Uprawnienia akcjonariusza na walnym zgromadzeniu

Akcjonariuszem w spółce akcyjnej jest posiadacz akcji tej spółki i tym samym podmiot jej praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa i ze statutu spółki. Za akcjonariusza - wobec spółki - uznaje się tylko taką osobę, która jest wpisana do księgi akcyjnej lub jest posiadaczem akcji na okaziciela.

Zawiązać spółkę akcyjną może jedna albo więcej osób, przy czym spółka akcyjna nie może być zawiązana wyłącznie przez jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Założycielami i akcjonariuszami mogą być zatem osoby fizyczne, osoby prawne oraz spółki osobowe, gdyż te ostatnie mogą - zgodnie z art. 8 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) - we własnym imieniu m.in. nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Spółka akcyjna może być także zawiązana przez spółkę w organizacji, gdyż także ona może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania (art. 11 k.s.h.). Akcjonariuszem spółki akcyjnej nie może być z kolei spółka cywilna, przy czym jej wspólnicy mogą objąć akcje na współwłasność łączną.

Majątkowe i korporacyjne

Ogół praw przysługujących akcjonariuszom spółki dzieli się na uprawnienia majątkowe oraz uprawnienia korporacyjne (organizacyjne). Do tej pierwszej grupy można zaliczyć prawo do udziału w zysku (art. 347 k.s.h.), prawo poboru, czyli prawo pierwszeństwa w objęciu nowych akcji (art. 433 k.s.h.), prawo do udziału w masie likwidacyjnej (art. 474 k.s.h.) oraz prawo do rozporządzania akcjami (art. 337 k.s.h.).

Z kolei prawa korporacyjne to: prawo do udziału w walnym zgromadzeniu (art. 406 k.s.h.), prawo wyboru członków rady nadzorczej (art. 385 k.s.h.), prawo do zwoływania walnego zgromadzenia (art. 400 k.s.h.), prawo do zaskarżania uchwał walnego zgromadzenia (art. 422 i 425 k.s.h.), prawo do informacji (art. 428 k.s.h.), prawo przeglądania księgi akcyjnej (art. 341 par. 7 k.s.h.), prawo do otrzymania od spółki dokumentu akcji (art. 328 par. 5 k.s.h.). Oczywiście z prawem do udziału w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy związane są także liczne inne uprawnienia: prawo do umieszczenia określonych spraw w porządku obrad (art. 400 k.s.h.), prawo do głosu (art. 352 k.s.h.) czy prawo do żądania tajności głosowania (art. 420 k.s.h.).

W niniejszym artykule zostaną omówione te uprawnienia korporacyjne akcjonariuszy, które są przez nich realizowane podczas walnego zgromadzenia.

Najważniejszy organ

Walne zgromadzenie akcjonariuszy (WZA) jest najwyższym organem spółki akcyjnej. Jego główną funkcją jest podejmowanie uchwał w sprawach przewidzianych statutem spółki. Akcjonariusze mogą podejmować decyzje tylko na WZA.

Walne zgromadzenie:

wrozpatruje i zatwierdza sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdanie finansowe za ubiegły rok obrotowy,

wudziela absolutorium poszczególnym członkom organów spółki (ale nie organom) z wykonania przez nich obowiązków,

wpodejmuje postanowienia dotyczące roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przy zawiązaniu spółki lub sprawowaniu zarządu albo nadzoru,

wdecyduje o zbyciu lub wydzierżawieniu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części i o ustanowieniu na nich ograniczonego prawa rzeczowego,

wdecyduje o nabyciu i zbyciu nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości, chyba że statut stanowi inaczej,

wemituje obligacje zamienne, obligacje z prawem pierwszeństwa i warranty subskrypcyjne,

wma prawo nabywania (w określonych przypadkach) własnych akcji,

wrozstrzyga o użyciu kapitału zapasowego i rezerwowego,

wzawiera między spółką dominującą a spółką zależną umowę przewidującą zarządzanie spółką zależną lub przekazanie zysku przez taką spółkę.

Ponadto uchwała WZA jest konieczna w przypadku zawarcia umowy o nabycie dla spółki jakiegokolwiek mienia, za cenę przewyższającą jedną dziesiątą wpłaconego kapitału zakładowego, od założyciela lub akcjonariusza albo dla spółki lub spółdzielni zależnej od założyciela lub akcjonariusza spółki, zawartej przed upływem dwóch lat od dnia zarejestrowania spółki.

