Jakie obowiązki ma osoba fizyczna prowadząca działalność audytorską

Mimo że liczba osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w zakresie badania sprawozdań finansowych z roku na rok maleje, nadal jest to najliczniejsza grupa firm audytorskich. Stanowi ona około 60 proc. wszystkich podmiotów.

W myśl obowiązujących przepisów podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych może być wyłącznie jednostka, w której czynności rewizji finansowej wykonują biegli rewidenci. Ponadto musi być ona wpisana na listę podmiotów uprawnionych i prowadzić działalność w formie przewidzianej ustawą o biegłych rewidentach. Jedną z nich jest właśnie działalność gospodarcza prowadzona przez biegłego rewidenta we własnym imieniu i na własny rachunek.

Wpis na listę podmiotów

Aby pojawić się na liście podmiotów audytorskich, do Krajowej Rady Biegłych Rewidentów (00-175 Warszawa, al. Jana Pawła II 80) trzeba złożyć wniosek z udokumentowanymi danymi określonymi w przepisach. W przypadku działalności gospodarczej prowadzonej przez biegłego rewidenta we własnym imieniu i na własny rachunek należy skorzystać z dostępnego na stronie internetowej (www.kibr.org.pl) wzoru formularza P1. Stanowi on załącznik do komunikatu nr 13/2009 Krajowej Rady Biegłych Rewidentów (KRBR) z 1 czerwca 2009 r. Ponadto konieczne jest wniesienie opłaty.

Rada po otrzymaniu wniosku podejmuje uchwałę o wpisie, którą doręcza Komisji Nadzoru Audytowego (KNA). Podmiot pojawia się na liście, gdy KNA nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały. Po jej uprawomocnieniu dane podmiotu zamieszczane są w wykazie prowadzonym w formie elektronicznej na stronie internetowej samorządu (www.kibr.org.pl).

Obowiązkowe OC

Działalności audytorskiej nie można prowadzić bez wykupienia polisy ubezpieczeniowej. Obowiązek ten wynika z art. 50 ust. 1 ustawy o biegłych rewidentach. Wymaga on, by firma uprawniona do badania sprawozdań finansowych miała ważną umowę OC z tytułu wykonywania czynności rewizji finansowej od dnia wpisania do dnia skreślenia z listy.

Przy tym polisy nie można zawrzeć po dacie, w której powinna ona obowiązywać. Przepisy ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 205, poz. 1210 z późn. zm.), które weszły w życie 11 lutego tego roku, wykluczają możliwość wykupienia umowy ubezpieczenia wstecz.

Tymczasem podmiot ubiegający się o wpis na listę firm audytorskich nie ma możliwości samodzielnego ustalenia momentu faktycznego pojawienia się w rejestrze firm audytorskich. Wynika to z tego, że proces ten - jak to zostało wcześniej opisane - jest złożony. Oczywiście ubezpieczenie można wykupić wcześniej, tj. między datą podjęcia uchwały a datą jej uprawomocnienia. Należy jednak określić precyzyjnie datę, od jakiej musi obowiązywać ochrona ubezpieczeniowa (musi to być dokładnie dzień wpisu). Warto też pamiętać, że niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy OC powoduje skreślenie z listy.

Informacje na temat dokładnej daty wpisu na listę podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych dostępne są na stronie samorządu biegłych rewidentów (www.kibr.org.pl, zakładka: Uprawomocnianie się uchwał o wpisie na listę).

Pamiętać należy, że o wykupie obowiązkowej polisy OC, a także o jej zmianie firma audytorska musi poinformować KRBR. Ma na to 30 dni kalendarzowych od jej zawarcia. Wynika to z uchwały nr 840/11/2012 Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z 7 lutego 2012 r. Załącznik do niej stanowi wzór zgłoszenia. Informacje trzeba przekazać również w przypadku wcześniejszego wypowiedzenia umów. Przy czym podmioty uprawnione do badania sprawozdań finansowych muszą ją złożyć w ciągu 14 dni od tego zdarzenia.

