Przywileje ZUS w postępowaniu upadłościowym ograniczone

@RY1@i02/2016/008/i02.2016.008.033000100.803.jpg@RY2@

Przepisy prawa restrukturyzacyjnego, które zaczęły obowiązywać od początku roku, zupełnie zmieniają filozofię upadłości firm. Dotychczas przytłaczająca większość postępowań kończyła się upadłością likwidacyjną, a zaledwie kilkanaście procent układową, czyli taką, która pozwalała zachować właścicielowi biznes. Co było tego przyczyną?

- Jedną z głównych było, niestety, podejście urzędników do przedsiębiorców - wskazuje sędzia Trybunału Stanu Jerzy Kozdroń, do niedawna wiceminister sprawiedliwości odpowiedzialny za projekt prawa restrukturyzacyjnego. Stąd też zmiana wprowadzona do art. 342 prawa upadłościowego. Chodzi o to, że w prawie upadłościowym przewidziana jest kolejność zaspokajania wierzycieli z masy upadłościowej (patrz tabela). W ramach tych kategorii dotychczas jednymi z najbardziej uprzywilejowanych podmiotów były ZUS i urząd skarbowy. Innymi słowy, najpierw pieniądze dostawały te organy, a dopiero później - gdy cokolwiek zostało - inni wierzyciele, w tym przedsiębiorcy. Nowe przepisy miały w założeniu to zmienić.

- Tymczasem ZUS nadal w niektórych przypadkach nie będzie mógł zgodzić się na restrukturyzację przedsiębiorstwa. Nie umorzy też należnych mu składek. Ale odebranie mu pierwszeństwa w zaspokojeniu wierzytelności powinno sprawić, iż częściej będzie zgadzał się na układ - tłumaczy Jerzy Kozdroń.

Od 1 stycznia przepisy już nie uprzywilejowują w takim stopniu wierzytelności publicznoprawnych. Co do zasady prawo do zaspokojenia ZUS będzie bowiem takie samo jak uprawnienie przysługujące pozostałym wierzycielom.

Zmiany niewystarczające

Zdaniem niektórych ekspertów ustawodawca zatrzymał się jednak w pół drogi, co może nie przynieść oczekiwanego skutku.

Chodzi o to, że roszczenia ZUS i KRUS z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników za trzy ostatnie lata przed ogłoszeniem upadłości nadal będą zaspokajane w pierwszej kolejności, przed innymi wierzytelnościami. Powód? W ocenie polityków, którzy przyjmowali nowe przepisy, ZUS i KRUS działają dla dobra ogółu społeczeństwa, więc drobne uprzywilejowanie jest konieczne ze względu na interes zatrudnionych w upadającej firmie pracowników.

- Obawiam się, że może to się przełożyć na to, iż nadal w ZUS będzie dominował pogląd, że lepiej organowi rentowemu opłaci się upadłość likwidacyjna - stwierdza Marzena Sosnowska, ekspertka ds. kadrowo-płacowych.

Jerzy Kozdroń z kolei wskazuje, że trzeba było znaleźć pewien kompromis. I przypomina, że nawet w Senacie toczył batalię o ten przepis z senatorami reprezentującymi większość parlamentarną (PO). Jan Rulewski (PO) żądał bowiem, aby uprzywilejowane były wszystkie wierzytelności publicznoprawne.

- Konkludując, udało nam się osiągnąć tyle, ile było realne, biorąc pod uwagę, że ustawy uchwala parlament, a nie rząd - mówi były wiceminister sprawiedliwości.

Co z układem

Trzeba także odróżniać kolejność zaspokojenia wierzycieli od redukcji niektórych zobowiązań. Wierzyciele co do zasady mogą bowiem podarować dłużnikowi część spłaty po to, by wyszedł on z kłopotów. Dotychczasowe przepisy nie pozwalały jednak, aby w ramach układu swoje wierzytelności zredukował także ZUS. Do końca 2015 r. obowiązywał art. 25 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności składkowe nie mogły zostać objęte postępowaniem układowym. Układem mogły być objęte tylko składki finansowane przez pracodawcę i to tylko w formie rozłożenia na raty. Nawet szerzej zakaz obejmowania układem składek ujmował art. 273 ust. 1 pkt 5 prawa upadłościowego i naprawczego - układem nie mogły być objęte żadne składki na ubezpieczenie społeczne. Ten przepis także przestał obowiązywać 1 stycznia tego roku.

Oba przepisy zastąpił art. 160 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego, który stanowi, że restrukturyzacja zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez dłużnika jako pracodawcę z tytułu składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Emerytur Pomostowych, z tytułu składek na własne ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne dłużnika oraz innych zobowiązań dłużnika wobec ZUS (chodzi głównie o odsetki za zwłokę), kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, może obejmować wyłącznie rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności.