Wyróżniamy dwa rodzaje WZA: zwyczajne i nadzwyczajne.

Zwyczajne walne zgromadzenie jest obligatoryjne i ma miejsce raz w roku. Powinno się odbyć w terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego. Przedmiotem jego obrad jest:

wrozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy,

wpowzięcie uchwały o podziale zysku albo o pokryciu straty,

wudzielenie członkom organów spółki absolutorium z wykonania przez nich obowiązków.

Przedmiotem zwyczajnego WZA mogą być również inne sprawy, w szczególności rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego grupy kapitałowej w rozumieniu przepisów o rachunkowości.

Nadzwyczajne WZA zwołuje się w przypadkach określonych w przepisach k.s.h. lub w statucie, a także gdy organy lub osoby uprawnione do zwoływania walnych zgromadzeń uznają to za wskazane.

Udział w WZA

Jednym z najważniejszych praw przysługującym akcjonariuszom jest prawo do udziału w walnym zgromadzeniu spółki. Prawo uczestniczenia w WZA mają także członkowie zarządu i rady nadzorczej spółki.

Prawo do uczestniczenia w WZA spółki niepublicznej mają uprawnieni z akcji imiennych i świadectw tymczasowych oraz zastawnicy i użytkownicy, którym przysługuje prawo głosu, jeżeli zostali wpisani do księgi akcyjnej co najmniej na tydzień przed odbyciem WZA. [przykład 1]

Akcje na okaziciela dają prawo uczestniczenia w WZA spółki niepublicznej, jeżeli dokumenty akcji zostaną złożone w spółce co najmniej na tydzień przed terminem tego zgromadzenia i nie będą odebrane przed jego ukończeniem. Zamiast akcji może być złożone zaświadczenie wydane na dowód złożenia akcji u notariusza, w banku lub firmie inwestycyjnej mających siedzibę lub oddział na terytorium Unii Europejskiej lub państwa będącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wskazanych w ogłoszeniu o zwołaniu WZA. W zaświadczeniu wskazuje się numery dokumentów akcji i stwierdza, że dokumenty akcji nie będą wydane przed zakończeniem WZA.

Prawo uczestniczenia w WZA spółki publicznej mają tylko osoby będące akcjonariuszami spółki na szesnaście dni przed datą WZA (dzień rejestracji uczestnictwa w walnym zgromadzeniu - record date). Dzień rejestracji uczestnictwa w WZA jest jednolity dla uprawnionych z akcji na okaziciela i akcji imiennych. Uprawnieni z akcji imiennych i świadectw tymczasowych oraz zastawnicy i użytkownicy, którym przysługuje prawo głosu, mają prawo uczestniczenia w WZA spółki publicznej, jeżeli są wpisani do księgi akcyjnej w dniu rejestracji uczestnictwa w WZA.

Akcje na okaziciela mające postać dokumentu dają prawo uczestniczenia w WZA spółki publicznej, jeżeli dokumenty akcji zostaną złożone w spółce nie później niż w dniu rejestracji uczestnictwa w walnym zgromadzeniu i nie będą odebrane przed zakończeniem tego dnia. Zamiast akcji może być złożone zaświadczenie wydane na dowód złożenia akcji u notariusza, w banku lub firmie inwestycyjnej mających siedzibę lub oddział na terytorium Unii Europejskiej lub państwa będącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wskazanych w ogłoszeniu o zwołaniu WZA. W zaświadczeniu wskazuje się numery dokumentów akcji i stwierdza, że dokumenty akcji nie będą wydane przed upływem dnia rejestracji uczestnictwa w WZA.

W przypadku gdy akcjonariusz spółki publicznej posiada zdematerializowane akcje na okaziciela, na jego żądanie zgłoszone nie wcześniej niż po ogłoszeniu o zwołaniu WZA i nie później niż w pierwszym dniu powszednim po dniu rejestracji uczestnictwa w WZA, podmiot prowadzący rachunek papierów wartościowych wystawia imienne zaświadczenie o jego prawie uczestnictwa w WZA.