Poddanie się kontroli

Podmioty audytorskie mają też inne obowiązki, których niewypełnienie może się wiązać ze skreśleniem z listy podmiotów. Należy do nich zapłata rocznej opłaty z tytułu nadzoru. Co roku jej wysokość jest określana przez KRBR. Nie może być ona większa niż 2 proc. rocznych przychodów z tytułu wykonywania czynności rewizji finansowej, jednak nie mniejsza niż 20 proc. przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego przez prezesa GUS za poprzedni rok kalendarzowy.

Ponadto utratę uprawnień może spowodować niepoddanie się kontroli przestrzegania przepisów i procedur, związanych z wykonywaniem czynności rewizji finansowej oraz działalności. W tym zakresie ustawa o biegłych rewidentach dzieli podmioty audytorskie na dwie grupy.

Te, które wykonują czynności rewizji finansowej w jednostkach zainteresowania publicznego (np. spółki giełdowe, zakłady ubezpieczeń, banki) oraz pozostałe. W pierwszym przypadku kontrola musi być przeprowadzana nie rzadziej niż raz na trzy lata. W drugim przypadku działania muszą zostać dokonane co najmniej raz na sześć lat.

Roczny plan weryfikacji spółek audytorskich przez Krajową Komisję Nadzoru publikowany jest na stronie internetowej KRBR (www.kibr.org.pl). Nie oznacza to jednak, że poza opublikowanym planem nie mogą być skontrolowane inne podmioty. Krajowa Komisja Nadzoru (organ samorządu biegłych rewidentów) zgodnie z przepisami może zlecić pozaplanowe kontrole. W razie powzięcia informacji o nieprawidłowościach kontrole może też przeprowadzać pracownik Ministerstwa Finansów upoważniony przez Komisję Nadzoru Audytowego (organ nadzoru publicznego).

W zależności od wykrytych nieprawidłowości Krajowa Komisja Nadzoru może zalecić ich usunięcie lub złożyć wniosek o nałożenie kary do Krajowej Rady Biegłych Rewidentów. Na podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych może zostać nałożona kara pieniężna w wysokości nieprzekraczającej 10 proc. przychodów osiągniętych w poprzednim roku obrotowym z wykonania czynności rewizji finansowej, nie wyższa niż 250 tys. zł. Inne kary to: orzeczenie zakazu wykonywania działalności rewizyjnej na okres od sześciu miesięcy do trzech lat, a nawet skreślenie z listy firm audytorskich. Istotną dolegliwością może być również podanie do publicznej wiadomości informacji o stwierdzonych nieprawidłowościach i nałożonych karach.

Analogiczne kary mogą być nakładane na podmioty audytorskie po kontroli Komisji Nadzoru Audytowego. W tym przypadku KNA wydaje decyzję administracyjną.

Przekazanie sprawozdań

Utratę prawa do badania może spowodować brak wypełnienia obowiązku sprawozdawczego wobec KRBR. W ciągu dwóch miesięcy po upływie roku kalendarzowego podmioty audytorskie muszą złożyć informacje o prowadzonej działalności. Taki obowiązek wynika z art. 49 ust. 3 ustawy o biegłych rewidentach. Przepis ten dokładnie określa dane, które podlegają przekazaniu. Dotyczą one m.in. podmiotów, w których przeprowadzono poszczególne czynności rewizji finansowej. Trzeba podać ich nazwy, siedziby oraz formy organizacyjno-prawne. Wskazuje się też podstawowe dane o biegłych rewidentach (imię, nazwisko, numer biegłego rewidenta w rejestrze) wykonujących w nich czynności oraz daty i rodzaje wydanych opinii i raportów.

Sprawozdanie składa się na formularzu P11, który stanowi załącznik do komunikatu nr 22/2009 KRBR z 13 października 2009 r. Jest on dostępny na stronie samorządu.

Jeśli firma nie przekaże sprawozdania w terminie lub będzie ono niekompletne albo wypełnione na niewłaściwym formularzu, wówczas czeka ją postępowanie wyjaśniające. Gdy podmiot w dalszym ciągu nie dopełnia ustawowego wymogu przekazania radzie sprawozdania, rada przeprowadza postępowanie administracyjne. Jego skutkiem, jak już zostało to wspomniane, może być nawet skreślenie podmiotu audytorskiego z listy.

Publikacja danych

Takich konsekwencji nie pociąga za sobą niewykonanie obowiązku publikacji danych na temat działalności na stronie internetowej.

