SN o ważności umów podpisywanych przez przewodniczącego rady nadzorczej spółki kapitałowej

Sygn. akt II PK 124/13

: Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może przewidywać, że w umowach spółki z członkiem zarządu spółkę reprezentuje nie rada nadzorcza, lecz wyłącznie przewodniczący rady nadzorczej. Umowa zawarta przez tak reprezentowaną spółkę jest nieważna na zasadzie art. 58 par. 1 k.c., jako że narusza bezwzględnie obowiązującą normę, wynikającą z art. 210 par. 1 k.s.h.

STAN FAKTYCZNY

Dyrektor basenu był początkowo pracownikiem spółki, a potem także pełnił funkcję prezesa jej zarządu. Następnie podpisał aneks do umowy o pracę o zakazie konkurencji w trakcie i przez rok po ustaniu zatrudnienia. Aneks podpisał przewodniczący rady nadzorczej spółki, bo tak wynikało z par. 33 ust. 1 aktu założycielskiego spółki. Spółka początkowo zajmowała się nadzorowaniem budowy basenu, a następnie jego prowadzeniem. W marcu 2011 r. dyrektora odwołano z funkcji prezesa i wypowiedziano mu umowę o pracę, został też zwolniony z zakazu konkurencji. W okresie wypowiedzenia zarejestrował działalność gospodarczą o szerokim profilu, ale praktycznie prowadził jedynie portal internetowy. W maju 2011 r. były dyrektor zaproponował gminie współpracę przy budowie basenu sportowego, ale do współpracy nie doszło. Od września 2011 r. podjął pracę na podstawie umowy prawa cywilnego jako dyrektor zakładu produkującego beton. Były dyrektor domagał się od spółki odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji.

Sąd rejonowy zasądził na jego rzecz 32 400 zł odszkodowania, ponieważ uznał, że zwolniony nie podjął działalności konkurencyjnej względem spółki.

Sąd okręgowy podzielił to stanowisko, wskazując, że aneks został podpisany przez przewodniczącego rady nadzorczej działającego na podstawie aktu założycielskiego, a dyrektora powołano na stanowisko prezesa zarządu uchwałą rady nadzorczej spółki. Nie doszło zatem do naruszenia art. 210 par. 1 rozporządzenia prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. - Kodeks handlowy (Dz.U. nr 82, poz. 600 ze zm., dalej: k.h.). Sąd okręgowy nie uznał także, by zwolniony podjął działalność konkurencyjną, ani by spółka skutecznie zwolniła go z zakazu konkurencji.

W skardze kasacyjnej spółka twierdziła, że umowa o zakazie konkurencji zawarta przez przewodniczącego rady nadzorczej bez wiedzy i uchwały tej rady jest bezwzględnie nieważna.

UZASADNIENIE

Ważność umowy o zakazie konkurencji zawartej przez członka zarządu spółki prawa handlowego z tą spółką związana jest z problematyką reprezentacji spółki w umowach i sporach z takimi osobami. Zgodnie z art. 210 par. 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.; dalej: k.s.h.) w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Zatem w sprawie uchybiono obowiązkowi zawarcia aneksu do umowy o pracę z zachowaniem zasady, że spółkę z o.o. reprezentuje rada nadzorcza.

Reprezentacja spółki przez radę nadzorczą oznacza w tym przypadku konieczność działania całego organu w przepisanej prawem formie, a więc rada nadzorcza jako całość musi podjąć uchwałę, w której dokonuje aktu reprezentacji spółki (art. 374 k.h. - poprzednik art. 379 k.s.h.). Kodeks spółek handlowych w zakresie reprezentacji spółki nie przyznaje szczególnych uprawnień przewodniczącemu rady, odnosząc się do tego stanowiska w spółce z o.o. jedynie w regulacji dotyczącej wyboru przewodniczącego rady (art. 222 par. 5 k.s.h.). Ewentualne elementy szczególnej pozycji tego członka rady muszą zatem wynikać z regulacji wewnętrznych spółki i nie mogą naruszać norm powszechnie obowiązujących. To miało miejsce w sprawie, w akcie założycielskim spółki (w istocie jej umowie) umieszczono bowiem postanowienia, że umowy z prezesem zarządu zawiera w imieniu spółki przewodniczący jej rady. Postanowienie to pozostaje w oczywistej sprzeczności z art. 210 par. 1 k.s.h.

Badając, czy dopuszczalne jest tego rodzaju ukształtowanie zasad reprezentacji spółki, SN wskazał, że w spółkach akcyjnych relacje między statutem a ustawą reguluje w art. 304 par. 3 i 4 k.s.h., według których, odpowiednio, statut może zawierać postanowienia odmienne, niż przewiduje ustawa, jeżeli ustawa na to zezwala oraz statut może zawierać dodatkowe postanowienia, chyba że z ustawy wynika, że przewiduje ona wyczerpujące uregulowanie albo dodatkowe postanowienie statutu jest sprzeczne z naturą spółki akcyjnej lub dobrymi obyczajami.

Analogicznej regulacji nie wprowadzono w spółce z o.o. Mimo tego w piśmiennictwie wydaje się przeważać pogląd, że zasady te - choć z większą elastycznością - znajdują zastosowanie także w spółce z o.o. W szczególności trudno sobie wyobrazić, by brak regulacji o treści odpowiadającej art. 304 par. 3 k.s.h. uprawniał do kształtowania treści umowy spółki z o.o. w sposób sprzeczny z regulacjami bezwzględnie obowiązującymi.

Badanie dopuszczalności odstąpienia w umowie od zasad wynikających z art. 210 par. 1 k.s.h. musi zatem uwzględniać ocenę charakteru prawnego tego przepisu. W piśmiennictwie panuje pogląd, że stanowi on normę ius cogens. W orzecznictwie SN trudno znaleźć oceny dotyczące bezpośrednio charakteru prawnego omawianego przepisu. Niemniej jednak powszechnie sięga się do sankcji nieważności na zasadzie art. 58 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121; dalej; k.c.), a zatem przypisuje się tej regulacji walor normy obowiązującej bezwzględnie.

W konsekwencji SN uznał, że w umowie spółki z o.o. nie można zawrzeć zapisu, że w umowach spółki z członkiem zarządu przedsiębiorstwo reprezentuje wyłącznie przewodniczący rady nadzorczej. Jeżeli umowa zostanie zawarta przez tak reprezentowaną spółkę jest nieważna na podstawie art. 58 par. 1 k.c., ponieważ jest sprzeczna z art. 210 par. 1 k.s.h., zgodnie z którym spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników.

@RY1@i02/2014/108/i02.2014.108.217001200.802.jpg@RY2@

Oprac. Ewa Przedwojska

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego