Sąd rejestrowy będzie jednak mógł żądać umowy zbycia udziałów

Po każdym wpisaniu zmian do księgi udziałów zarząd spółki z o.o. zobligowany jest przedłożyć sądowi rejestrowemu odpowiednio zaktualizowaną listę wspólników (art. 188 par. 3 kodeksu spółek handlowych). Winna być w niej wymieniona liczba i wartość nominalna udziałów posiadanych przez każdego wspólnika. Niekiedy sądy rejestrowe żądają także przedłożenia umowy zbycia udziałów, na podstawie której dokonano zmiany w księdze udziałów.

Na złożenie nowej listy wspólników do akt rejestrowych spółki z o.o. jej zarząd ma siedem dni od dnia zawiadomienia przez wspólnika o przejściu udziałów (czy też udziału). Lista nie jest jednak wpisywana do rejestru - składa się ją tylko do akt rejestrowych spółki. Wpis do rejestru nowego wspólnika bądź też wspólnika dotychczasowego, który powiększył swój stan posiadania, następuje jedynie wtedy, gdy wspólnik ten na skutek nabycia udziałów reprezentuje co najmniej 10 proc. kapitału zakładowego.

Co trzeba złożyć

Art. 188 par. 3 k.s.h. nie przewiduje jednak, iż zarząd spółki z o.o. winien wraz z nową listą wspólników przedłożyć sądowi rejestrowemu dokumenty potwierdzające dokonaną zmianę. Niezłożenie więc umów zbycia udziałów wraz z nową listą wspólników nie stanowi o niezgodnych z prawem brakach w postępowaniu, których stwierdzenie zobowiązywałoby sąd rejestrowy do ich usunięcia. Tak też zresztą uznał Sąd Najwyższy w uchwale z 22 września 1993 r. (sygn. III CZP 118/93).

Dowody przejścia udziałów zobligowany jest przedłożyć spółce, zgodnie z art. 187 par. 1 k.s.h., jedynie ich nabywca. Ustalenie tego, czy udział skutecznie przeszedł na nabywcę, tj. został nabyty prawidłowo, spoczywa na zarządzie spółki. Nadmienić należy, iż w doktrynie prawa wyrażany jest pogląd, iż wystarczającym dowodem przejścia udziałów jest wyciąg z umowy, w którym nie musi widnieć np. cena ich nabycia.

Jeśliby jednak zarząd spółki z o.o. wraz z nową listą wspólników złożył do sądu dokumenty, z których wynika nieważność czynności prawnej nabycia udziałów - sąd rejestrowy obowiązany jest odmówić przyjęcia nowej listy. Pogląd ten potwierdza także najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym przyznawane są sądom rejestrowym szerokie kompetencje do badania przedłożonych im dokumentów.

Zgodnie natomiast z uchwałą Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2012 r. (sygn. III CZP 22/12), w postępowaniu o wpis w rejestrze przedsiębiorców KRS danych wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, posiadających samodzielnie lub łącznie z innymi co najmniej 10 proc. kapitału zakładowego, sąd rejestrowy może żądać przedstawienia umowy, na podstawie której nastąpiło przeniesienie w tej spółce udziału lub jego części (art. 180 k.s.h.).

W sprawie tej Sąd Najwyższy, uznając argumenty przedstawione przez sąd II instancji, wskazał, iż lista wspólników jest dokumentem prywatnym sporządzonym przez zarząd spółki z o.o., zatem zgodnie z art. 245 w zw. z art. 13 ust. 2 i art. 694¹ - 694⁸ kodeksu postępowania cywilnego jest dowodem tylko tego, że osoby podpisujące ów dokument złożyły oświadczenie zawarte w jego treści. Nie jest zatem dowodem rzeczywistego stanu rzeczy. W związku z tym sąd rejestrowy, który winien także badać podstawy prawne wpisu zmiany składu osobowego spółki, wydając postanowienie o wpisie, nie może i nie powinien opierać się tylko na dokumencie prywatnym.

Sąd Najwyższy uznał, iż sąd rejestrowy jest uprawniony do żądania przedstawienia umowy, na podstawie której nastąpiło przeniesienie udziałów spółki z o.o. lub też części udziału. Czyni to w ramach prowadzonego postępowania rejestrowego w przedmiocie wpisu w rejestrze przedsiębiorców KRS danych wspólników spółki z o.o. posiadających samodzielnie lub łącznie z innymi co najmniej 10 proc. kapitału zakładowego. Wpis winien być bowiem dokonany w oparciu o dokument spełniający wymogi wskazane w k.p.c.

Nowa praktyka

W związku z powołanym wyżej orzeczeniem Sądu Najwyższego wydaje się, że obecna praktyka niektórych sądów rejestrowych domagania się przedstawienia dowodów przejścia udziałów, choć nieznajdująca bezpośredniego oparcia w przepisach prawa, upowszechni się.

Z uwagi na fakt, iż niekiedy strony transakcji pragną zachować jej szczegóły w tajemnicy - może to być znaczne utrudnienie dla nich. Należy jednak pamiętać, że do wniosku o wpis zmiany danych wspólników można dołączyć także np. wyciąg z umowy zbycia udziałów, gdzie cena ich nabycia nie musi być ujawniona. Z punktu widzenia sądu rejestrowego istotne bowiem winny być przede wszystkim postanowienia takiej umowy dotyczące jej stron oraz daty przejścia własności udziałów.

@RY1@i02/2012/196/i02.2012.196.21500070b.802.jpg@RY2@

Piotr Letolc, aplikant adwokacki w Kancelarii RKKW

Piotr Letolc

aplikant adwokacki w Kancelarii RKKW