Obowiązek ten dotyczy jednak podmiotów uprawnionych, wykonujących czynności rewizji finansowej w jednostce zainteresowania publicznego. Podmioty te muszą zamieścić na swojej stronie internetowej sprawozdania w ciągu trzech miesięcy od zakończenia roku obrotowego. Zakres danych zawiera art. 88 pkt 1 ustawy o biegłych rewidentach.

Należy ujawnić m.in.:

● opisu struktury własności i zarządzania,

● opisu systemu wewnętrznej kontroli oraz oświadczenie zarządu na temat skuteczności jego funkcjonowania,

● wykazu jednostek zainteresowania publicznego, dla których wykonywały badanie w poprzednim roku obrotowym.

1500 zł to opłata za wpis na listę podmiotów audytorskich w 2012 r.

PRZYKŁADY

1 Czy przepisy dopuszczają możliwość rozwiązania umowy o usługę rewizji finansowej

Tę kwestię reguluje art. 66 ust. 7 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.). Rozwiązanie umowy z podmiotem audytorskim jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy istnieje do tego uzasadniona podstawa. Takiej uzasadnionej podstawy nie stanowią jednak różnice poglądów w sprawie stosowania zasad rachunkowości lub standardów rewizji finansowej. Zwłoka w zapłacie jest więc wystarczającym powodem do rozwiązania umowy.

Konieczne jest w takiej sytuacji poinformowanie o rozwiązaniu umowy Komisji Nadzoru Audytowego zarówno przez kierownika badanej jednostki (np. zarząd), w której przeprowadzane są czynności, jak i przez podmiot uprawniony do rewizji finansowej. Można to uczynić na przygotowanym w tym celu i rekomendowanym przez komisję formularzu. Jest on dostępny na stronie internetowej resortu finansów: www.mf.gov.pl.

2 Jak zmienić dane zawarte w rejestrze podmiotów uprawnionych do badań

Każda zmiana danych objętych rejestrem podmiotów audytorskich podlega pisemnemu zgłoszeniu. Dane te są wymienione w art. 53 ust. 3 ustawy o biegłych rewidentach i obejmują m.in. dane dotyczące adresu, formy działalności właścicieli lub wspólników, członków zarządu oraz członków organów nadzorczych. Wymóg zgłoszenia zmian dotyczy też informacji o członkostwie w sieci oraz informacji o jednostkach powiązanych z podmiotem uprawnionym do badania.

Zgodnie z interpretacją KRBR, zawartą w komunikacie nr 11/2012 z 3 kwietnia 2012 r., jednostkami powiązanymi są też te, które wykonują podwykonawstwa. Oznacza to, że o zawarciu takiej umowy obie jej strony muszą poinformować samorząd w ciągu 30 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia. Z kolei aktualizacja tych i pozostałych danych objętych listą może nastąpić na druku (formularz 2) dostępnym na stronie internetowej www.kibr.org.pl.

3 Jakie obowiązki podczas kontroli musi spełnić firma wpisana na listę

Zasady i tryb przeprowadzania kontroli reguluje rozporządzenie ministra finansów z 15 stycznia 2010 r. w sprawie kontroli wykonywania zawodu przez biegłych rewidentów i działalności podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych (Dz.U. nr 16, poz. 83). Natomiast w przeprowadzanych czynnościach kontrolnych muszą uczestniczyć co najmniej dwie osoby, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia. Dotyczy to kontrolerów, wizytatorów lub pracowników Ministerstwa Finansów.

Zgodnie z przepisami wykonawczymi w trakcie kontroli osoba ją prowadząca powinna mieć zapewnione warunki i środki umożliwiające sprawne wykonywanie czynności, a w szczególności:

● dokumenty i ich kserokopie sporządzone na potrzeby kontroli,

● pomoc techniczną w zakresie uzasadnionym potrzebami kontroli,

● w miarę możliwości samodzielne pomieszczenie i miejsce do przechowywania dokumentów.

Z przeprowadzonej kontroli, w terminie 30 dni od jej zakończenia, powinien zostać sporządzony protokół kontroli, który jest przekazywany kontrolowanemu. W ciągu 14 dni podmiot ten może złożyć zastrzeżenia do protokołu.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (Dz.U. nr 77, poz. 649 z późn. zm.).