Dzień rejestracji

Koniec dnia rejestracji (record date) jest dla spółek publicznych chwilą ostatecznego ustalenia podmiotów uprawnionych do uczestniczenia w WZA. Po tym terminie akcjonariusz może odebrać akcje ze spółki albo od podmiotu, gdzie zostały zdeponowane i swobodnie nimi obracać. Po rekord date zbycie akcji jest więc prawnie skuteczne, a na nabywcę przechodzi własność akcji. Jednak do uczestniczenia w obradach WZA uprawniony będzie w takim przypadku zbywca, bo to on był osobą uprawnioną w dniu rejestracji. [przykład 2]

Komunikacja elektroniczna

Statut spółki może dopuszczać udział w walnym zgromadzeniu przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, co obejmuje w szczególności: transmisję obrad WZA w czasie rzeczywistym, dwustronną komunikację w czasie rzeczywistym, w ramach której akcjonariusze mogą wypowiadać się w toku obrad walnego zgromadzenia, przebywając w miejscu innym niż miejsce obrad WZA, a także wykonywanie osobiście lub przez pełnomocnika prawa głosu przed lub w toku WZA. W przypadku gdy statut dopuszcza udział w WZA przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, udział akcjonariuszy w zgromadzeniu może podlegać jedynie wymogom i ograniczeniom, które są niezbędne do identyfikacji akcjonariuszy i zapewnienia bezpieczeństwa komunikacji elektronicznej.

Mogą także zwołać

Zwyczajne walne zgromadzenie jest zwoływane przez zarząd spółki. W niektórych przypadkach uprawnienie to przysługuje radzie nadzorczej. Akcjonariusze reprezentujący co najmniej połowę kapitału zakładowego lub co najmniej połowę ogółu głosów w spółce mogą natomiast zwołać nadzwyczajne walne zgromadzenie. Wyznaczają wtedy przewodniczącego tego zgromadzenia. Należy zauważyć, że z uprawnienia tego akcjonariusze większościowi nie mogą skorzystać w celu zwołania zwyczajnego WZA, nawet jeżeli w wymaganym terminie nie uczyni tego zarząd czy rada nadzorcza.

Do zwołania nadzwyczajnego WZA może także dojść w wyniku żądania jego zwołania kierowanego do zarządu przez akcjonariuszy mniejszościowych, reprezentujących co najmniej jedną dwudziestą kapitału zakładowego. Mogą oni jednocześnie żądać umieszczenia określonych spraw w porządku obrad tego zgromadzenia. Żądanie zwołania nadzwyczajnego WZA należy złożyć zarządowi na piśmie lub w postaci elektronicznej. Gdy zarząd pomimo przedstawionego żądania akcjonariuszy mniejszościowych nie zwoła WZA w dwa tygodnie od przedstawienia żądania, wnioskodawcy mogą zwrócić się o upoważnienie do jego zwołania do sądu rejestrowego.

Statut spółki może upoważnić do żądania zwołania nadzwyczajnego WZA akcjonariuszy reprezentujących mniej niż jedną dwudziestą kapitału zakładowego.

Prawo głosu

Z prawem uczestniczenia w WZA ściśle wiąże się prawo głosu.

Akcja daje prawo do jednego głosu na WZA. Akcjonariusz może przy tym głosować odmiennie z każdej z posiadanych akcji.

Prawo głosu przysługuje od dnia pełnego pokrycia akcji, chyba że statut stanowi inaczej. Statut może przy tym ograniczyć prawo głosu akcjonariuszy dysponujących powyżej jednej dziesiątej ogółu głosów w spółce. Do liczby głosów, jakimi dysponuje akcjonariusz, dolicza się głosy przysługujące mu jako zastawnikowi lub użytkownikowi

lub na podstawie innego tytułu prawnego. Ograniczenie może również dotyczyć innych osób, dysponujących prawem głosu jako zastawnik, użytkownik lub na podstawie innych tytułów prawnych. Ograniczenie to może dotyczyć wyłącznie wykonywania prawa głosu z akcji przekraczających limit głosów określony w statucie. Statut może przewidywać także kumulację głosów należących do akcjonariuszy, między którymi istnieje stosunek dominacji lub zależności w rozumieniu niniejszej lub odrębnej ustawy, a także określać zasady redukcji głosów. W takim przypadku do głosów z akcji spółki dominującej dolicza się głosy z akcji spółki lub spółdzielni zależnej. [przykład 3]

Należy pamiętać, że w spółce mogą istnieć akcje uprzywilejowane. Akcje uprzywilejowane, z wyjątkiem akcji niemych, powinny być imienne. Uprzywilejowanie może dotyczyć w szczególności prawa głosu. W takim przypadku jednej akcji można przyznać nie więcej niż dwa głosy. Uprzywilejowanie w zakresie prawa głosu nie dotyczy spółki publicznej.

