Weksel jako zabezpieczenie należytego wykonania umowy

Weksel jest formą papieru wartościowego stanowiącego bezwarunkowe zobowiązanie do zapłacenia przez wystawcę lub osobę przez niego wskazaną określonej na wekslu kwoty pieniężnej w wyznaczonym terminie i miejscu. Regulacje dotyczące weksli obowiązują na podstawie przepisów wydanych jeszcze w 1936 r. Podstawowym przepisem regulującym kwestie dotyczące weksli jest ustawa z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz. U. z 1936 r. Nr 37 poz. 282).

Podstawowe pojęcia

Ustawa Prawo wekslowe określa podstawowe definicje związane z wekslem, do których przede wszystkim należy zaliczyć:

● akcept - przyjęcie, akceptacja weksla - czynność polegająca na złożeniu przez trasata podpisu na wekslu i zobowiązanie się do jego zapłaty.

● aval - poręczenie wekslowe.

● avalista - poręczyciel wekslowy "per aval".

● in blanco - weksel nie wypełniony w zakresie wysokości kwoty zobowiązania wekslowego.

● indos - czynność polegająca na przeniesieniu weklsa na inną osobę przez złożenie najczęściej na odwrocie weksla stosownego oświadczenia. Przeniesienie weksla może być dokonane przez indosanta.

● indosant - posiadacz weksla, który przenosi go na drugą osobę poprzez indos.

● indosatariusz - osoba, która stała się posiadaczem weksla poprzez indos.

● inkaso weksla - przedstawienie weksla do zapłaty np. w banku.

● protest - sporządzony przez notariusza akt stwierdzający odmowę zapłaty weksla.

● remitent - osoba na której zlecenie weksel ma zostać zapłacony np. zamawiający, który stał się posiadaczem weksla ustanowionego jako zabezpieczenie wadialne.

● trasant - wystawca weksla trasowanego.

● trasat - osoba, której wystawca weksla trasowanego poleca zapłatę weksla.

Forma pisemna

Weksel musi zostać sporządzony w formie pisemnej. Najczęściej spotykane są weksle wystawione na urzędowym blankiecie jaki można bez problemu nabyć np. w większości banków. Jednakże weksel może zostać spisany również na zwykłej kartce papieru, pismem odręcznym. Istotne jest aby weksel został własnoręcznie podpisany przez osobę posiadającą zdolność do zaciągania zobowiązań w imieniu podmiotu wystawiającego weksel. Ponadto zasadą jest, że każda z osób, która podpisała się na wekslu zaciąga samodzielne zobowiązanie, nawet w sytuacji gdy złoży podpis jako przedstawiciel innej osoby nie będąc umocowanym do działania w jej imieniu. Jeżeli na wekslu znajdują się podpisy osób, niezdolnych do zaciągania zobowiązań wekslowych, podpisy fałszywe, podpisy osób nie istniejących albo podpisy, które z jakiejkolwiek innej przyczyny nie zobowiązują osób, które weksel podpisały lub których nazwiskiem weksel został podpisany, nie uchybia to ważności innych podpisów.

Kwota na jaką opiewa weksel musi zostać wyrażona w pieniądzu. Wysokość zobowiązania wekslowego musi zostać jednoznacznie określona jako jedna suma. W przypadku gdy weksel ma służyć za zabezpieczenie należytego wykonania umowy, zamawiający powinien zastrzec w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, iż wszelkie koszty związane z ustanowieniem zabezpieczenia w postaci weksla z poręczeniem wekslowym banku ponosi wykonawca wnoszący zabezpieczenie.

Własny i trasowany

Ustawa Prawo wekslowe określa dwa podstawowe rodzaje weksli tj. własny i trasowany.

W przypadku wystawiania weksla w charakterze zabezpieczenia należytego wykonania umowy częściej spotykanym jest weksel własny zwany również: suchy, prosty, sola. Wystawca weksla własnego zobowiązuje się w nim, że sam bezwarunkowo zapłaci określoną sumę wekslową na rzecz lub na zlecenie remitenta.

Weksel własny zgodnie z art. 101 Prawa wekslowego powinien zawierać:

● nazwę "weksel" w samym tekście dokumentu, w języku w jakim go wystawiono,

● przyrzeczenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej,

● oznaczenie terminu płatności,

● oznaczenie miejsca płatności,

● nazwisko osoby, na rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana,

● oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla,

● podpis wystawcy weksla.

Za weksel prosty nie jest uważany dokument, któremu brak jednej z wyżej określonych cech. Pewne wyjątki od powyższej reguły przewiduje art. 102 Prawa wekslowego, zgodnie z którym:

● weksel własny bez oznaczenia terminu płatności uważa się za płatny za okazaniem,

● w braku osobnego oznaczenia, miejsce wystawienia weksla uważa się za miejsce płatności,

● weksel własny, w którym nie oznaczono miejsca wystawienia, uważa się za wystawiony w miejscu, podanym obok nazwiska wystawcy.

