Sąd wyznacza likwidatora spółki niezależnie od jej właścicieli

Co do zasady likwidatorami spółki jawnej są wszyscy wspólnicy. Mogą oni jednak w drodze uchwały ustanowić likwidatorami tylko niektórych spośród siebie bądź też w ogóle powierzyć tę rolę osobom trzecim. Uchwała wymaga jednomyślności, chyba że umowa spółki zawiera odmienne postanowienia. Powyższe reguły nie obowiązują, gdy likwidatora wyznacza sąd rejestrowy (czyli sąd rejonowy - sąd gospodarczy właściwy dla siedziby spółki). Może on wyłonić likwidatorów zarówno z grona wspólników (ale tylko niektórych), jak i spoza niego - po spełnieniu dwóch przesłanek: zaistnieniu ważnych powodów oraz złożeniu odpowiedniego wniosku przez wspólnika bądź kogoś mającego w tym interes prawny. Sąd nie jest jednak związany treścią wniosku. Oznacza to, że może nie uwzględnić zaproponowanej kandydatury do objęcia funkcji likwidatora.

Prawo sądu do ustanawiania likwidatorów ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Umową spółki ani uchwałą wspólników nie sposób zatem modyfikować tej zasady. Podkreślenia wymaga również to, że sądowi wolno wyznaczyć likwidatora, mimo że wspólnicy już takowego wybrali. Ponadto istnieje ewentualność odwołania przez sąd likwidatora powołanego uchwałą wspólników i zastąpienia go inną osobą, oczywiście wskazaną - w trybie przymusowym - przez sąd. Poza tym sąd może wymienić niektórych likwidatorów spośród tych powołanych przez wspólników.

Wpisanie do rejestru likwidatorów ustanowionych przez sąd następuje z urzędu. Co za tym idzie, nie jest wymagany wniosek, a sąd sam dokonuje wpisu likwidatorów przez siebie wybranych.

Rangę powodów, które skłoniły wspólników lub innych wnioskodawców do wystąpienia o ustanowienie likwidatora, ocenia sąd rejestrowy. Następuje to z uwzględnieniem całokształtu okoliczności danej sprawy. Kodeks spółek handlowych nie zawiera katalogu owych powodów. Żadnych wskazówek w tej kwestii nie dostarcza również orzecznictwo. Wydaje się jednak, że można do nich zaliczyć m.in.: podjęcie działalności konkurencyjnej przez uczestnika spółki, jego długotrwałą chorobę, konflikt między wspólnikami czy wyjazd za granicę. Poza wspólnikami osobami zainteresowanymi w ustanowieniu likwidatora przez sąd są: wierzyciel spółki, wierzyciel osobisty wspólnika, syndyk, współmałżonek wspólnika, osoba wskazana przez spadkobierców wspólnika, a co do zaległości podatkowych - Skarb Państwa.

Z ważnych przyczyn sąd fakultatywnie odwołuje likwidatora - z urzędu bądź na wniosek wspólnika lub osoby mającej interes prawny. Wniosek ten może dotyczyć zarówno likwidatora powołanego przez wspólników, jak i ustanowionego przez sąd. Dobrymi motywami wniosku są np.: choroba likwidatora, rozpoczęcie nowych, niewymaganych do zakończenia działalności podmiotu, interesów, narażenie spółki na szkodę, utrata zdolności do czynności prawnych, brak wystarczających kwalifikacji, trwały konflikt ze wspólnikami utrudniający lub wręcz uniemożliwiający zakończenie procesu likwidacji czy podjęcie przez niego działalności konkurencyjnej. Lista osób mających interes prawny w wystąpieniu z wnioskiem o odwołanie likwidatora jest tożsama z tą, która określa podmioty mające prawo do wystąpienia z wnioskiem o jego powołanie. Natomiast odwołać likwidatora wyznaczonego przez sąd wolno tylko sądowi (przy czym nie ma on kompetencji, aby z urzędu powołać nowych likwidatorów, konieczny jest tu zatem wniosek uprawnionych osób oraz zaistnienie ważnych powodów jego złożenia). Wykreślenie likwidatorów odwołanych przez sąd rejestrowy (a nie przez wspólników) następuje z urzędu. Norma art. 73 k.s.h. stanowiąca o sądowym odwołaniu likwidatora ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Nie można więc w umowie spółki ustalić innych zasad niż przewidziane cytowanym przepisem.

Anna Borysewicz

adwokat prowadzący kancelarię w Płocku

Podstawa prawna

Art. 71 oraz 73 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Art. 694² ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Art. 2 ust. 1 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 ze zm.).