Akcja niema jest to akcja w spółce akcyjnej uprzywilejowana w zakresie dywidendy, wobec której wyłączone zostało prawo głosu. Akcja taka nie daje więc akcjonariuszowi prawa do głosowania na WZA. W jednym przypadku k.s.h. dopuszcza jednak możliwość wykonywania prawa głosu z akcji niemej. Dotyczy to głosowania przy podejmowaniu uchwały o istotnej zmianie przedmiotu działalności spółki. W takim przypadku każda akcja, a więc także akcja niema, ma jeden głos bez przywilejów lub ograniczeń.

Droga korespondencyjna

Akcjonariusz spółki publicznej może oddać głos na walnym zgromadzeniu drogą korespondencyjną, jeżeli przewiduje to regulamin WZA. Głosować korespondencyjnie można jedynie na specjalnych formularzach, które spółka musi udostępnić na swojej stronie internetowej. Projekty uchwał, które mają być poddane pod głosowanie na walnym zgromadzeniu, muszą być zgłoszone przez akcjonariuszy i ogłoszone na stronie internetowej spółki. Jeżeli formularze z przyczyn technicznych nie mogą zostać udostępnione na stronie internetowej, spółka publiczna wskazuje na tej stronie sposób i miejsce ich uzyskania. W takim przypadku spółka wysyła formularze nieodpłatnie pocztą każdemu akcjonariuszowi na jego żądanie. Należy pamiętać, że głos oddany w innej formie niż na formularzu, a także na formularzu niespełniającym wymagań określonych w k.s.h. lub dodatkowych wymagań przewidzianych statutem spółki lub regulaminem walnego zgromadzenia jest nieważny.

Przy obliczaniu kworum oraz wyników głosowania uwzględnia się głosy oddane korespondencyjnie, które spółka otrzymała nie później niż chwili zarządzenia głosowania na walnym zgromadzeniu. Końcowym terminem na skorzystanie z możliwości głosowania korespondencyjnego jest zatem chwila zarządzenia głosowania na WZA co do określonego punktu porządku obrad. Spółka ma obowiązek uwzględnić wszystkie głosy, które otrzymała do tej chwili. Nie może jednak mieć miejsca sytuacja, w której po przeprowadzeniu głosowania nad danym projektem uchwały przewodniczący WZA nie byłby w stanie jednoznacznie stwierdzić, czy uchwała została podjęta, bo musiałby czekać na głosy oddane korespondencyjnie, które jeszcze nie dotarły do spółki. Dlatego przewodniczący ma obowiązek pominąć wszystkie głosy spóźnione.

Głosy oddane korespondencyjnie są jawne od chwili ogłoszenia wyników głosowania. Głosy oddane w ten sposób nie mogą więc być ujawniane przed głosowaniem na WZA. Informacje o sposobie głosowania korespondencyjnego mogłyby bowiem być wykorzystywane do wpływania na zachowanie innych głosujących akcjonariuszy.

Złożenie sprzeciwu drogą korespondencyjną jest równoznaczne ze zgłoszeniem żądania zaprotokołowania sprzeciwu przez akcjonariusza obecnego na WZA. Zarówno akcjonariusze głosujący osobiście, jak i głosujący korespondencyjnie mają prawo zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia, z którą się nie zgadzają. Należy bowiem pamiętać, że złożenie sprzeciwu jest warunkiem dopuszczalności powództwa o uchylenie uchwały WZA albo o stwierdzenie jej nieważności.

