Nawet sąd odwoławczy może orzec o nieważności klauzul

Sąd krajowy, który stwierdza nieuczciwy charakter warunku zawartego w umowie przedsiębiorcy z konsumentem, musi zastosować krajowe przepisy proceduralne tak, żeby wyciągnąć wszystkie możliwe konsekwencje chroniące słabszą stronę. Czyni to z urzędu, nie czekając na wniosek konsumenta. Chodzi bowiem o stworzenie sytuacji, w której np. klient banku na pewno nie będzie związany klauzulą abuzywną - orzekł luksemburski Trybunał Sprawiedliwości. Jednocześnie w takim postępowaniu sędziowie krajowego sądu powinni rozstrzygnąć, czy okrojona umowa bez nieuczciwego warunku może obowiązywać dalej - dodał TS.

Orzeczenie trybunału sprowokowane było pytaniem węgierskiego sądu drugiej instancji, czy odwoławczemu sądowi krajowemu wolno rozpatrywać nieuczciwość warunku zawartego we wzorcu umowy konsumenckiej, skoro powód nie podniósł tego argumentu w pozwie. Erika Jőrös zażądała bowiem uznania przez sąd nieważności jej umowy kredytowej, którą zawarła z Aegon Magyarország Hitel Zrt, z uwagi na lichwiarski i sprzeczny z dobrymi obyczajami charakter kontraktu.

Nie wniosła jednak o stwierdzenie częściowej nieważności z powodu zawartych w umowie nieuczciwych postanowień. Sąd pierwszej instancji oddalił więc powództwo, uznając, że kredytobiorczyni nie zdołała wykazać lichwiarskiego ani fikcyjnego charakteru spornych klauzul. W odwołaniu do kolejnej instancji Jőrös napisała więc, że m.in. zapis, który mówił o prawie do jednostronnej zmiany stopy odsetek i innych opłat wskutek podwyżki wewnętrznych kosztów administracyjnych banku (czyli na podstawie jego własnego regulaminu), jest w oczywisty sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Dłużnik wszak nie ma na te okoliczności żadnego wpływu, a poza tym umowa kredytowa nie przewidywała - w razie jednostronnej zmiany jej warunków - prawa kredytobiorcy do natychmiastowego odstąpienia. Powódka w ten sposób dowodziła, że w wyniku jednostronnych zmian warunków dokonanych przez bank umowa stała się dla niej niewykonalna.

Węgierski sąd odwoławczy starał się więc dociec, czy może dopuścić przedstawienie nowych okoliczności faktycznych lub dowodów w tej i podobnych sprawach.

Trybunał przypomniał, że nieuczciwe warunki umowne nie wiążą konsumenta, ponieważ mówiący o tym unijny przepis obowiązuje bezwzględnie. W ten sposób pomaga przywracać faktyczną równowagę stron. Zawsze więc, kiedy sąd krajowy dysponuje potrzebnymi dowodami, musi z urzędu ocenić, czy warunki zaskarżonej umowy są uczciwe. Kieruje się przy tym zasadami zapisanymi w dyrektywie 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Co się zaś tyczy podziału uprawnień między sądami krajowymi dwóch instancji, to mówiące o tym procedury krajowe nie mogą utrudniać ani tym bardziej czynić niemożliwym dochodzenia uprawnień konsumenckich wynikających z prawa Unii. Tym samym sądy krajowe zawsze tak powinny interpretować i stosować ogół norm krajowych, by w jak największym stopniu zapewnić wykonywanie praw wynikających z dyrektywy. Muszą więc z urzędu uwzględniać przypadki nieważności, jeżeli wynika ona jasno z okoliczności faktycznych postępowania w pierwszej instancji.

Dlatego - zdaniem trybunału - sąd krajowy rozpoznający w postępowaniu odwoławczym spór dotyczący ważności warunków w umowie konsumenckiej zawartej na formularzu przygotowanym przez przedsiębiorcę ma prawo oceniać wszystkie podstawy wynikające w sposób oczywisty z dowodów przedstawionych w pierwszej instancji. Skutkiem tego może również zmienić kwalifikację prawną powołaną w pozwie po to właśnie, by z urzędu ustalić nieważność nieuczciwych warunków.

Krajowe procedury nie mogą utrudniać dochodzenia praw konsumenckich

DGP przypomina

Trybunał Sprawiedliwości podobne tezy postawił w:

● wyroku z 29 stycznia 2013 r. w sprawie C-396/11, Radu

● wyroku z 14 czerwca 2012 r. w sprawie C-618/10, Banco Espanol de Crédito

● wyroku z 21 lutego 2013 r. w sprawie C-472/11, Banif Plus Bank

● wyroku z 16 listopada 2010 r. w sprawie C-76/10 Pohotovost’

● wyroku z 15 marca 2012 r. w sprawie C-453/10, Pereničová i Perenič

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok w sprawie C-397/11

www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia