Jak skutecznie zabezpieczyć swoje roszczenia za pomocą zastawu rejestrowego ustanowionego na udziałach

Zastaw rejestrowy na udziałach w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest w praktyce bardzo często wykorzystywanym rodzajem zabezpieczenia. Chętnie korzystają z niego m.in. banki w odniesieniu do roszczeń z tytułu udzielonych kredytów. Zastaw ten mogą jednak z powodzeniem wykorzystywać także przedsiębiorcy, zabezpieczając wierzytelności przysługujące im z kontraktów handlowych.

Przedsiębiorca, na rzecz którego ma być ustanowiony zastaw na udziałach (zastawnik), powinien zwrócić szczególną uwagę na to, aby w momencie wystąpienia naruszeń zabezpieczanej umowy skutkujących możliwością skorzystania z ustanowionego zabezpieczenia miał on jak najszersze możliwości działania. Powinien móc korzystać zarówno z majątkowych, jak i korporacyjnych uprawnień z zastawianych udziałów.

Prawo głosu

Przed ustanowieniem zastawu niezbędne jest zapoznanie się z umową spółki, której udziały mają być jego przedmiotem. Jeżeli bowiem nie przewiduje ona wykonywania prawa głosu przez zastawnika, będzie ono przysługiwać zastawcy. W tej sytuacji niezbędne jest wcześniejsze dokonanie stosownej zmiany umowy spółki przez przyszłego zastawcę lub zobowiązanie go do tego w umowie zastawu. Klauzula taka może mieć następujące brzmienie:

"Zastawca zapewni, iż nie później niż w terminie 14 dni roboczych od daty zawarcia niniejszej umowy zastawu rejestrowego na udziałach w spółce zgromadzenie wspólników spółki podejmie uchwałę o zmianie jej umowy spółki, umożliwiając w ten sposób zastawnikowi wykonywanie prawa głosu z udziałów, stosownie do postanowień art. 187 par. 2 kodeksu spółek handlowych".

Gdy umowa spółki nie zawiera postanowień przyznających zastawnikowi prawo głosu z zastawianych udziałów, alternatywnym lub dodatkowym zabezpieczeniem zastawnika może być nieodwołalne pełnomocnictwo do wykonywania w imieniu zastawcy prawa głosu z zastawianych udziałów. Pełnomocnictwo to wchodziłoby w życie z chwilą wystąpienia sytuacji uzasadniającej zaspokojenie z zabezpieczenia i pozostawało w mocy przez cały czas jej trwania lub do momentu pełnej spłaty zabezpieczanej wierzytelności.

Zobowiązanie do niedokonywania zmian

Warto zobowiązać zastawcę do niedokonywania bez zgody zastawnika zmian, które pogarszałyby sytuację prawną zastawnika. I to postanowienie powinno obowiązywać aż do momentu uregulowania długu i może mieć następujące brzmienie:

"Do czasu pełnej spłaty zabezpieczonej wierzytelności, bez uprzedniej pisemnej zgody zastawnikaz Zastawca nie dokona zmian treści umowy spółki ani wysokości kapitału zakładowego spółki, jeżeli miałoby to istotny negatywny wpływ na uprawnienia zastawnika na podstawie niniejszej umowy".

Powyższe zobowiązanie zastawcy będzie oczywiście skuteczne jedynie pomiędzy zastawcą a zastawnikiem. W praktyce więc ten pierwszy (o ile uprawniony jest do wykonywania prawa głosu z udziałów) i tak będzie w stanie zmodyfikować umowę spółki. W braku innych sankcji związanych z naruszeniem postanowień umowy zastawu zawartych w zabezpieczanym przezeń kontrakcie, zastawnikowi pozostanie jedynie wypowiedzenie zabezpieczanej umowy (co również należy w niej zastrzec).