Mówiąc prościej: przedstawiciel ZUS w ramach negocjacji nad układem będzie mógł się zgodzić na korzystne warunki spłaty, lecz nie będzie miał prawa zrezygnować w imieniu organu rentowego z obowiązku odbioru należności w ogóle.

Co istotne, prawo restrukturyzacyjne zabezpiecza te wierzytelności w znaczący sposób, jako że kolejny przepis wskazuje, iż jeżeli układ przewiduje przejęcie całości majątku dłużnika przez osobę trzecią lub wierzyciela, dopłaty lub spłaty między wierzycielami, w układzie tym wskazuje się wierzyciela lub osobę trzecią, którzy przejmują obowiązek wykonania zobowiązań wobec ZUS. Nie ma więc możliwości, aby organ - jeśli tylko firma będzie wykonywała układ zgodnie z planem - nie otrzymał należnych pieniędzy.

Nowe prawo restrukturyzacyjne wprowadza w gruncie rzeczy podobne zasady do wcześniej obowiązujących

- Zmiana wcale nie jest tak przełomowa, jak wskazują twórcy ustawy. Bez wątpienia jest krokiem naprzód, bo powinna zmobilizować kierownictwo ZUS do wypracowania nowych standardów w zakresie negocjowania układu. Ale obawiam się, że zanim skostniałe władze cokolwiek nowego ustalą, mogą minąć lata - komentuje Marzena Sosnowska. W ostatecznym rozrachunku dłużnicy mogą więc niewiele zyskać. Zyskają za to wierzyciele prywatni, gdyż będą odzyskiwali pieniądze na równych prawach z ZUS i fiskusem.©?

Ważne

Niektóre należności składkowe nadal korzystają z preferencji, ponieważ są należnościami publicznoprawnymi i należy im się priorytet

Kategorie wierzytelności - art. 342 prawa upadłościowego

I	● koszty postępowania upadłościowego ● należności alimentacyjne oraz niektóre renty przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości ● należności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości ● należności z umów zawartych przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości, których wykonania zażądał syndyk ● należności powstałe z czynności syndyka albo zarządcy ● należności, które powstały z czynności upadłego, dokonanych po ogłoszeniu upadłości niewymagających zgody nadzorcy sądowego lub dokonanych za jego zgodą	● należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przypadające za trzy ostatnie lata przed ogłoszeniem upadłości ● przypadające za czas przed ogłoszeniem upadłości należności ze stosunku pracy (z pewnymi wyjątkami) ● należności rolników z tytułu umów o dostarczenie produktów ● należności alimentacyjne oraz niektóre renty ● niektóre należności powstałe w postępowaniu restrukturyzacyjnym z czynności zarządcy lub dłużnika ● należności z tytułu kredytu, pożyczki, obligacji, gwarancji lub akredytyw lub innego finansowania przewidzianego układem przyjętym w postępowaniu restrukturyzacyjnym i udzielonego w związku z wykonaniem takiego układu, jeżeli upadłość ogłoszono w wyniku rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego nie później niż trzy miesiące po prawomocnym uchyleniu układu
II	● przypadające za czas przed ogłoszeniem upadłości należności ze stosunku pracy ● należności rolników z tytułu umów o dostarczenie produktów ● należności alimentacyjne oraz niektóre renty ● przypadające za dwa ostatnie lata przed ogłoszeniem upadłości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wraz z odsetkami i kosztami egzekucji	● inne należności, jeżeli nie podlegają zaspokojeniu w innych kategoriach, w szczególności podatki i inne daniny publiczne oraz pozostałe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne
III	● podatki i inne daniny publiczne oraz pozostałe należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wraz z odsetkami i kosztami egzekucji	● odsetki od należności ujętych w wyższych kategoriach w kolejności, w jakiej podlega zaspokojeniu kapitał, a także sądowe i administracyjne kary grzywny oraz należności z tytułu darowizn i zapisów
IV	● inne należności, jeżeli nie podlegają zaspokojeniu w kategorii piątej, wraz z odsetkami za ostatni rok przed datą ogłoszenia upadłości, z odszkodowaniem umownym, kosztami procesu i egzekucji	● należności wspólników albo akcjonariuszy z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach dokonanej na rzecz upadłego będącego spółką kapitałową w okresie pięciu lat przed ogłoszeniem upadłości, wraz z odsetkami
V	● odsetki, które nie należą do wyższych kategorii w kolejności, w jakiej podlega zaspokojeniu kapitał, a także sądowe i administracyjne kary grzywny oraz należności z tytułu darowizn i zapisów

Patryk Słowik

patryk.slowik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 160 ust. 1 ustawy z 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2015 r. poz. 978 ze zm.).

Art. 342 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.).