Spłata wierzycieli jest możliwa także z osobistego majątku

Zadaniem zarządu jest podejmowanie kluczowych decyzji w spółce kapitałowej. Zarząd nie ma jednak nieograniczonej władzy. Związany jest bowiem przepisami kodeksu spółek handlowych i innych ustaw, treścią umowy spółki lub statutu, a także regulaminem zarządu. Ze względu na charakter pełnionej funkcji członkowie tego organu powinni też posiadać odpowiednie kompetencje, a także działać starannie i rzetelnie. Tym bardziej że ponoszą odpowiedzialność za swoje działania, głównie względem spółki, ale w niektórych przypadkach także wobec wierzycieli.

Członek zarządu odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy (statutu) spółki, chyba że nie ponosi winy. Prawo przewiduje więc w tym przypadku domniemanie winy po stronie członka zarządu. Oznacza to, że musi on wykazać, że szkoda powstała bez jego winy. W praktyce do najczęstszych przypadków odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną spółce akcyjnej należą sytuacje, w których członek zarządu celowo działał na szkodę spółki - np. wykorzystując stanowisko dla własnych interesów - albo nieprofesjonalnie zarządzał spółką. Za szkodę wyrządzoną spółce członek zarządu odpowiada całym swoim majątkiem. Zarząd nie ponosi jednak konsekwencji prawnych z powodu naruszenia regulaminu zarządu, chyba że określone zapisy regulaminu są podobne do zapisanych w statucie lub przepisach kodeksu spółek handlowych.

Członkowie zarządu odpowiadają solidarnie ze spółką wobec wierzycieli, jeżeli w oświadczeniu przy rejestrowaniu spółki lub przy podwyższaniu kapitału zakładowego podali fałszywe dane. Dotyczy to sytuacji, gdy członek zarządu umyślnie lub wskutek niedbalstwa składa fałszywe oświadczenie albo fałszywe zapewnienia. Odpowiada on wówczas wspólnie (solidarnie) ze spółką przez okres trzech lat od zarejestrowania spółki lub zarejestrowania podwyższonego kapitału zakładowego, niezależnie od tego, jak poważne było uchybienie i jak wielka była szkoda. Przykładowo, mimo że nieprawdziwe dane podane przez zarządzającego dotyczyły wkładu tylko niewielkiej wartości, odpowie on wspólnie ze spółką za wszelkie jej zobowiązania, niezależnie od ich sumy. Tak surowe konsekwencje mają więc charakter swoistej represji w stosunku do członka zarządu.

Członek zarządu spółki powinien dbać o to, aby w razie pogorszenia się sytuacji finansowej spółki zgłosić wniosek o upadłość. Powinien to zrobić w terminie dwutygodniowym od powstania warunków uzasadniających upadłość. Jeśli zarząd tego nie zrobi, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. W spółkach kapitałowych możliwe jest również orzeczenie wobec członka zarządu zakazu prowadzenia działalności gospodarczej i pełnienia innych funkcji (m.in. zajmowania stanowiska członka zarządu i rady nadzorczej).

Dalej idąca odpowiedzialność czeka członków zarządu sp. z o.o. W spółce tej obowiązuje zasada, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Jednak członek zarządu może się uwolnić od tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody.

Na dokonanie wybranych czynności prawnych zarząd spółki kapitałowej powinien uzyskać zgodę walnego zgromadzenia, zgromadzenia wspólników lub zgodę rady nadzorczej, w formie odpowiedniej uchwały. Jeżeli zgoda taka wymagana jest przez ustawę, czynność prawna dokonana bez wymaganej uchwały jest nieważna. Niemniej zgoda organu może być wyrażona nie tylko przed złożeniem oświadczenia przez spółkę, ale także po jego złożeniu, nie później jednak niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez spółkę. Z inną sytuacją mamy do czynienia, gdy zgoda właściwego organu spółki na dokonanie czynności prawnej wymagana jest przez przepisy prawa. W takim przypadku czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody jest ważna, jednak członkowie zarządu mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności odszkodowawczej wobec spółki z tytułu naruszenia statutu.

W obydwu spółkach kapitałowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą członek zarządu nie może bez zgody spółki zajmować się interesami konkurencyjnymi. Zakaz dotyczy uczestniczenia w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki osobowej lub jako członek organu spółki kapitałowej bądź uczestniczenia w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek organu. Zakaz ten obejmuje także udział w konkurencyjnej spółce kapitałowej w przypadku posiadania przez członka zarządu co najmniej 10 proc. udziałów lub akcji tej spółki albo prawa do powołania co najmniej jednego członka zarządu.

Jeżeli umowa spółki z o.o. lub statut spółki akcyjnej nie stanowi inaczej, zgody udziela organ uprawniony do powołania zarządu. W razie naruszenia zakazu ponosi on odpowiedzialność odszkodowawczą wobec spółki. Również i tutaj odpowiedzialność członka zarządu nie jest limitowania, a ograniczona jest jedynie wysokością szkody.

W najbardziej drastycznych przypadkach wyrządzenia szkody spółce wobec członka zarządu może być stosowana odpowiedzialność karna. Sąd może orzec sankcje karne m.in. wtedy, gdy członek zarządu doprowadza do nabycia przez spółkę własnych akcji lub udziałów albo brania ich w zastaw. Takie czyny są zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do sześciu miesięcy. W razie zamierzonego i bezprawnego działania przez zarząd na szkodę spółki członkowi zarządu grozi kara pozbawienia wolności do lat pięciu i grzywna. Natomiast samą grzywnę - do 20 tys. zł - zarząd zapłaci, jeśli wbrew obowiązkom nie złoży sądowi rejestrowemu listy wspólników, nie prowadzi księgi udziałów albo księgi akcyjnej, nie zwołuje zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, odmawia wyjaśnień osobie powołanej do rewizji lub nie dopuszcza jej do pełnienia obowiązków. Taka sama grzywna grozi członkowi zarządu dopuszczającego do tego, że spółka przez czas dłuższy niż trzy miesiące wbrew prawu lub umowie pozostaje bez rady nadzorczej w należytym składzie.

Daria Stojak

daria.stojak@infor.pl

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).