu, bowiem jest bezwzględnie nieważny. Oczywiście i w tym przypadku istnieją wyjątki. Przykładowo gdy ogłoszona została upadłość z możliwością zawarcia układu i pozostawiono upadłemu prawo zarządu całością lub częścią majątku ,a nadzorca sądowy wyraził zgodę na obciążenie majątku, lub też gdy wniosek o wpis hipoteki został złożony w sądzie co najmniej na sześć miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

@RY1@i02/2010/105/i02.2010.105.087.006a.001.jpg@RY2@

Milena Domalewska

Ustawa z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tj. Dz.U. z 2009 nr 175, poz. 1361);

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 nr 43, poz. 296);

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 nr 21, poz. 94).

aplikant radcowski z Kancelarii BSO Prawo & Podatki we Wrocławiu