Bezpośrednia wykładnia jasnej dyrektywy

Uwzględniając unijne przepisy jako zasadę przyjęto uchylanie w prawie krajowym regulacji pozwalających na zwolnienie pracownika z pracy tylko ze względu na osiągnięcie przez niego wieku emerytalnego.

Minister sprawiedliwości wszczął z urzędu postępowanie w sprawie odwołania skarżącego ze stanowiska komornika sądowego w związku z ukończeniem przez niego 65 lat. Komornik wnosił o pozostawienie go na stanowisku z uwagi na dobry stan zdrowia.

Minister odwołał jednak skarżącego, powołując się na art. 15a ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 1997 r. nr 133, poz. 882 z późn. zm.), w myśl którego odwołuje się komornika, jeżeli ukończył 65. rok życia. Przepis ten, w ocenie organu, ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewiduje możliwości odstąpienia od odwołania komornika w związku z przekroczeniem tej granicy wieku.

Organ podniósł, że regulacja ta nie jest sprzeczna z przepisami prawa unijnego określonymi w dyrektywie Rady UE z 27 listopada 2000 r. 2000/78/WE ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz. UE L 303.12.16).

Została ona implementowana do porządku prawa krajowego ustawą o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2010 r. nr 254, poz. 1700).

Dyrektywa dotyczy zakazu dyskryminacji ze względu na wiek przy zwalnianiu pracowników zatrudnionych w ramach stosunku pracy. Nie można więc odnosić warunków określonych w tym akcie prawnym do sytuacji skarżącego, który decyzją administracyjną został powołany na stanowisko i w tym samym trybie jest odwoływany.

Wojewódzki sąd administracyjny oddalając skargę stwierdził, że decyzja określona w art. 15a ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach jest decyzją związaną. Oznacza to, że w przypadku ziszczenia się warunku wieku (65 lat) nie jest możliwe wydanie innego rozstrzygnięcia. Skarżący wniósł odwołanie.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok i decyzję ministra. Wskazał, że w dacie jej wydania w krajowym porządku prawnym obowiązywała ustawa o wdrożeniu niektórych przepisów prawa UE w zakresie równego traktowania. Tą ustawą implementowano do krajowego porządku prawnego m.in. dyrektywę 2000/78/WE.

Ustawodawca poprzestał jednak na przyjęciu nowych rozwiązań prawnych, nie podejmując natomiast czynności związanych z już obowiązującymi aktami prawa krajowego, których dostosowanie było niezbędne do pełnej implementacji wspomnianej dyrektywy. Przepisy ustawy o wdrożeniu nie objęły bowiem wszystkich dziedzin życia, w których mógł wystąpić problem dyskryminacji ze względu na wiek.

W ocenie NSA przepisy ustawy o wdrożeniu nie usuwają wątpliwości, jakie mogą się pojawiać w związku z brakiem przepisów dostosowujących prawo krajowe do potrzeb wynikających z implementacji dyrektywy 2000/78/WE. Skutki zaniechania ustawodawcy w zakresie dostosowania prawa krajowego nie mogą jednak obciążąć obywatela.

Wykładnia art. 15a ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach wymagała od ministra sprawiedliwości, wobec braku właściwych działań ustawodawczych, bezpośredniego stosowania dyrektywy 2000/78/WE, a zwłaszcza art. 2 ust. 2. Polska nie skorzystała z możliwości uznania, że w przypadku komorników odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji.

Przyjęcie takiego stanowiska uzasadniają zmiany w ustawie o komornikach, wprowadzone ustawą o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz.U. z 2012 r. poz. 1544), która weszła w życie 1 stycznia 2013 r. Powołana ustawa w art. 6 pkt 1 lit. a uchyliła art. 15a ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wynika, że interwencja ustawodawcy była związana nie tylko z podwyższeniem wieku emerytalnego, ale przede wszystkim koniecznością uwzględnienia postanowień dyrektywy.

DGP PRZYPOMINA

Zmiana przepisów

Artykuł 15a ust. 1 pkt 3 został uchylony 1 stycznia 2013 r. ustawą z 13 czerwca 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 829) zmieniono z 23 sierpnia 2013 r. ustawę o komornikach. Dodano pkt 3a, zgodnie z którym minister odwołuje komornika, który ukończył 70. rok życia.

z 9 lipca 2013 r., sygn. akt II GSK 391/12

KOMENTARZ EKSPERTA

Warunki równego traktowania

@RY1@i02/2013/187/i02.2013.187.02300050f.803.jpg@RY2@

Tomasz Niedziński, radca prawny z kancelarii Tomasz Niedziński i Wspólnicy

Dyrektywa Rady 2000/78/WE przyjęta przez Polskę ustanawia ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy. Artykuł 6 ust. 1 stwarza możliwość wprowadzenia przez państwo członkowskie w ramach przepisów krajowych określonych różnic w traktowaniu ze względu na wiek, jeżeli zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione. Pojęcie "wiek" obejmuje uregulowania krajowe, na podstawie których ustalane są wymogi ukończenia przez pracownika określonego wieku umożliwiającego nabycie uprawnień emerytalnych. Polska przyjęła tę dyrektywę w całości, nie dokonując kompleksowej kodyfikacji przepisów dotyczących wieku, przejścia na emerytury poszczególnych grup pracowników, co było regulowane odrębną ustawą. Takim przepisem był art. 15a ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w myśl którego odwołuje się komornika ze stanowiska, jeżeli ukończył 65. rok życia. Ustawa z 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego do 67 lat, uchyliła art. 15a ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach. Należy mieć na uwadze, że sąd - w tej sprawie - bezpośrednio zastosował dyrektywę 2000/78 w wewnętrznym porządku prawnym, uznając, że jest dostatecznie jasna i zrozumiała. Ponieważ państwo nie skorzystało z możliwości jej ograniczenia, sąd uznał za nieważne klauzule o obowiązkowym odwołaniu ze stanowiska komornika w związku z ukończeniem 65 lat. Ograniczenie to miało charakter wyjątkowy, zwłaszcza, że ustawodawca krajowy podniósł powszechny wiek emerytalny o 2 lata.

dr Michał Kowalski

asystent sędziego NSA