Zebranie przedstawicieli może być organem spółdzielni mieszkaniowej

W świetle obowiązujących od 31 lipca 2007 r. przepisów o spółdzielniach mieszkaniowych walne zgromadzenie nie może zostać zastąpione przez zebranie przedstawicieli członków (ZPCz). Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych zobowiązała jednocześnie spółdzielnie do dokonania uwzględniających tę zasadę zmian statutów. Musiały one to zrobić nie później niż do 30 listopada 2007 r. oraz zgłosić znowelizowane statuty do Krajowego Rejestru Sądowego w ciągu 30 dni od dnia podjęcia uchwały, nie później jednak niż do 30 grudnia 2007 r. Zgodnie z przepisami do czasu zarejestrowania zmian statutów postanowienia dotychczasowych statutów regulujące funkcjonowanie zebrania przedstawicieli członków pozostają w mocy. Wykorzystuje to wiele spółdzielni i w konsekwencji czego w wielu spółdzielniach obowiązek zmiany statutów nie został zrealizowany do dzisiaj i ZPCz odbywały się tam zarówno w 2008, jak i 2009 roku. Duża liczba spółdzielni zwoła ZPCz także i w tym roku.

Decyzje podejmowane przez ZPCz były, począwszy od początku 2008 r., przedmiotem wielu pozwów sądowych. Spółdzielcy kwestionowali w nich ważność uchwał wydawanych przez niemający umocowania w przepisach organ. W jednej ze spraw członkowie spółdzielni wnieśli o stwierdzenie nieważności lub ustalenie nieistnienia albo o uchylenie dwóch uchwał, podjętych 15 maja 2008 r. przez ZPCz Spółdzielni Mieszkaniowej Suchanino w Gdańsku. Sprawą zajął się najpierw Sąd Okręgowy, a następnie sąd apelacyjny. 27 stycznia 2009 r. (sygn. akt I A Ca 1299/08).

Sąd Apelacyjny stwierdził m.in., że podjęcie przez zebranie przedstawicieli dwóch uchwał było działaniem sprzecznym z bezwzględnie obowiązującymi przepisami art. 8³ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych (u.s.m.) w związku z art. 9 nowelizacji tej ustawy z 14 czerwca 2007 r. Dlatego stwierdzenie nieważności rzeczonych uchwał należy uznać za żądanie uzasadnione. Ponadto pozbawienie członków spółdzielni możliwości prawa osobistego głosowania na walnym zgromadzeniu, z uwagi na jego zastąpienie zebraniem przedstawicieli, sprawiło, że uchwały podjęte w tym trybie są nie tylko nieważne, ale i krzywdzące dla członków. Podejmowanie zaś uchwał przez ZPCz zamiast walnego zgromadzenia stanowi także działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami i godzi w interesy spółdzielni. Sąd Apelacyjny dodał na koniec, że w spółdzielniach mieszkaniowych, które nie podjęły działań zgodnych z art. 9 ust. l nowelizacji ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z 14 czerwca 2007 r., od 1 stycznia 2008 r. ZPCz nie mogą być uznane za organ spółdzielni uprawniony do podejmowania uchwał, które zastrzeżone są teraz dla walnego zgromadzenia. Pozwana spółdzielnia wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi apelacyjnemu. Przypomniał on, że walne zgromadzenie nie może być zastąpione przez zebranie przedstawicieli, jednakże, jeżeli statut tak stanowi, w wypadku gdy liczba członków spółdzielni przekroczy 500, walne zgromadzenie może być podzielone na części. Celem takich zapisów jest zniesienie w spółdzielniach mieszkaniowych możliwości zastąpienia walnego zgromadzenia przez zebranie przedstawicieli, jeżeli zostanie przekroczona liczba członków określona w statucie (art. 37 par. 1 prawa spółdzielczego), a w konsekwencji również likwidacja w tych spółdzielniach zebrań grup członkowskich (art. 35 par. 1 pkt 4 i art. 59 pr. spółdz.). Kwestie przejściowe zostały uregulowane w przepisach art. 9 noweli z 14 czerwca 2007 r. W ust. 1 tego artykułu nałożono na spółdzielnię obowiązek dokonania zmiany statutu nie później niż do 30 listopada 2007 r. oraz jej zgłoszenia do KRS w ciągu 30 dni od dnia podjęcia uchwały o zmianie statutu, nie później niż do 30 grudnia 2007 r. Według ust. 2, do czasu zarejestrowania zmiany statutu pozostają w mocy postanowienia dotychczasowego statutu regulujące funkcjonowanie zebrania przedstawicieli. SN podkreślił, że nie można się zgodzić, że naruszenie tych obowiązków nie powoduje zastosowania żadnej sankcji.

