Mały akcjonariusz kontra większościowy. Sprawdź, kto wygra taką bitwę

Kilka tygodni temu było głośno o kontrowersyjnym sposobie rozdysponowania wieloletniego zysku w spółce PGE Polska Grupa Energetyczna (na łamach DGP pisaliśmy o tym wielokrotnie). Nadzwyczajne walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki PGE 5 września 2016 r. zdecydowało o podwyższeniu kapitału zakładowego poprzez podniesienie wartości nominalnej akcji, wykorzystując przy tym kapitał zapasowy spółki (a więc pochodzący z nierozdysponowanych zysków z lat ubiegłych). Bynajmniej w praktyce nie chodziło o wzmocnienie spółki ani o dobro akcjonariuszy - ale o CIT, który po przeprowadzeniu operacji będzie musiała zapłacić spółka, a który trafi do Skarbu Państwa.

Rząd postawił na bardzo pomysłowe i wielce ryzykowne rozwiązanie problemu zasilenia budżetu państwa pieniędzmi, które dotychczas leżały spokojnie na kontach spółek z większościowym udziałem Skarbu Państwa. Pilotażowo przeprowadzono tę operację w Polskiej Grupie Energetycznej SA, ale - jak wynika z wypowiedzi przedstawicieli rządu - w planach są kolejne spółki (Skarb Państwa ma wystarczająco mocną pozycję akcjonariusza, by powtórzyć operację np. w Enei, Enerdze, Tauronie, PKN Orlen, Lotosie oraz PGNiG). Z ust ministra energii Krzysztofa Tchórzewskiego padły zapowiedzi, że spodziewa się zapłaty z tego tytułu 10 mld zł podatków w najbliższych latach (dziś zamrożonych w kapitale zapasowym). Ta wypowiedź - jak twierdzą analitycy giełdowi - spowodowała zaniepokojenie inwestorów i duże spadki notowań kursów czołowych spółek na warszawskiej giełdzie.

Czy takie działanie Skarbu Państwa jest prawidłowe i co mogą zrobić akcjonariusze mniejszościowi, żeby temu przeciwdziałać?

Najpierw należy spojrzeć na samą transakcję PGE i jej parametry. [ramka, s. D8]

Wszystko wskazuje, że opisany manewr jest co do zasady zgodny z literą prawa. Wszystkie jego elementy są zasadniczo prawidłowe i mają oparcie w konkretnych przepisach. Skarb Państwa, tak samo jako każdy akcjonariusz większościowy, może wymuszać na pozostałych akcjonariuszach swoją wolę dysponowania majątkiem kontrolowanej przez siebie spółki. Ma prawo wpływać na władze spółki, więcej do powiedzenia ma w sprawie wyboru jej organów itd. Jest to naturalny element każdej spółki akcyjnej na świecie.

Nie oznacza to jednak, że interes akcjonariusza większościowego - czy to będzie państwo, fundusz inwestycyjny, czy prywatna osoba - jest zawsze tożsamy z interesem wszystkich akcjonariuszy czy nawet interesem samej spółki. Konflikty muszą powstawać, bo taka jest kolej rzeczy i prawo musi przewidywać sposób na ich rozwiązywanie i eliminowanie ich negatywnych skutków. Bez tego gospodarka państwa, które tej ochrony nie daje, przestaje być atrakcyjna dla inwestorów.

W Tygodniku Gazeta Prawna opisywaliśmy kazus PGE jedynie od strony podatkowo-rachunkowej. Powstaje jednak pytanie, jak akcjonariusze mniejszościowi w spółkach akcyjnych mogą się bronić przed działaniami akcjonariuszy większościowych? Odpowiedź będzie interesująca nie tylko dla posiadających akcje PGE (jak wynika z doniesień medialnych, jeden z nich, sprzeciwiając się podwyższeniu kapitału spółki poprzez zwiększenie wartości nominalnej jej akcji, już zaskarżył podjętą przez NZW uchwałę w tej sprawie). Opisana powyżej sytuacja w PGE jest bowiem tylko jednym z wielu zdarzeń w bogatym życiu wewnętrznym polskich spółek akcyjnych (nie tylko tych notowanych na giełdzie) i akcjonariusze mniejszościowi mają dużo więcej powodów do zmartwień niż tylko zakusy fiskalne Skarbu Państwa.

Co mogą więc zrobić, by ochronić swoje interesy przed dominującą pozycją akcjonariuszy większościowych? Skutecznych rozwiązań niestety nie ma zbyt wiele, ale koniecznie trzeba je poznać. Wskazujemy zatem owe możliwości.

@RY1@i02/2016/192/i02.2016.192.050000100.801.jpg@RY2@

Mateusz Medyński

radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.K