Weksel trasowany (zwany również ciągnionym, obcym, tratą) zgodnie z art. 1 ustawy Prawo wekslowe zawiera:

● nazwę "weksel" w samym tekście dokumentu, w języku w jakim go wystawiono,

● polecenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej,

● nazwisko osoby, która ma zapłacić (trasat),

● oznaczenie terminu płatności,

● oznaczenie miejsca płatności,

● nazwisko osoby, na rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana,

● oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla,

● podpis wystawcy weksla.

W wekslu ciągnionym trasant (wystawca weksla) poleca osobie trzeciej (trasatowi), aby bezwarunkowo zapłacił określoną kwotę w wyznaczonym terminie i miejscu, na rzecz lub na zlecenie remitenta.

Weksel przedkładany jako zabezpieczenie należytego wykonania umowy powinien być tzw. wekslem in blanco. Weksel in blanco (zarówno własny jak i trasowany) jest nie wypełniony w chwili wystawiania (weksel niezupełny w chwili wystawienia). Brakujące elementy wypełnia remitent, po zaistnieniu okoliczności uprawniających do dokonania uzupełnienia. Wystawca weksla in blanco powinien dla własnego bezpieczeństwa zawierać z remitentem deklarację wekslową, która stanowi treść porozumienia, co do okoliczności wypełnienia weksla. Deklaracja wekslowa powinna zawierać co najmniej:

● warunki, od spełnienia których zależy prawo uzupełnienia weksla,

● określenie kwoty, na którą weksel może być wypełniony,

● określenie terminu płatności weksla.

Prawo wekslowe nie określa formy porozumienia wekslowego. Brak deklaracji wekslowej nie jest warunkiem ważności weksla. Ułatwia jedynie przeprowadzenie dowodu, czy weksel in blanco został wypełniony zgodnie z zawartym porozumieniem. Najczęściej elementem pozostawionym do wypełnienia w wekslu in blanco jest kwota zobowiązania wekslowego.

Poręczenie banku

Ustawa Prawo zamówień publicznych wymaga aby weksel składany jako zabezpieczenie należytego wykonania umowy był z poręczeniem wekslowym banku. Poręczenie wekslowe (aval) banku musi obejmować całość sumy wekslowej. Niewątpliwie wprowadzenie wymogu aby składane weksle były poręczone przez bank, zwiększa koszty ustanowienia tej formy zabezpieczenia. Z drugiej jednak strony wiarygodność i potencjał finansowy banku zwiększa bezpieczeństwo zapłaty wymaganej wierzytelności, jaką zabezpiecza weksel. Avalista (poręczyciel - wobec wymogu ustawy Prawo zamówień publicznych musi to być bank lub spółdzielcza kasa oszczędnościowo - kredytowa) odpowiada za weksel tak samo jak avalant, czyli ten, za którego weksel jest poręczony. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 1 prawa wekslowego, ten kto weksel wystawił, poręczył, odpowiada wobec jego posiadacza solidarnie. Wierzyciel ma pełne prawo wyboru osoby odpowiedzialnej za zapłatę weksla. Zatem jeżeli bank poręcza za wystawcę weksla własnego odpowiada za jego zapłacenie tak jak wystawca.

Zgodnie z art. 31 Prawa wekslowego, poręczenie umieszcza się na wekslu lub na jego przedłużku. Nieważnym jest poręczenie umieszczone na innym dokumencie niż weksel którego dotyczy. Poręczenie oznacza się wyrazem "poręczam" lub innym zwrotem równoważnym np. "per aval", "ręczę". Ustanowione poręczenie powinno wskazywać za kogo je wydano. W przypadku braku takiego wskazania uważa się, że poręczenia udzielono wystawcy weksla. Koniecznym jest aby poręczyciel złożył podpis na wekslu. Bank pełniąc rolę poręczyciela wekslowego, najprawdopodobniej będzie sporządzał deklarację wekslową, określającą sposób wypełnienia weksla.

Sposób przechowywania

Weksel jako papier wartościowy powinien być właściwie zabezpieczony przed dostępem osób nieuprawnionych. Zamawiający otrzymując weksel powinien zapewnić jego bezpieczne przechowywanie do czasu jego zwrócenia wykonawcy tj. do momentu wykonania zobowiązań jakie weksle zabezpiecza. Zgodnie z tym weksle powinny być przechowywane w pomieszczeniach służących do przechowywania wartości pieniężnych (np. kasa zamawiającego), wyposażonych w odpowiednie urządzenia techniczne podnoszące stopień zabezpieczenia tych pomieszczeń.

Z chwilą wygaśnięcia zobowiązań jakie zabezpieczał weksel, remitent (zamawiający, który otrzymał weksel jako zabezpieczenie należytego wykonania umowy) zwraca weksel wystawcy, kwitując na jego odwrocie odbiór sumy wekslowej lub przyjmując pokwitowanie jego zwrotu w przypadku gdy nie zaszła konieczność realizacji zobowiązania wekslowego.

Kwota na jaką opiewa weksel musi zostać wyrażona w pieniądzu. Wysokość zobowiązania wekslowego musi zostać jednoznacznie określona jako jedna suma

Paulina Bielewicz

Elżanowski Cherka & Wspólnicy kancelaria prawna sp. Komandytowa

Podstawa prawna:

Ustawa z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz. U. z 1936 r. Nr 37 poz. 282).

Ustawa z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (tekst jednolity; Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759 z późn. zm.),