Oddanie głosu drogą korespondencyjną uniemożliwia oddanie głosu w sposób tradycyjny. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy głos oddany korespondencyjnie zostanie odwołany przez oświadczenie złożone spółce. Oświadczenie o odwołaniu jest skuteczne, jeżeli doszło do spółki nie później niż w chwili zarządzenia głosowania na walnym zgromadzeniu. [przykład 4]

Osobiście albo przez pełnomocnika

Akcjonariusz może uczestniczyć w WZA oraz wykonywać prawo głosu osobiście lub przez pełnomocnika. Pełnomocnik wykonuje wszystkie uprawnienia akcjonariusza na walnym zgromadzeniu, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa. Pełnomocnik może udzielić dalszego pełnomocnictwa tylko wtedy, gdy wynika to z treści pełnomocnictwa. Pełnomocnik może reprezentować więcej niż jednego akcjonariusza i głosować odmiennie z akcji każdego akcjonariusza.

Ponieważ pełnomocnictwo do udziału w WZA nie zostało w k.s.h. osobno zdefiniowane, należy uznać, że jest ono instytucją uregulowaną w kodeksie cywilnym. Oznacza to, że przepisy k.c. należy w tym przypadku stosować wprost.

Statut spółki akcyjnej nie może wyłączyć prawa akcjonariusza do posłużenia się pełnomocnictwem w celu skorzystania z uprawnienia do uczestniczenia w WZA i prawa głosowania przy podejmowaniu uchwał. Odmienne postanowienia statutu, które by wymagały osobistej obecności akcjonariusza na WZA lub które by mu zakazywały udzielenia pełnomocnictwa, trzeba uznać za nieważne z powodu sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi w tym zakresie przepisami i jako takie bezskuteczne.

Akcjonariusz spółki publicznej posiadający akcje zapisane na więcej niż jednym rachunku papierów wartościowych może ustanowić oddzielnych pełnomocników do wykonywania praw z akcji zapisanych na każdym z rachunków.

Pełnomocnictwo do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu i wykonywania prawa głosu wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Pełnomocnictwo do uczestniczenia w WZA spółki publicznej i wykonywania prawa głosu wymaga udzielenia na piśmie lub w postaci elektronicznej. Udzielenie pełnomocnictwa w postaci elektronicznej nie wymaga opatrzenia bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Statut spółki nie może wprowadzać dalej idących ograniczeń dotyczących formy udzielenia pełnomocnictwa.

Pełnomocnikiem do udziału w WZA może być zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna i może nim być zarówno akcjonariusz, jak i osoba spoza grona akcjonariuszy. Kodeks spółek handlowych ustanawia jeden wyjątek dotyczący udzielania określonym osobom pełnomocnictwa. Wyklucza bowiem możliwość udzielenia takiego pełnomocnictwa członkom zarządu i pracownikom spółki. Ograniczenie to jest uzasadnione mogącą się pojawić w praktyce kolizją interesów tych osób. [przykład 5]

Ograniczenie to nie dotyczy spółki publicznej. Jeżeli pełnomocnikiem na WZA spółki publicznej jest członek zarządu, członek rady nadzorczej, likwidator, pracownik spółki publicznej lub członek organów lub pracownik spółki lub spółdzielni zależnej od tej spółki, pełnomocnictwo może upoważniać do reprezentacji tylko na jednym walnym zgromadzeniu. Pełnomocnik ma obowiązek ujawnić akcjonariuszowi okoliczności wskazujące na istnienie bądź możliwość wystąpienia konfliktu interesów. Udzielenie dalszego pełnomocnictwa jest wyłączone.

Akcjonariusz nie może ani osobiście, ani przez pełnomocnika, ani jako pełnomocnik innej osoby głosować przy powzięciu uchwał dotyczących jego odpowiedzialności wobec spółki z jakiegokolwiek tytułu, w tym udzielenia absolutorium, zwolnienia z zobowiązania wobec spółki oraz sporu pomiędzy nim a spółką. Akcjonariusz spółki publicznej może głosować jako pełnomocnik przy powzięciu uchwał dotyczących jego osoby.