Przelew też wskazany

Dodatkowym zabezpieczeniem spłaty należności przysługujących zastawnikowi z tytułu zabezpieczanej wierzytelności może być przelew na jego rzecz wszelkich praw majątkowych z zastawianych udziałów. Umowa zastawu na udziałach powinna definiować prawa majątkowe podlegające przelewowi. Będą to w szczególności prawa do wszelkich dywidend, kwoty płatnej w przypadku umorzenia udziałów, zwrotu ewentualnych dopłat oraz udziału w majątku spółki w przypadku jej likwidacji.

Podobnie jak pełnomocnictwo do wykonywania praw korporacyjnych z zastawionych udziałów, przelew powinien wchodzić w życie w momencie wystąpienia sytuacji uzasadniającej zaspokojenie z zabezpieczenia. W chwili jej ustania powinien za to następować automatyczny zwrotny przelew praw majątkowych na rzecz zastawcy. Poniżej przedstawiamy proponowane brzmienie takiej klauzuli, zakładające wcześniejsze zdefiniowanie praw majątkowych będących przedmiotem przelewu:

"Jako dodatkowe zabezpieczenie spłaty zabezpieczonej wierzytelności oraz ze skutkiem od wystąpienia przypadku zaspokojenia z zabezpieczenia zastawca niniejszym dokonuje na rzecz zastawnika przelewu wszelkich praw majątkowych ("przelew"), a zastawnik niniejszym przelew przyjmuje. Ze skutkiem od dnia ustania przypadku zaspokojenia z zabezpieczenia, z mocy postanowień niniejszej umowy nastąpi zwrotny przelew wszelkich praw majątkowych na zastawcę, bez potrzeby składania dodatkowych oświadczeń przez którąkolwiek ze stron niniejszej umowy.

Z zastrzeżeniem postanowień umowy [tutaj należy opisać umowę, z której wierzytelności zabezpieczone są przez zastaw] w każdym czasie za wyjątkiem trwania przypadku zaspokojenia z zabezpieczenia, wszelkie dywidendy i inne kwoty wynikające z udziałów i praw majątkowych będą wypłacane Zastawcy.

Po wykonaniu przelewu zastawca wyraża zgodę i podejmuje się spowodować, aby wszelkie takie kwoty, w okresie trwania przypadku zaspokojenia z zabezpieczenia, po uregulowaniu stosownych podatków, opłat i innych obciążeń publicznoprawnych, były wypłacane przez spółkę bezpośrednio zastawnikowi".

Pozostałe istotne postanowienia

Warto tak skonstruować umowę zastawu na udziałach, aby pozwalała zastawnikowi zaliczać np. otrzymane dywidendy na poczet spłaty zabezpieczonej wierzytelności. Aby to zastawnikowi zapewnić, umowa ta może otrzymać następujące brzmienie:

"Wszelkie kwoty otrzymane bądź odzyskane na podstawie niniejszej umowy lub praw przyznanych przez nią zastawnikowi będą zaliczane przez zastawnika na poczet spłaty zabezpieczonej wierzytelności. Po zaspokojeniu i pełnej spłacie zabezpieczonej wierzytelności zastawnik wypłaci ewentualną nadwyżkę na rachunek bankowy wskazany przez zastawcę w terminie dziesięciu dni roboczych".

W celu uzyskania pewności, że wszelkie obowiązki nałożone na zastawcę w umowie zastawu na udziałach zostaną wykonane, powinna ona zawierać postanowienie, zgodnie z którym zastawca udzieli zastawnikowi nieodwołalnego pełnomocnictwa do wykonania w swoim imieniu i na swoją rzecz wszelkich czynności, jakich zastawca ma dopełnić zgodnie z kontraktem zastawniczym. Zastawnik miałby możliwość skorzystania z tego pełnomocnictwa w sytuacji, gdy zastawca nie wypełni terminowo swoich zobowiązań. Pełnomocnictwo takie powinno pozostać w mocy aż do pełnej spłaty zabezpieczonej wierzytelności.

@RY1@i02/2012/157/i02.2012.157.21500070a.802.jpg@RY2@

Mateusz Gronau, Kancelaria Gide Loyrette Nouel

Mateusz Gronau

Kancelaria Gide Loyrette Nouel