Roszczenie spółki przedawnia się po upływie dziesięciu lat

1) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, do której przed dniem wejścia w życie ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.), wspólnik wniósł wkład niepieniężny mający wady prawne, korzysta z ochrony przewidzianej w art. 14 par. 2 w związku z art. 612 tej ustawy.

2) Bieg dziesięcioletniego terminu przedawnienia roszczenia, o którym mowa w art. 14 par. 2 k.s.h., rozpoczyna się od dnia wniesienia do spółki z o.o. wkładu niepieniężnego na pokrycie udziałów w kapitale zakładowym tej spółki.

21 sierpnia 2007 r. została ogłoszona upadłość Elektrimu, a już 10 września Elektrim Telekomunikacja zgłosiła wierzytelność w kwocie blisko 9 miliardów złotych, uzupełniając to w czerwcu 2008 r. o wierzytelność w kwocie 41 600 złotych. Zarządca masy upadłości uznał na liście tę drugą wierzytelność, odmawiając uznania zasadniczej. Wierzyciel wniósł od tego sprzeciw, który został oddalony. Podczas rozpatrywania zażalenia na postanowienie sędziego komisarza sąd rejonowy przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne. Czy spółka kapitałowa, do której przed dniem wejścia w życie kodeksu spółek handlowych, tj. przed 1 stycznia 2001 r., wspólnik wniósł wkład niepieniężny mający wady, korzysta z ochrony prawnej przewidzianej w art. 14 par. 2 k.s.h. Przy pozytywnej odpowiedzi - czy w przypadku roszczenia o wyrównanie różnicy między wartością przyjętą w umowie spółki (zdeklarowaną) a zbywczą wartością wkładu (art. 14 par. 2 k.s.h.) bieg terminu przedawnienia powinien być obliczany od momentu ujawnienia się wady, czy powstania (zaciągnięcia) zobowiązania wspólnika do wniesienia wkładów niepieniężnych i ich oznaczenia? W końcu, czy roszczenie spółki przeciwko wspólnikom o wyrównanie różnicy między wartością przyjętą w umowie spółki a zbywczą wartością wkładu z art. 14 par. 2 k.s.h. podlega 3-letniemu czy 10-letniemu terminowi przedawnienia (art. 118 k.c.)?

Zdaniem Sądu Najwyższego - w pierwszej kolejności rozpatrzenia wymagają art. 612, 620 i 628 k.s.h. Według art. 612 k.s.h., do stosunków prawnych w zakresie spółek handlowych istniejących w dniu wejścia w życie ustawy stosuje się jej przepisy, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wśród tych przepisów znajduje się i art. 620, i art. 628 k.s.h. Według art. 620 par. 1 k.s.h., do oceny skutków zdarzeń prawnych stosuje się przepisy obowiązujące w dniu, w którym zdarzenia te nastąpiły. Z kolei art. 628 k.s.h. wskazuje, że w razie wątpliwości, czy mają być stosowane przepisy dotychczasowe czy przepisy ustawy, należy stosować przepisy ustawy. SN odnosząc się do pytania prawnego uznał, że zastosowanie powinna tu znaleźć norma z art. 14 par. 2 k.s.h. Chociaż samo wniesienie wkładu jest jednorazowym aktem prawnym wspólnika, jednak skutki tego wniesienia łączą się z udziałami, które wspólnik objął i dzięki którym występuje w spółce, może wpływać na jej losy, może czerpać z zysków dywidendę dzięki udziałom, stosownie do ich wielkości itd.

SN odniósł się także do początku biegu przedawnienia. Jest on związany z wymagalnością roszczenia. Wynika ona bądź z określonego terminu wykonania zobowiązania, bądź z wezwania wierzyciela do wykonania go przez dłużnika (art. 455 k.c.), bądź też, jeżeli wymagalność zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, z pierwszym terminem, w którym mógł on najwcześniej podjąć tę czynność (art. 120 par. 1 k.c.). SN uznał, że w okolicznościach sprawy tym najwcześniejszym terminem jest wniesienie wkładów do spółki, mimo że po pewnym czasie skuteczność tego wniesienia jest zakwestionowana na drodze prawnej. Od momentu wniesienia wkładów można było bowiem weryfikować rzeczywistą ich wartość nazwaną przez art. 14 par. 2 k.s.h. wartością zbywczą. Od tego też momentu można mówić o wadliwości wkładu, jeśli później okazuje się, że ma on wartość inną w stosunku do zadeklarowanej. Jeśli chodzi o długość terminu przedawnienia roszczenia wyrównawczego z art. 14 par. 2 k.s.h. - SN uznał, że wynosi on 10 lat.

adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

@RY1@i02/2010/037/i02.2010.037.087.004a.001.jpg@RY2@

Piotr Schramm, adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

SN podejmuje bardzo ważny, ale również ciekawy problem prawny. Szczególnie istotne dla praktyki pozostają w mej ocenie rozważania SN dotyczące terminu przedawnienia roszczenia spółki w stosunku do jej wspólnika, wynikającego z art. 14 par. 2 k.s.h., oparte na ocenie gospodarczego lub nie gospodarczego charakteru takiego roszczenia. O ile bowiem w zakresie kwestii możliwości stosowania przepisów k.s.h. do stosunków prawnych istniejących przed wejściem w życie k.s.h., mimo wątpliwości związanych z regułą tempus regit actum (art. 612 k.s.h. w relacji do art. 620 k.s.h. i 628 k.s.h.) oraz kwestii momentu wniesienia wkładu jako początku biegu terminu przedawnienia - istniały istotnie mniejsze wątpliwości prawne i interpretacyjne - o tyle kwestia samego terminu przedawnienia jest w mej ocenie bardzo ważna, a mimo argumentacji SN niejednoznaczna. SN przyjmuje zasadę, iż w każdym przypadku roszczenie wynikające z art. 14 ust. 2 k.s.h. jest roszczeniem niezwiązanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, a zatem podlegającym przedawnieniu 10-letniemu. W końcowej części prowadzonych rozważań SN dostrzega wprawdzie poglądy przyjmujące konieczność dokonywania rozróżnienia zależnego od tego, czy spółka prowadzi działalność gospodarczą, ale ocenia je jako metodologicznie wadliwe. Wyrażam ocenę, iż wadliwością taką nie może pozostawać rozróżnienie długości terminu przedawnienia zależne od prowadzenia/nieprowadzenia działalności przez podmiot, bowiem stanowi ono specyfikę regulacji art. 118 k.c. Z tych szczególnie powodów nie zgadzam się w aspekcie powyższym z argumentacją orzeczenia.