Udzielanie informacji

Wśród uprawnień, jakie przysługują akcjonariuszom podczas walnego zgromadzenia, jest także prawo do informacji. Podczas obrad WZA zarząd jest bowiem obowiązany do udzielenia akcjonariuszowi na jego żądanie informacji dotyczących spółki, ale tylko gdy jest to uzasadnione dla oceny sprawy objętej porządkiem obrad. Zarząd odmawia udzielenia informacji, jeżeli mogłoby to wyrządzić szkodę spółce, spółce z nią powiązanej albo spółce lub spółdzielni zależnej, w szczególności przez ujawnienie tajemnic technicznych, handlowych lub organizacyjnych przedsiębiorstwa. Poza tym członek zarządu może odmówić udzielenia informacji, jeżeli mogłoby to stanowić podstawę jego odpowiedzialności karnej, cywilnoprawnej bądź administracyjnej.

Akcjonariusz, któremu odmówiono ujawnienia żądanej informacji podczas obrad WZA i który zgłosił sprzeciw do protokołu, może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do udzielenia informacji. Wniosek należy złożyć w terminie tygodnia od zakończenia walnego zgromadzenia, na którym odmówiono udzielenia informacji. Akcjonariusz może również złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie spółki do ogłoszenia informacji udzielonych innemu akcjonariuszowi poza WZA.

Wyłączenie jawności

Co do zasady głosowanie podczas WZA jest jawne. Tajne głosowanie zarządza się tylko przy wyborach oraz nad wnioskami o odwołanie członków organów spółki lub likwidatorów, o pociągnięcie ich do odpowiedzialności, jak również w sprawach osobowych.

Poza tymi przypadkami należy zarządzić tajne głosowanie na żądanie choćby jednego z akcjonariuszy obecnych lub reprezentowanych na walnym zgromadzeniu.

Zmiana porządku obrad

Akcjonariusz lub akcjonariusze reprezentujący co najmniej jedną dwudziestą kapitału zakładowego (akcjonariusze mniejszościowi) mogą żądać umieszczenia określonych spraw w porządku obrad najbliższego WZA. Żądanie powinno zostać zgłoszone zarządowi nie później niż na czternaście dni przed wyznaczonym terminem zgromadzenia w spółce niepublicznej i na dwadzieścia jeden dni w spółce publicznej. Powinno ono zawierać uzasadnienie lub projekt uchwały dotyczącej proponowanego punktu porządku obrad. W przypadku otrzymania takiego żądania zarząd jest obowiązany niezwłocznie, jednak nie później niż na cztery dni przed wyznaczonym terminem WZA, ogłosić zmiany w porządku obrad, wprowadzone na żądanie akcjonariuszy. W spółce publicznej termin ten wynosi osiemnaście dni. Procedura ta nie znajdzie zastosowania w przypadku zwoływania walnego zgromadzenia za pomocą listów poleconych lub przesyłek kurierskich.

Akcjonariusz lub akcjonariusze spółki publicznej reprezentujący co najmniej jedną dwudziestą kapitału zakładowego mogą również przed terminem WZA zgłaszać spółce na piśmie lub przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej projekty uchwał dotyczące spraw wprowadzonych do porządku obrad walnego zgromadzenia lub spraw, które mają zostać wprowadzone do porządku obrad. Spółka niezwłocznie ogłasza projekty uchwał na stronie internetowej.

Każdy z akcjonariuszy może także podczas WZA zgłaszać projekty uchwał dotyczące spraw, które znajdują się w porządku obrad.

Ponadto statut może upoważnić akcjonariuszy reprezentujących mniej niż jedną dwudziestą kapitału zakładowego do żądania umieszczenia określonych spraw w porządku obrad najbliższego WZA oraz do zgłaszania spółce na piśmie lub przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej projektów uchwał dotyczących spraw wprowadzonych do porządku obrad WZA lub spraw, które mają zostać wprowadzone do porządku obrad.

Zaskarżenie uchwały

Uchwała WZA sprzeczna ze statutem bądź z dobrymi obyczajami i godząca w interes spółki lub mająca na celu pokrzywdzenie akcjonariusza może być zaskarżona w drodze wytoczonego przeciwko spółce powództwa o uchylenie uchwały. Prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały przysługuje m.in. akcjonariuszowi, który głosował przeciwko uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu, przy czym wymóg głosowania nie dotyczy akcjonariusza akcji niemej.