Sankcje związane z naruszeniem przez spółdzielnię obowiązków wskazanych w art. 9 ust. 1 noweli zostały określone przede wszystkim w ustawie o KRS. Stosownie do art. 24 ust. 1 tej ustawy, sąd rejestrowy wzywa zarząd spółdzielni do złożenia wniosku o wpis do rejestru, wyznaczając dodatkowy siedmiodniowy termin, pod rygorem zastosowania grzywny przewidzianej w przepisach kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji świadczeń niepieniężnych. W razie niewykonania obowiązków w tym terminie, sąd rejestrowy nakłada na zarząd spółdzielni grzywnę. Sąd rejestrowy może ją ponawiać. Jeżeli zastosowanie tych środków nie spowoduje złożenia wniosku o wpis zmiany statutu, a w rejestrze jest zamieszczony wpis niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, sąd rejestrowy wykreśla następnie ten wpis z urzędu.

Zasady te nie mogą być zastosowane, gdy statut spółdzielni nie jest przedmiotem odrębnego wpisu, ale jest dołączany do wniosku o wpis spółdzielni do Rejestru oraz do wniosku dotyczącego zmiany statutu. Wtedy nie wchodzi też w rachubę dokonanie przez sąd rejestrowy wpisu z urzędu, ponieważ zebranie przedstawicieli pozwanej spółdzielni odmówiło dokonania zmiany statutu.

Sąd rejestrowy może natomiast ustanowić dla spółdzielni kuratora na okres nieprzekraczający roku, z możliwością przedłużenia na dalszy okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, jeżeli czynności kuratora nie mogły zostać zakończone przed upływem okresu, na który został ustanowiony. Kurator jest w takim wypadku obowiązany do niezwłocznego przeprowadzenia czynności wymaganych do wyboru władz spółdzielni oraz może podjąć czynności zmierzające do likwidacji spółdzielni, jeżeli nie dojdzie do wyboru władz w terminie trzech miesięcy od dnia ustanowienia kuratora albo wybrane władze nie wykonują nałożonych na nie obowiązków. Naruszenie przez spółdzielnię mieszkaniową obowiązku określonego w art. 9 ust. 1 noweli może więc stanowić przyczynę postawienia jej w stan likwidacji.

Jak podkreślił SN, z przepisów spółdzielczych nie wynika, że zebranie przedstawicieli pozwanej spółdzielni przestało istnieć jako jej organ. Takie stanowisko pozostaje w wyraźnej sprzeczności z art. 9 ust. 2 noweli. Przepis ten dotyczy zarówno sytuacji, gdy po dniu 1 stycznia 2008 r. trwało postępowanie przed sądem rejestrowym, jak też sytuacji, która miała miejsce w stanie faktycznym niniejszej sprawy i polegała na podjęciu przez zebranie przedstawicieli uchwały odmawiającej zmiany statutu.

Gdyby zebranie przedstawicieli nie istniało jako organ pozwanej spółdzielni, to nie mogłoby podejmować żadnych uchwał, zatem uchwały z 15 maja 2008 r. byłyby nieistniejące, a nie bezwzględnie albo względnie nieważne. Sąd Apelacyjny nietrafnie wskazał ponadto jako podstawę nieważności art. 58 par. 1 kodeksu cywilnego. Stosowanie tego przepisu do uchwał walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) spółdzielni zostało bowiem w zasadzie wyłączone przez art. 42 par. 2 pr. spółdz. jako lex specialis, który przewiduje bezwzględną nieważność uchwały sprzecznej z ustawą.

Skoro w niniejszej sprawie nie było podstaw do przyjęcia, że uchwały zebrania przedstawicieli spółdzielni z 15 maja 2008 r. były nieistniejące albo bezwzględnie nieważne, należało rozważyć, czy uchwały te podlegały uchyleniu jako względnie nieważne (unieważnialne) na podstawie art. 42 par. 3 pr. spółdz.

W spółdzielniach mieszkaniowych funkcjonują:

● walne zgromadzenia - dotyczy to spółdzielni, które dostosowały swoje statuty do nowego stanu prawnego, a zmiany zostały zarejestrowane przez sądy rejestrowe,

● zebrania przedstawicieli członków - dotyczy to spółdzielni, które:

- dostosowały swoje statuty do nowego stanu prawnego, zgłosiły w ustawowym terminie zmiany do sądów rejestrowych, lecz zmiany nie zostały zarejestrowane,

- przygotowały projekt zmiany statutu, lecz organ uprawniony (walne zgromadzenie lub zebranie przedstawicieli członków) nie podjął uchwały w tym zakresie,

- zaniechały dostosowania statutu do nowego stanu prawnego.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Ustawa z 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2007 r. nr 125, poz. 873).

Wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2010 r. (sygn. akt IV CSK 310/09).

Ustawa z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848 z późn. zm.).

Ustawa z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1116 z późn. zm.).