Czy wspólnik ponosi odpowiedzialność

Czytelnik - były prezes zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - nie otrzymał absolutorium na zgromadzeniu wspólników. Przyczyną było zawarcie przez niego dwóch umów z kontrahentami, każda o wartości 70 tys. zł, z naruszeniem par. 10 umowy spółki, który stanowił, że do dokonania czynności prawnej przekraczającej 50 tys. zł konieczna jest uchwała zgromadzenia wspólników. Czytelnik pyta, czy z tego powodu może być pociągnięty do odpowiedzialności i jakie konsekwencje wynikają z nieudzielenia mu absolutorium.

Sytuację tę należy rozpatrywać na gruncie art. 17 par. 3 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.), który normuje odpowiedzialność odszkodowawczą, a także organizacyjną członka zarządu spółki. W myśl tego przepisu czynność prawna dokonana przez zarząd bez zgody właściwego organu spółki (tj. rady nadzorczej czy zgromadzenia wspólników), wymaganej wyłącznie przez umowę spółki albo statut (ex contractu), jest ważna, jednak nie wyklucza to odpowiedzialności członków zarządu wobec spółki z tytułu naruszenia umowy spółki albo statutu. Przepis ten dotyczy przykładowo sytuacji, w której umowa spółki wymaga dokonania czynności prawnej przez zarząd (np. zawarcia umowy), zgody zgromadzenia wspólników. W takiej sytuacji brak zgody zgromadzenia wspólników nie powoduje nieważności czynności prawnej (nieważności umowy) zawartej przez zarząd, a jedynie może prowadzić do odpowiedzialności zarządu za naruszenie umowy spółki.

Należy zaznaczyć, że art. 17 par. 3 k.s.h. ma charakter wyłącznie instruktażowy i nie można z niego wywodzić innych niż w nim zawarte skutków prawnych. Jak wspominano powyżej, naruszenie postanowień umowy stanowi także jedną z przesłanek odpowiedzialności korporacyjnej członka zarządu i może prowadzić do odwołania członka zarządu ze składu zarządu i nieudzielenia temu członkowi absolutorium.

Zasad odpowiedzialności członka zarządu oraz jej przesłanek w przypadku naruszenia umowy spółki należy szukać w art. 293 k.s.h. związanym z odpowiedzialnością odszkodowawczą członków zarządu.

Zgodnie z brzmieniem tego przepisu członek zarządu odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy.

Przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej członka zarządu spółki są:

wzawinione działanie lub zaniechanie członka zarządu sprzeczne z prawem lub umową spółki,

wwyrządzenie spółce szkody,

wzwiązek przyczynowy między zawinionym zachowaniem a szkodą.

To na spółce jednak ciąży obowiązek wykazania szkody, naruszenia prawa lub postanowień umowy spółki oraz związku przyczynowego między tym naruszeniem a szkodą.

W przypadku więc gdy członek zarządu wyrządził spółce szkodę, spółka może wystąpić z powództwem o jej naprawienie. Pozew o naprawienie szkody wyrządzonej spółce może wnieść także każdy wspólnik, jeżeli spółka nie wytoczy takiego powództwa w terminie roku od dnia ujawnienia czynu wyrządzającego szkodę.

W sytuacji gdy sąd zobowiąże członka zarządu do naprawy szkody, powstanie obowiązek zapłaty przez niego odszkodowania za poniesione straty i utracone przez spółkę korzyści. Odpowiedzialność członków zarządu jest solidarna i przedawnia się z upływem trzech lat od dnia dowiedzenia się przez spółkę o szkodzie oraz o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Jednak w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem dziesięciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.

Natomiast z samego faktu udzielenia bądź nieudzielenia absolutorium członkowi zarządu kodeks spółek handlowych nie wyprowadza określonych konsekwencji. Nieudzielenie absolutorium nie przesądza o odpowiedzialności członka zarządu, ale może stanowić pierwszy sygnał, że działania członka zarządu zostały ocenione negatywnie.

Monika Kandiuk

aplikant radcowski, główny specjalista ds. prawnych w Miejskim Centrum Usług Socjalnych we Wrocławiu

Podstawa prawna

Art. 17 par. 3, art. 293, art. 295 par. 1, art. 297 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).