Przy zwrocie wniosku te same zasady dotyczą zarówno dłużników, jak i wierzycieli

Ważna zmiana prawa upadłościowego i naprawczego weszła w życie 22 grudnia 2010 . Przedmiotem nowelizacji są zagadnienia proceduralne (tzw. przedsąd) związane ze zwrotem wniosków o ogłoszenie upadłości nieodpowiadających wymogom określonym w ustawie lub nienależycie opłaconych (art. 28 prawa upadłościowego i naprawczego - dalej ustawy).

Nowelizacja ma bezpośredni związek z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 10 listopada 2009 r. (P88/08), w którym Trybunał Konstytucyjny uznał, że poprzednie rozwiązania prawne w zakresie zwrotu wniosków o ogłoszenie upadłości dotkniętych brakami formalnymi są niezgodne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Ponadto w poprzednim stanie prawnym przepisy nierówno traktowały dłużnika i wierzyciela. Wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości dotknięty brakami formalnymi podlegał zawsze zwrotowi, niezależnie od tego, czy dłużnik składał go sam, czy też był reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego.

Na taki zwrot wniosku nie przysługiwał żaden środek zaskarżenia. Co więcej, zwrot mógł nastąpić po upływie długiego czasu od jego złożenia. Jedynym wyjściem było ponowne złożenie wniosku. Miało to służyć zdyscyplinowaniu dłużników. Ustawodawca miał również na względzie przyspieszenie procedury ogłaszania upadłości i "zdjęcie" z sądu upadłościowego dodatkowych obowiązków formalno-administracyjnych. Niemniej jednak w tych samych okolicznościach przepisy nierówno traktowały dłużnika i wierzyciela. Jeśli wierzyciel osoba fizyczna działający bez pełnomocnika sam złożył dotknięty brakami formalnymi wniosek o ogłoszenie upadłości, sąd upadłościowy miał obowiązek wezwać go do uzupełnienia lub prawidłowego opłacenia wniosku. Tylko wówczas, gdy wierzyciel był reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego albo wierzyciel był przedsiębiorcą, nieprawidłowy wniosek podlegał zwrotowi na tych samych zasadach jak wniosek dłużnika. Na skutek ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego poprzednie brzmienie art. 28 ust. 1 straciło moc prawną z dniem 16 listopada 2009 r. Powstała zatem luka prawna, którą ustawodawca musiał uzupełnić.

Ostatnia nowelizacja ma na celu wprowadzenie dla dłużników i wierzycieli identycznych zasad w zakresie zwrotu wniosków o ogłoszenie upadłości dotkniętych brakami formalnymi. Wniosek o ogłoszenie upadłości nieodpowiadający wymogom określonym w ustawie lub nienależycie opłacony zostanie zwrócony bez wezwania do uzupełnienia lub opłacenia wniosku, jeżeli został on zgłoszony przez wnioskodawcę reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie z ww. przyczyn wniosek ponownie złożony, odpowiadający wymogom ustawowym i należycie opłacony, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie występuje w razie kolejnego zwrotu z tej samej przyczyny.

Tak więc jedynym kryterium istotnym z punktu widzenia zwrotu nieprawidłowego wniosku będzie fakt reprezentowania wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zaś to, czy wnioskodawca jest dłużnikiem czy wierzycielem i czy jest on przedsiębiorcą, czy podmiotem nieprowadzącym działalności gospodarczej. A zatem, jeżeli wnioskodawca nie będzie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, sąd upadłościowy będzie miał zawsze obowiązek wezwać go do uzupełnienia nieprawidłowego lub nienależycie opłaconego wniosku. Uzupełnienie braków lub opłacenie wniosku w terminie wyznaczonym przez sąd będzie oznaczało, że taki wniosek wywoła skutki od daty jego pierwotnego złożenia, nie zaś od daty uzupełnienia wniosku.

Należy również zwrócić uwagę na pewne przeoczenie ustawodawcy. W ramach tzw. konsumenckiego postępowania upadłościowego nadal nie będzie się stosować przepisów o zwrocie wniosku o ogłoszenie upadłości dotkniętego brakami formalnymi i to nawet wówczas, gdy konsument był reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego (art. 491² par. 1 w zw. z art. art. 28 ust. 1 ustawy). Z uwagi na przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej możliwość reprezentowania konsumenta przez profesjonalnego pełnomocnika wydaje się mało prawdopodobna, niemniej jednak jest realnie możliwa. Nie ma żadnego uzasadnienia, aby w tym przypadku konsument był dodatkowo uprzywilejowany. W ramach omawianej nowelizacji ustawodawca powinien zatem skreślić w art. 491² par. 1 wyłączenie art. 28 ust. 1 ustawy. Wówczas wniosek konsumenta reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika byłby traktowany w taki sam sposób, jak wnioski pozostałych wnioskodawców reprezentowanych przez pełnomocników prawnych. Tymczasem istnieje znowu stan prawny, kiedy dłużnik-konsument jest traktowany w sposób bardziej uprzywilejowany od innego wnioskodawcy w sytuacji, gdy obaj są reprezentowani przez profesjonalnych pełnomocników. Wydaje się zatem, że wyeliminowanie tych niczym nieuzasadnionych różnic w traktowaniu wnioskodawców wymagać będzie ponownej interwencji ustawodawcy.

Nowelizacja ma również głębszy sens, jeśli chodzi o możliwość wprowadzania szczególnych rygoryzmów dla określonego rodzaju postępowania sądowego. Ich wprowadzenie musi być adekwatne do założonego celu, którym są względy ekonomii procesowej. Ponadto nie można w tych samych okolicznościach różnicować sytuacji prawnej podmiotów tego postępowania, bez wprowadzenia dodatkowych uzasadnionych kryteriów (np. reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika). Ustawodawca musi mieć na uwadze, że prawo do sądu może być naruszone nie tylko bezpośrednio, ale również pośrednio wskutek takiego ukształtowania przepisów prawnych, które czynią uruchomienie postępowania nadmiernie utrudnionym. Nie mogą one wpływać negatywnie na uprawnienia strony do obrony jej praw i interesów z punktu widzenia konstytucyjnej zasady proporcjonalności.

Wprowadzenie szczególnych rozwiązań może być uzasadnione, jeśli np. podmiot jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Taką tendencję potwierdza również omawiana tu nowelizacja prawa upadłościowego i naprawczego.

@RY1@i02/2011/011/i02.2011.011.210.006a.001.jpg@RY2@

Paweł Świrski, radca prawny Baker & McKenzie

Paweł Świrski

radca prawny Baker & McKenzie

 

Ustawa z 22 października 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 230, poz. 1509).