Akcjonariuszowi służy zatem prawo do tego, aby zażądać zaprotokołowania jego sprzeciwu wobec uchwały podjętej przez WZA. Zgłoszenie takiego sprzeciwu to warunek sine qua non późniejszego wytoczenia przeciwko spółce powództwa o uchylenie uchwały.

Prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały WZA przysługuje także akcjonariuszowi bezzasadnie niedopuszczonemu do udziału w walnym zgromadzeniu oraz akcjonariuszom, którzy nie byli obecni na walnym zgromadzeniu, jedynie w przypadku wadliwego zwołania walnego zgromadzenia lub też powzięcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad.

Jak przy tym orzekł Sąd Najwyższy w uchwale z 17 listopada 2011 r., III CZP 68/11, akcjonariuszem bezzasadnie niedopuszczonym do udziału w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy (art. 422 par. 2 pkt 3 k.s.h.) może być także akcjonariusz, którego pełnomocnikowi uniemożliwiono wykazanie właściwego umocowania do udziału w zgromadzeniu.

Tym samym podmiotom przysługuje również prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały walnego zgromadzenia sprzecznej z ustawą.

PRZYKŁAD 1

Legitymacyjno-dowodowe znaczenie wpisu do księgi akcyjnej

Mariusz C. oraz jego brat Adam C. i ojciec Czesław C. byli akcjonariuszami spółki ABC. W dniu 7 lipca zaginął Mariusz C. w okolicznościach wskazujących na wysokie prawdopodobieństwo jego śmierci. Informacja o jego zaginięciu od samego początku znana była członkom zarządu spółki i pozostałym akcjonariuszom (a więc jego ojcu i bratu). Mimo to zarząd spółki zwołał na nadzwyczajne WZA, wysyłając zaproszenie na zgromadzenie również do Mariusza C. pod adres zamieszczony w księdze akcyjnej. Cztery dni po zwołaniu walnego zgromadzenia zostało odnalezione ciało Mariusza C. i tę datę (22 lipca) wpisano w akcie jego zgonu. 23 lipca członkowie zarządu zostali poinformowani o odnalezieniu ciała Mariusza C.

Barbara W.C. (żona zmarłego) i Michał C. (syn zmarłego) wnieśli o stwierdzenie nieważności, ewentualnie o uchylenie uchwał podjętych podczas walnego zgromadzenia. Wskazali, że są spadkobiercami zmarłego Mariusza C. Zarzucili, iż nie zostało im wysłane zawiadomienie o zwołaniu nadzwyczajnego WZA, zaś podjęte na zgromadzeniu uchwały zapadły z naruszeniem wielu przepisów prawa i godzą w ich interesy. 25 września 2007 r. sąd rejonowy stwierdził, że spadek po Mariuszu C. nabyli na podstawie ustawy: żona Barbara W.C. oraz syn Michał C. Orzeczenie stało się prawomocne 10 października. Powodowie zostali wpisani do księgi akcyjnej spółki 15 października. Sprawa trafiła ostatecznie do Sądu Najwyższego, który uznał, że wpis do księgi akcyjnej ma znaczenie jedynie legitymacyjno-dowodowe. Stwierdził, że zarząd pozwanej spółki już kilka dni po wysłaniu do Mariusza C. listem poleconym pod adres podany w księdze akcyjnej zawiadomienia o nadzwyczajnym WZA dysponował informacjami wskazującymi na dowód jego śmierci - w postaci aktu zgonu - w dniu 22 lipca 2007 r. Po sporządzeniu aktu zgonu spółka nie miała więc już żadnych podstaw do uznawania od 22 lipca 2007 r. Mariusza C. za swego akcjonariusza. W miejsce Mariusza C. za akcjonariuszy spółki należało uważać jego spadkobierców. W tych okolicznościach zarząd spółki powinien określić termin nadzwyczajnego WZA oraz zwołać je w taki sposób, aby mogli wziąć w nim udział spadkobiercy Mariusza C. Dziedziczenie po Mariuszu C. było bezsporne, więc wpisanie spadkobierców do księgi akcyjnej mogło nastąpić stosunkowo szybko, nawet przed wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Powodowie jako akcjonariusze nieobecni na wadliwie zwołanym nadzwyczajnym WZA, na którym zapadły zaskarżone uchwały, byli legitymowani do żądania stwierdzenia nieważności tych uchwał z mocy art. 425 par. 1 w związku z art. 422 par. 2 pkt 4 k.s.h.

