Tylko władający wekslem może żądać jego umorzenia

Legitymowany na podstawie art. 96 prawa wekslowego do żądania umorzenia weksla jest jedynie ten, kto wekslem władał w chwili jego zaginięcia.

T.M. wystawił dwa weksle in blanco w obecności M.S. i R.J., udziałowców spółki z o.o. i zarazem jej prokurentów. Wręczył je M.S. w celu zabezpieczenia ewentualnych przyszłych roszczeń tej spółki z umów o roboty budowlane. Prezes spółki poinformował T.M., że weksle nie znajdują się w jej posiadaniu, a R.J. oświadczył, że weksle z biura spółki zabrał M.S. Sąd rejonowy - na wniosek T.M. - umorzył dwa weksle in blanco zawierające jedynie podpis wnioskodawcy w charakterze wystawcy. Sąd okręgowy, rozpatrując zażalenie, przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: czy osoba podpisana na wekslu in blanco, która nie była w posiadaniu tego dokumentu w chwili jego zaginięcia, może na podstawie art. 96 prawa wekslowego (p.w.) żądać umorzenia weksla?

Sąd Najwyższy zauważył, że w razie utraty lub zniszczenia dokumentu będącego papierem wartościowym odzyskanie możliwości realizacji tego prawa przez uprawnionego zapewnia jedynie umorzenie utraconego lub zniszczonego dokumentu (inaczej: amortyzacja dokumentu). W tym celu konieczne jest uzyskanie orzeczenia sądu, które jednocześnie z pozbawieniem mocy prawnej utraconego lub zniszczonego dokumentu albo samo już zastępuje utracony lub zniszczony dokument, albo stanowi podstawę do otrzymania nowego dokumentu w miejsce utraconego lub zniszczonego. Zgodnie z art. 921¹⁴ par. 1 k.c., umarzanie papierów wartościowych regulują przepisy szczególne. W odniesieniu do weksli są nimi art. 96-100 prawa wekslowego. W myśl art. 96 p.w. - ten, komu weksel zaginął, może żądać od sądu miejsca płatności weksla uznania go za umorzony. We wniosku powinien podać istotną treść weksla oraz uprawdopodobnić jego utratę oraz interes prawny uzasadniający żądanie umorzenia. Przepis ten uzależnia więc legitymację do żądania umorzenia weksla od łącznego spełnienia się dwóch przesłanek. Po pierwsze, umorzenia weksla może żądać jedynie ten, komu weksel zaginął. I jest bez znaczenia, czy osoba, której weksel zaginął, była jego posiadaczem (art. 336 k.c.) czy tylko dzierżycielem (art. 338 k.c.). Drugą konieczną przesłanką warunkującą legitymację do żądania umorzenia weksla jest uzasadniający to żądanie interes prawny. Zarówno zaginięcie weksla, jak i interes prawny w jego umorzeniu należy we wniosku kierowanym do sądu uprawdopodobnić.

Kwestią o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia przedstawionego SN zagadnienia prawnego jest pytanie, czy stosując art. 96 i nast. p.w. można umorzyć także weksel in blanco, tj. dokument zawierający co najmniej jeden podpis złożony w zamiarze zaciągnięcia zobowiązania wekslowego, poza tym niezupełny z punktu widzenia wymagań formalnych określonych w art. 1 i 2 oraz 101 i 102 p.w. i w związku z tym wręczony kontrahentowi z upoważnieniem do odpowiedniego uzupełnienia go. Zarówno w piśmiennictwie, jak orzecznictwie dominuje pogląd o dopuszczalności co do zasady umarzania na podstawie tych przepisów także weksli in blanco. Kontrowersja dotyczy jednak tego, czy legitymowany do żądania umorzenia weksla in blanco jest jedynie - zgodnie z brzmieniem art. 96 p.w. - ten, kto wekslem tym władał w chwili jego zaginięcia, czy legitymowana do tego jest także osoba podpisana na blankiecie, która nim nie władała w chwili utraty. Rozbieżność zarysowała się również co do skutków umorzenia weksla in blanco: czy dlatego, że orzeczenia o umorzeniu nie można wypełnić, tak jak utraconego weksla in blanco, wywiera ono jedynie skutek negatywny, czy też - mimo to - także skutek pozytywny, pozwalając odtworzyć utracony weksel in blanco.

SN uznał, że do ochrony interesów posiadacza zaginionego weksla in blanco wystarcza umorzenie tego weksla ze skutkiem jedynie negatywnym. Zaś za legitymowanego do żądania umorzenia weksla należy uważać - zgodnie z brzmieniem art. 96 p.w. - jedynie tego, kto wekslem władał w chwili jego zaginięcia. Funkcja spełniana przez umorzenie, którego dotyczy ten przepis, przemawia za tym, aby objąć nim zarówno weksel zupełny, jak i weksel in blanco.

Orzecznictwo opracowała Teresa Siudem

adwokat, Kancelaria Adwokacka Błażyca & Drzazga

@RY1@i02/2010/081/i02.2010.081.087.005b.001.jpg@RY2@

Czesław Błażyca, adwokat, Kancelaria Adwokacka Błażyca & Drzazga

Powołaną uchwałą Sąd Najwyższy opowiedział się jednoznacznie za literalną wykładnią przepisu art. 96 p.w. Enigmatyczne określenie podmiotu legitymowanego do żądania umorzenia zaginionego weksla, jakie pojawia się w tym przepisie, nie od dziś budziło wątpliwości, tak w judykaturze, jak i w doktrynie prawa. Jak wskazuje teza uchwały, nie utrzymało się funkcjonalne podejście do zagadnienia, jakie przyjął SN w wyroku z 1 marca 1935 r. (C I 2022/34), zakreślając wówczas szerszy krąg uprawnionych do żądania umorzenia weksla. Stanowisko przyjęte w komentowanej uchwale uznać należy za dalece bardziej zasadne. Przy okazji przedmiotowego rozstrzygnięcia SN opowiedział się również za dopuszczalnością umarzania weksla na podstawie art. 96 i nast. p.w. weksli in blanco. Z uwagi na treść przedstawionego sądowi zagadnienia prawnego to właśnie weksli in blanco w głównej mierze dotyczyły rozważania ujęte w uzasadnieniu. Należy przy tym zaznaczyć, że SN zdaje się wykluczać możliwość nadania orzeczeniu o umorzeniu weksla in blanco skutku pozytywnego, polegającego na odtworzeniu utraconego weksla. Tym samym jedynym rezultatem umorzenia weksla in blanco byłoby udaremnienie możliwości jego wypełnienia. Pogląd ten, wynikający zapewne ze szczególnego charakteru weksla niezupełnego, wydaje się pozostawać w sprzeczności z przepisem art. 100 p.w. stanowiącym, iż na podstawie orzeczenia uznającego weksel za umorzony może wykonywać wszystkie prawa z weksla.