Do zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością potrzebny rejent

Zbycie udziałów w spółce z o.o. regulują art. 180 i 182 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Art. 180 k.s.h. przewiduje, że zbycia udziału (albo jego części) bądź jego zastawienia należy dokonać w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Nie musimy dokonać sprzedaży bądź darowizny udziałów w formie aktu notarialnego, ale i tak konieczna jest wizyta u notariusza. W jego obecności trzeba bowiem złożyć podpis pod umową. Notariusz sprawdza wtedy tożsamość osób składających podpis.

Wizyta u notariusza nie jest jedynym utrudnieniem przy zbyciu udziałów w spółce z o.o. Chętny do nabycia udziałów powinien przeczytać umowę spółki. Zgodnie z art. 182 par. 1 k.s.h. zbycie udziału (albo jego części), jak również zastawienie można uzależnić od zgody spółki albo ograniczyć w inny sposób. Wymogi te określa umowa spółki - jeśli ona milczy, to oznacza, że sprzedaż, darowizna lub zastaw udziałów nie wymagają zgody spółki.

Inaczej jest, gdy umowa spółki zawiera w tej mierze jakieś regulacje. Możliwe są wtedy dwa wyjścia - obszerna regulacja umowna albo tylko lakoniczne zapisy sprowadzające się do stwierdzenia, że zbycie udziałów wymaga zgody jednego z organów spółki.

W tym drugim przypadku stosuje się regulacje zawarte w art. 182 par. 3 - 5 k.s.h. Zgody udziela na piśmie zarząd spółki. Gdy odmawia zgody na transakcje, to - jeśli istnieją ważne powody do zbycia udziałów - zgodę taką może wydać sąd rejestrowy. W takich sytuacjach wiele zależy od postępowania spółki. Władze spółki mogą w terminie wyznaczonym przez sąd rejestrowy przedstawić innego nabywcę udziałów. W razie braku porozumienia stron co do ceny i terminu jej zapłaty te elementy umowy określa sąd rejestrowy na wniosek wspólnika bądź samej spółki. Jeśli istnieje taka potrzeba, to można zasięgnąć opinii biegłego. Jeśli wskazana przez spółkę osoba nie uiści w wyznaczonym terminie ceny nabycia udziałów, to wspólnik może wtedy swobodnie rozporządzić swoim udziałem.

Spółka może też wyczerpująco uregulować kwestię zgody na zbycie udziałów. Wtedy art. 182 par.3 - 5 k.s.h. jej nie dotyczy, bo odpowiednie postanowienia zawiera umowa spółki.

Regulacje umowy spółki nie muszą być tak skomplikowane. Często jedynie wskazują, że zgodę na zbycie powinno wyrazić zgromadzenie wspólników, a nie zarząd spółki (jak to określa art. 182 par. 3 k.s.h.).

Jeśli umowa spółki ogranicza zbycie udziałów, to odpowiednie klauzule powinny się też znaleźć w umowie zbycia lub zastawu udziałów. Typowa umowa zbycia nie jest skomplikowana. Powinna zawierać dokładne dane spółki, dane obu stron transakcji, jak również klauzule o zgodzie zarządu bądź zgromadzenia wspólników (jeśli są one wymagane). W umowie trzeba też dokładnie określić liczbę zbywanych udziałów, ich wartość nominalną oraz cenę nabycia. Cena nie musi być równa sumie nominalnych wartości udziałów, ale może także być wyższa bądź niższa w zależności od wyceny księgowej udziałów i woli stron.

Kodeks spółek handlowych zawiera też podobne regulacje w stosunku do spółki akcyjnej. Ograniczenia w rozporządzeniu dotyczą głównie akcji imiennych. Pierwszeństwo daje się postanowieniom statutu spółki.

Inny jest też sposób przenoszenia akcji. Dokładne regulacje na ten temat znajdziemy w art. 337 - 339 k.s.h. Obrót akcjami na okaziciela jest natomiast co do zasady swobodny.

Zbycia udziałów można dokonać w formie aktu notarialnego. Nie jest to jednak opłacalne z powodu kosztów taksy notarialnej, której wysokość uzależniona jest od wartości udziałów. Gdy zbycie następuje z zachowaniem formy pisemnej, notariusz jedynie poświadcza podpisy na umowie - opłata wynosi tylko 24,60 zł złotych brutto.

Skuteczne ustanowienie zastawu na udziałach wymaga zawiadomienia o tym fakcie spółki. Informacja o ustanowieniu zastawów musi być także zamieszczona w księdze udziałów. W księdze udziałów powinno się także umieścić wzmiankę o tym, czy zastawnik może wykonywać prawo głosu z udziałów, jeśli taką możliwość przewidują umowa spółki oraz umowa zastawu (art. 187 i 188 k.s.h.).

Jedna ze spółek zastrzega w umowie, że zbycie jej udziałów wymaga zgody zgromadzenia wspólników podjętej w drodze uchwały. Gdy zgromadzenie wspólników nie wypowie się co do możliwości zbycia udziałów w terminie trzech tygodni od dnia przedstawienia mu odpowiedniej propozycji, to wspólnik może swobodnie zbyć udziały według własnego uznania. Wspólnicy określili też w umowie spółki, co się stanie, gdy zgromadzenie wspólników nie godzi się na zbycie udziałów osobie trzeciej. Wówczas pozostali wspólnicy zobowiązani są do odkupienia udziałów od zainteresowanego. Cenę zbycia ustala się na podstawie sporządzonego na tę okazję bilansu spółki.

@RY1@i02/2011/197/i02.2011.197.21000030b.802.jpg@RY2@

Michał Kosiarski, autor prowadzi firmę konsultingową

Michał Kosiarski

autor prowadzi firmę konsultingową

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.).