(wyrok Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2009 r., III CSK 85/09)

PRZYKŁAD 2

Zbycie akcji po record date

Andrzej M. był akcjonariuszem spółki publicznej w dniu rejestracji uczestnictwa w walnym zgromadzeniu tej spółki. Po tym dniu, a przed odbyciem się WZA zbył swoje akcje na rzecz Ryszarda P. W takim przypadku Andrzej M., a nie Ryszard P. ma nadal legitymację formalną do uczestnictwa w WZA. Może także wykonywać podczas WZA prawo głosu. Nawet bowiem w przypadku zbycia akcji przed walnym zgromadzeniem osoba spełniająca warunki określone w art. 406¹-406³ k.s.h. ma legitymację formalną do uczestnictwa w tym zgromadzeniu. Prawo do uczestniczenia wynika także expressis verbis z art. 406¹ k.s.h. Prawo do uczestniczenia w WZA oznacza automatycznie uprawnienie do wykonywania prawa głosu. Co prawda, art. 411 par. 1 oraz art. 411¹ k.s.h. mogą sugerować, że prawo do głosu można wykonywać tylko z posiadanych akcji, to jednak w zestawieniu z przepisami art. 406¹ i 406⁴ k.s.h. wykładnia celowościowa i funkcjonalna wskazuje, że akcjonariusz spółki publicznej uprawniony do udziału w walnym zgromadzeniu wykonuje prawa z akcji, które posiadał w record date. W omawianym przypadku prawa do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu i uprawnienia do wykonywania głosu nie powinno się rozdzielać. Konstrukcja record date wprowadza wyjątek od zasady, że prawo udziału w walnym zgromadzeniu i związane z tym prawo wykonywania głosu jest prawem wynikającym z akcji.

(odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z 15 marca 2010 r. na interpelację nr 14316)

PRZYKŁAD 3

Dywidendy nie można ograniczyć

Założyciele spółki XYZ zaproponowali, żeby w statucie tej spółki znalazł się zapis, zgodnie z którym ograniczone zostanie prawo do dywidendy akcjonariuszy dysponujących powyżej jednej dziesiątej ogółu głosów w spółce. Taki zapis byłby jednak niezgodny z przepisami k.s.h. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 411 par. 3 k.s.h. ograniczenie może dotyczyć jedynie prawa głosu, a nie innych uprawnień, w tym prawa do dywidendy.

PRZYKŁAD 4

Odwołanie musi dotrzeć przed zarządzeniem głosowania

Paweł Z., akcjonariusz spółki FGH, oddał 8 maja korespondencyjnie głos za uchwałą o pokryciu straty, która miała zostać podjęta podczas WZA 21 maja. Trzy dni po wysłaniu wypełnionego formularza, na którym zagłosował za uchwałą, zmienił zdanie w sprawie, nad którą głosował. W związku z tym wysłał 11 maja do spółki oświadczenie o odwołaniu swojego głosu. Oświadczenie doszło do spółki 18 maja, a więc jeszcze przed WZA. Tym samym odwołanie głosu złożone przez Pawła Z. było skuteczne.

PRZYKŁAD 5

Zakaz nie dotyczy członka rady nadzorczej

Anna Z., akcjonariuszka spółki akcyjnej EFG, nie może brać udziału w WZA. Postanowiła udzielić Barbarze M. pełnomocnictwa do udziału w tym zgromadzeniu i do głosowania podczas niego. Barbara M. jest członkiem rady nadzorczej spółki EFG. Barbara M. w czasie, gdy odbywało się WZA, została jednak na podstawie art. 383 k.s.h. oddelegowana do czasowego wykonywania czynności odwołanego z zarządu Zbigniewa W. Nie ma wprawdzie przeszkód, aby pełnomocnikiem akcjonariusza został ustanowiony członek rady nadzorczej. Nie dotyczy to jednak okresu, w którym jest on delegowany do czasowego wykonywania czynności członków zarządu. Dlatego Anna Z. nie może udzielić Barbarze M. pełnomocnictwa do uczestniczenia w WZA i do wykonywania prawa głosu.

Julita Karaś-Gasparska

julita.karas@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).